ভূপৃষ্ঠৰ পৰিৱৰ্তন
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ
প্ৰশ্ন ১: ভূপৃষ্ঠত মহাদেশ আৰু মহাসাগৰৰ বিতৰণৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ স্থলভাগ (মহাদেশ) আৰু জলভাগেৰে (মহাসাগৰ) গঠিত। সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ মুঠ মাটিকালিৰ প্ৰায় ৭১ শতাংশ জলভাগে আৰু বাকী ২৯ শতাংশ স্থলভাগে আগুৰি আছে।
স্থলভাগ (মহাদেশসমূহ): মহাদেশবোৰৰ ভিতৰভাগত সমভূমি, মালভূমি, পাহাৰ-পৰ্বত, নদী-উপত্যকা, মৰুভূমি আৰু উপকূলীয় সমতল আদি নানা ধৰণৰ ভূ-অৱয়ব দেখা যায়।
জলভাগ (মহাসাগৰসমূহ): মহাসাগৰৰ বুকুত পানীত নিমজ্জিত হৈ থকা অৱস্থাত নিমজ্জিত মালভূমি, সমতল, পাহাৰৰ লানি, গভীৰ খাত (Trench) আৰু প্ৰবাল প্ৰাচীৰৰ লগতে সৰু-বৰ বহুতো দ্বীপ বিৰাজমান।
প্ৰশ্ন ২: ভূপৃষ্ঠৰ পৰিৱৰ্তন কিয় ঘটে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভূপৃষ্ঠত অহৰহ ক্ৰিয়া কৰি থকা দুবিধ প্ৰাকৃতিক কাৰকৰ বাবে ভূপৃষ্ঠৰ নিৰন্তৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে:
আভ্যন্তৰীণ কাৰক (Endogenic Forces): পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰত ফলক বিৱৰ্তন (Plate tectonics) আৰু প্ৰচণ্ড তাপ-চাপৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় উদ্গীৰণে ভূপৃষ্ঠত হঠাতে ব্যাপক উত্থান-পতন ঘটাই পাহাৰ, পৰ্বত, খাত আদি ওখ-চাপৰ অৱয়বৰ সৃষ্টি কৰে।
বাহ্যিক কাৰক (Exogenic Forces): সৌৰশক্তি আৰু বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰভাৱত সৃষ্টি হোৱা নদী, বতাহ, হিমবাহ, বৰষুণ আৰু সাগৰৰ ঢৌৱে ক্ৰমাগতভাৱে খনন, পৰিবহণ আৰু অৱক্ষেপণ কাৰ্য চলাই ওখ ঠাইবোৰ ক্ষয় কৰি সমতললৈ ৰূপান্তৰ কৰে আৰু নতুন নতুন ভূ-ৰূপৰ সৃষ্টি কৰে।
প্ৰশ্ন ৩: বাহ্যিক কাৰক মানে কি? কেইটামান বাহ্যিক কাৰকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ বাহিৰৰ পৰা সৌৰশক্তি আৰু বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰভাৱত ভূপৃষ্ঠৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰি উপৰিভাগৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰা শক্তিসমূহক বাহ্যিক কাৰক (Exogenic agents) বোলে।
কেইটামান বাহ্যিক কাৰক হ’ল: সূৰ্যৰ উত্তাপ, বতাহ, বৰষুণ, নদী (প্ৰৱাহিত পানী), হিমবাহ, সাগৰৰ ঢৌ আৰু উদ্ভিদ-প্ৰাণী আদি জৈৱিক কাৰক।
প্ৰশ্ন ৪: ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় উদ্গীৰণক কিয় আভ্যন্তৰীণ কাৰক বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় উদ্গীৰণৰ মূল উৎস আৰু কাৰণ পৃথিৱীৰ বাহিৰত নহয়, বৰঞ্চ ভূগৰ্ভৰ অভ্যন্তৰত হোৱা ভূ-তাত্বিক সঞ্চালন (ফলক গতি আৰু লাভাৰ চাপ) ৰ ফলতহে সংঘটিত হয়। পৃথিৱীৰ অন্তৰ্ভাগৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ ভূপৃষ্ঠত ক্ৰিয়া কৰা বাবে এইবোৰক আভ্যন্তৰীণ কাৰক (Endogenic agents) বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ৫: নদী অৱবাহিকা বুলিলে কি বুজায়? নদী অৱবাহিকাৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰ: এখন মূল নদীয়ে তাৰ উপনদী আৰু শাখানদীসমূহৰ সৈতে যি বিস্তৃত এলেকাৰ পৰা বৰষুণ, বৰফগলা পানী বা নিজৰাৰ পানী সংগ্ৰহ কৰি নামনিলৈ বোৱাই লৈ যায়, সেই সমগ্ৰ জলনিষ্কাষিত অঞ্চলটোকে নদী অৱবাহিকা (River Basin) বোলে।
যেনে— ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অৱবাহিকাটো তিব্বত (চীন), ভাৰত, ভূটান আৰু বাংলাদেশ জুৰি প্ৰায় ৫,৫২,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে।
প্ৰশ্ন ৬: উপনদী কি? ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুখন প্ৰধান উপনদীৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: কোনো উচ্চভূমি বা পৰ্বতৰ পৰা ওলাই আহি নিজৰ পানীভাগ কোনো এখন ডাঙৰ মূল নদীত সংমিশ্ৰিত কৰা সৰু নদ-নদীবোৰক উপনদী (Tributary) বোলে।
ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুখন প্ৰধান উপনদী:
১. সোৱণশিৰি (উত্তৰ পাৰৰ প্ৰধান উপনদী)
২. কপিলী বা ধনশিৰি (দক্ষিণ পাৰৰ প্ৰধান উপনদী)
প্ৰশ্ন ৭: নদীৰ খনন কাৰ্যৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰ: নদীৰ পানীভাগ ঢালেৰে নামনিলৈ বৈ আহোঁতে পানীৰ গতিবেগ আৰু সোঁতৰ হেঁচাই (জলচালিত ক্ৰিয়া) গতিপথৰ শিলাস্তৰ আৰু মাটি ক্ষয় কৰি উটুৱাই লৈ যায়। নদীৰ খনন কাৰ্য প্ৰধানকৈ দুটা ধৰণে হয়—
তল খনন (Vertical erosion): নদীৰ উচ্চ অংশত পানীৰ প্ৰবল সোঁতে গতিপথ গভীৰ কৰি ‘V’ আকৃতিৰ উপত্যকা আৰু গিৰিখাতৰ সৃষ্টি কৰে।
পাৰ্শ্ব খনন (Lateral erosion): সমতল অঞ্চলত নদীৰ সোঁত লেহেমীয়া হ’লে দুয়োপাৰ খহাই গতিপথ বহল কৰে (যাৰ ফলত গৰাখহনীয়া হয়)।
প্ৰশ্ন ৮: নদীৰ পাৰ্শ্বখনন বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: নদীয়ে সমতল অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ঢাল কমি যোৱাৰ ফলত পানী বোৱাই নিবলৈ গতিপথৰ তলভাগ খনন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে দুয়োকাষৰ পাৰ কাটি বা খহাই গতিপথ বহল কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে পাৰ্শ্বখনন (Lateral Erosion / Bank Erosion) বা পাৰ খহনীয়া বোলে।
প্ৰশ্ন ৯: অশ্বখুৰা হ্ৰদ কি? ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় বুজোৱা।
উত্তৰ: সমতল অঞ্চলৰ মৃদু ঢালেদি নদী বৈ যাওঁতে গতিপথ অত্যন্ত একা-বেঁকা (সৰ্পিল গতি) হৈ পৰে। নদীৰ দুয়োপাৰৰ ক্ৰমাগত পাৰ্শ্বখননৰ ফলত কেতিয়াবা নদীৰ এটা ভাঁজ আন এটা ভাঁজৰ অতি কাষ চাপে। বাৰিষাৰ প্ৰবল বানপানীৰ সময়ত নদীয়ে এই অতি ভাঁজযুক্ত অংশ এৰি পোন পথেৰে গতি কৰে। ফলত এৰি যোৱা ঘোঁৰাৰ খুৰা আকৃতিৰ অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ জলভাগটো মূল নদীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ বিল বা হ্ৰদৰ ৰূপ লয়। এনে হ্ৰদক অশ্বখুৰা হ্ৰদ (Ox-bow Lake বা Horse-shoe Lake) বোলে। যেনে— অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাত থকা বহুতো বিল।
প্ৰশ্ন ১০: প্লাৱনভূমি কি আৰু ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।
উত্তৰ: বাৰিষাকালত নদীৰ অতিৰিক্ত পানী দুয়োপাৰে উপচি পৰি যেতিয়া বানপানী হয়, তেতিয়া নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই অনা পলস, বোকা আৰু বালি দুয়োপাৰৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলত তৰপে তৰপে জমা কৰে। বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি এনেদৰে গেদ জমা হৈ নদীৰ দুয়োপাৰে যি অত্যন্ত সাৰুৱা আৰু সমতল ভূমিৰ সৃষ্টি হয়, তাকে প্লাৱনভূমি (Floodplain) বোলে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ, গংগা আৰু নীল নদীৰ প্লাৱনভূমি অতি উৰ্বৰ।
প্ৰশ্ন ১১: নদীৰ গতিপথৰ ক’ত কেনেকৈ বালিচৰৰ সৃষ্টি হয় লিখা।
উত্তৰ: সমতল অঞ্চলত নদীৰ ঢাল আৰু পানীৰ গতিবেগ কমি আহিলে নদীয়ে কঢ়িয়াই অনা গধুৰ গেদ, বালি আৰু শিলগুটি নদীৰ বুকুত বা দাঁতিত জমা হ’বলৈ ধৰে। এনেদৰে ক্ৰমাগত অৱক্ষেপণৰ ফলত নদীৰ মাজভাগত বা পাৰৰ কাষত ওখ হৈ উঠা অস্থায়ী বা স্থায়ী চৰ-চাপৰিবোৰকে বালিচৰ (Sand Bar) বা নদীদ্বীপ বোলে। অসমৰ মাজুলী আৰু কালাৰদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত গঢ়ি উঠা বৃহৎ বালিচৰৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।
প্ৰশ্ন ১২: ব-দ্বীপৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।
উত্তৰ: নদীখন যেতিয়া সাগৰ বা হ্ৰদৰ মোহনাত পৰে, তাত নদীৰ সোঁত প্ৰায় স্থবিৰ হৈ পৰে। ফলত নদীয়ে উজনিৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা সূক্ষ্ম পলস, বোকা আৰু বালি সাগৰৰ অগভীৰ পানীত তৰপে তৰপে জমা হ’বলৈ ধৰে। এনেদৰে মোহনা অঞ্চলত জমা হোৱা গেদে অসমীয়া ‘ব’ বা গ্ৰীক বৰ্ণ ‘Δ’ (Delta) আকৃতিৰ এক ত্ৰিকোণীয় নদীদ্বীপৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াকে ব-দ্বীপ (Delta) বোলে। যেনে— গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সুন্দৰবন ব-দ্বীপ।
প্ৰশ্ন ১৩: মৰুভূমিত বতাহৰ ক্ৰিয়া কিয় প্ৰবল লিখা।
উত্তৰ: মৰুভূমিত বতাহৰ ক্ৰিয়া অত্যন্ত প্ৰবল হোৱাৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
মৰুভূমিত বৰষুণৰ অভাৱত কোনো ঘন উদ্ভিদৰ আৱৰণ বা গছ-গছনি নাথাকে, যাৰ বাবে বতাহে কোনো বাধা নোহোৱাকৈ তীব্ৰ বেগেৰে প্ৰৱাহিত হ’ব পাৰে।
মাটি অত্যন্ত শুকান, ধূলিময় আৰু শিথিল বালিৰে গঠিত হোৱা বাবে বতাহে সহজে ধূলি-বালি উৰুৱাই লৈ যাব পাৰে।
প্ৰশ্ন ১৪: অৱনমন বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: মৰুভূমি অঞ্চলত প্ৰবল বেগী বতাহে ভূপৃষ্ঠৰ পৰা শিথিল ধূলি আৰু বালিসমূহ উৰুৱাই এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ আঁতৰাই নিয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াকে অৱনমন (Deflation) বোলা হয়। ইয়াৰ ফলত মৰুপৃষ্ঠত দ গাঁত বা মৰু-অৱনমন হ্ৰদৰ সৃষ্টি হয়।
প্ৰশ্ন ১৫: বালিয়াৰিৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?
উত্তৰ: মৰুভূমিত অৱনমন প্ৰক্ৰিয়াৰে বতাহে উৰুৱাই নিয়া বালিৰ কণিকাবোৰ যেতিয়া বতাহৰ বেগ কমি যায় বা কোনো প্ৰতিবন্ধকত (শিল বা জোপোহা) বাধা পায়, তেতিয়া তাত তৰপে তৰপে জমা হ’বলৈ ধৰে। এনেদৰে বালি জমা হৈ সৃষ্টি হোৱা সৰু-বৰ পাহাৰ বা টিলাবোৰকে বালিয়াৰি বা বালিৰ পাহাৰ (Sand Dune) বোলে।
প্ৰশ্ন ১৬: ইন্ছেলবাৰ্গ কি?
উত্তৰ: মৰুভূমি অঞ্চলত প্ৰবল বতাহে কঢ়িয়াই নিয়া বালিৰ ঘঁহনিৰ ফলত (অপঘৰ্ষণ প্ৰক্ৰিয়া) চাৰিওফালৰ কোমল শিলা ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ উটি যায় আৰু কঠিন শিলাৰে গঠিত অকলশৰীয়া চাপৰ পাহাৰবোৰ থিয় হৈ ৰৈ যায়। জাৰ্মান শব্দ Inselberg ৰ অৰ্থ ‘দ্বীপ সদৃশ পাহাৰ’। মৰুপৃষ্ঠত অকলশৰে থিয় হৈ থকা এনে ক্ষয়প্ৰাপ্ত পাহাৰক ইন্ছেলবাৰ্গ (Inselberg) বোলে।
প্ৰশ্ন ১৭: হিমবাহৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু নদীৰ লগত ইয়াৰ পাৰ্থক্য কি লিখা।
সংজ্ঞা: পৃথিৱীৰ অতি শীতল মেৰু অঞ্চল বা ওখ পৰ্বতৰ শিখৰত জমা হৈ থকা বৃহৎ বৰফৰ স্তূপ যেতিয়া মহাকৰ্ষণ বল আৰু ভূ-পৃষ্ঠৰ ঢাল অনুসৰি অত্যন্ত ধীৰ গতিত নামি আহে, তেনে প্ৰৱাহমান বৰফৰ নদীকে হিমবাহ (Glacier) বোলে।
নদী আৰু হিমবাহৰ পাৰ্থক্য:
বৈশিষ্ট্য | নদী (River) | হিমবাহ (Glacier)
|
|---|---|---|
প্ৰকৃতি | জুলীয়া পানীৰ দ্ৰুত প্ৰৱাহ। | গোটা বৰফৰ অত্যন্ত লেহেমীয়া প্ৰৱাহ (দৈনিক ১ মিটাৰতকৈ কম)। |
উপত্যকাৰ আকৃতি | নদীৰ খননৰ ফলত ‘V’ আকৃতিৰ উপত্যকা সৃষ্টি হয়। | হিমবাহৰ তল আৰু পাৰ সমানভাৱে ক্ষয় হৈ ‘U’ আকৃতিৰ উপত্যকা সৃষ্টি হয়। |
অৱক্ষেপণ | পলস, বালি আৰু পলসুৱা প্লাৱনভূমি সৃষ্টি কৰে। | শিল-বালিৰ মিশ্ৰিত স্তূপ গ্ৰাব (Moraine) জমা কৰে। |
প্ৰশ্ন ১৮: গ্ৰাব কি? বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ গ্ৰাববোৰৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰ: হিমবাহে নামনিলৈ বৈ আহোঁতে বৰফৰ বাহিৰে লগত কঢ়িয়াই অনা আৰু অৱক্ষেপণ কৰা শিল, বালি, বোকা আৰু শিলগুটি আদিৰ সামগ্ৰিক স্তূপকে গ্ৰাব (Moraine) বোলে।
গ্ৰাব চাৰি প্ৰকাৰৰ:
পাৰ্শ্বগ্ৰাব (Lateral Moraine): হিমবাহ উপত্যকাৰ দুয়োকাষৰ দাঁতিয়েদি জমা হোৱা গ্ৰাব।
ভূমিগ্ৰাব (Ground Moraine): হিমবাহ উপত্যকাৰ তলিভাগত জমা হোৱা গ্ৰাব।
মধ্যগ্ৰাব (Medial Moraine): দুটা হিমবাহ লগ লাগিলে সিহঁতৰ দুয়োটা পাৰ্শ্বগ্ৰাব মিলি গঠিত হোৱা মধ্যভাগৰ গ্ৰাব।
প্ৰান্তগ্ৰাব (Terminal Moraine): য’ত উষ্ণতাৰ বাবে হিমবাহৰ বৰফ গলি শেষ হয়, সেই শেষ সীমাত জমা হোৱা গ্ৰাব।
প্ৰশ্ন ১৯: হিমবাহৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত জোঙা শৃংগৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।
উত্তৰ: কোনো ওখ পৰ্বতৰ শিখৰৰ পৰা যেতিয়া কেইবাটাও হিমবাহ বিভিন্ন দিশেৰে তললৈ নামি যায়, তেতিয়া চাৰিওফালৰ পৰা হোৱা তীব্ৰ পাৰ্শ্বখননৰ ফলত পৰ্বতটোৰ শীৰ্ষভাগ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ পিৰামিডৰ দৰে এটা অতি চোকা জোঙা শৃংগৰ ৰূপ লয়। এনে অৱয়বক হিমবাহীয় শৃংগ বা জোঙা শৃংগ (Glacial Horn) বোলে। যেনে— ছুইজাৰলেণ্ডৰ আল্পছ পৰ্বতমালাৰ মেটাৰহৰ্ণ শৃংগ।
প্ৰশ্ন ২০: উপকূল কাক বোলে?
উত্তৰ: স্থলভাগ আৰু সাগৰ-মহাসাগৰৰ পানীভাগ য’ত লগ লাগে, সেই সংযোগস্থলীৰ তীৰ বা পাৰৰ কাষৰীয়া ভূ-খণ্ডক উপকূল (Coast) আৰু এই সংযোগকাৰী সীমাক উপকূল ৰেখা (Coastline) বোলে।
প্ৰশ্ন ২১: বালিয়াতট কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব সম্বন্ধে লিখা।
উত্তৰ: সাগৰৰ উত্তাল তৰংগ (Swash) আৰু উভতনি ঢৌৰ (Backwash) মিলিত ক্ৰিয়াৰ ফলত উপকূলৰ তট অংশত বালি, পলস আৰু শিলগুটি জমা হৈ সৃষ্টি হোৱা কিছু ঢালযুক্ত সমতল বালিময় পাৰক বালিয়াতট (Beach) বোলে। যেনে— চেন্নাইৰ মেৰিনা বিচ বা গোৱাৰ সমুদ্ৰতীৰ।
গুৰুত্ব:
১. পৰ্যটন আৰু বিনোদন: বালিয়াতটবোৰ মানুহৰ মনোৰঞ্জন, সাঁতোৰ আৰু বিনোদনৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ।
২. উপকূল সুৰক্ষা: ই সাগৰৰ প্ৰচণ্ড ঢৌৰ প্ৰত্যক্ষ আঘাতৰ পৰা মূল স্থলভাগক ৰক্ষা কৰে।
৩. অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব: পৰ্যটন আৰু মৎস্য উদ্যোগৰ জৰিয়তে স্থানীয় লোকৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি কৰে।
প্ৰশ্ন ২২: সাগৰ-মহাসাগৰৰ ঢৌৱে উপকূলৰ কেনে ধৰণে পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: সাগৰৰ ঢৌৱে উপকূলত ক্ষয়কাৰ্য আৰু অৱক্ষেপণ কাৰ্যৰ দ্বাৰা তলত দিয়া ধৰণে পৰিৱৰ্তন ঘটায়:
ক্ষয়কাৰ্যৰ দ্বাৰা: কঠিন শিলাৰে গঠিত ওখ উপকূলত প্ৰচণ্ড ঢৌৱে অবিৰত আঘাত কৰি থিয় গৰা বা সমুদ্ৰগৰা (Sea cliff), সমুদ্ৰ গুহা আৰু খিলান সৃষ্টি কৰে।
অৱক্ষেপণ কাৰ্যৰ দ্বাৰা: ঢৌৱে কঢ়িয়াই অনা বালি আৰু শিলগুটি উপকূলৰ অগভীৰ পাৰত জমা কৰি সুন্দৰ বালিয়াতট (Beach) আৰু বালিপাল (Spits/Bars) গঠন কৰে।
ছুনামিৰ প্ৰভাৱ: সাগৰৰ তলিত ভূমিকম্প হ’লে সৃষ্টি হোৱা প্ৰলয়ংকাৰী ছুনামি ঢৌৱে মুহূৰ্ততে উপকূলৰ মানচিত্ৰ সলনি কৰি পেলায়।
প্ৰশ্ন ২৩: তলত দিয়া কাৰক আৰু অৱয়ববোৰৰ কোনটো কাৰ সৃষ্টি মিলোৱা:
প্ৰাকৃতিক কাৰক (Agent) | সৃষ্ট ভূ-অৱয়ব (Landform)
|
|---|---|
১. নদী (River) | প্লাৱনভূমি, ব-দ্বীপ, বালিচৰ, V-উপত্যকা, অশ্বখুৰা হ্ৰদ |
২. বতাহ (Wind) | ইন্ছেলবাৰ্গ, বালিৰ পাহাৰ (বালিয়াৰি) |
৩. হিমবাহ (Glacier) | পাৰ্শ্বগ্ৰাব, জোঙা শৃংগ, U-উপত্যকা |
৪. সাগৰৰ ঢৌ (Sea waves) | বালিয়াতট, উপকূল |
প্ৰশ্ন ২৪: ভূপৃষ্ঠত ভৱিষ্যতে কেনে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিব পাৰে চিন্তা কৰি লিখা।
উত্তৰ: বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ কাৰকৰ নিৰন্তৰ ক্ৰিয়া আৰু গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিৰ (Global Warming) ফলত ভৱিষ্যতে ভূপৃষ্ঠত তলত দিয়া পৰিৱৰ্তনবোৰ ঘটাৰ সম্ভাৱনা আছে:
হিমবাহ গলন আৰু সাগৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধি: মেৰু আৰু পৰ্বতৰ হিমবাহসমূহ দ্ৰুতগতিত গলি সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পাব, যাৰ ফলত বহুতো উপকূলীয় সমভূমি আৰু দ্বীপ পানীত নিমজ্জিত হ’ব।
মৰুকৰণ আৰু বতাহৰ প্ৰভাৱ: উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ ফলত উৰ্বৰ ভূমি শুকান মৰুভূমিলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব আৰু বতাহৰ ক্ষয়কাৰ্য বাঢ়িব।
নদী উপত্যকাৰ পৰিৱৰ্তন: অতিপাত বৰষুণ আৰু অনিয়মীয়া বানপানীৰ ফলত নদীৰ গতিপথ সলনি হ’ব আৰু গৰাখহনীয়া বৃদ্ধি পাব।
ভূমিকম্পীয় পৰিৱৰ্তন: ফলক সঞ্চালনৰ ফলত নতুন পৰ্বতৰ উচ্চতা বাঢ়িব বা নতুন জলভাগৰ সৃষ্টি হ’ব।
প্ৰশ্ন ২৫: তোমাৰ নিজৰ গাঁও বা নগৰখনৰ ভূপৃষ্ঠৰ বৈশিষ্ট্য সম্বন্ধে এটা টোকা লিখা।
উত্তৰ (অসমৰ পটভূমিত আদৰ্শ টোকা):
মই বাস কৰা অঞ্চলটো ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পলসুৱা সমভূমি অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত। আমাৰ অঞ্চলৰ প্ৰধান প্ৰাকৃতিক ভূ-অৱয়বসমূহ হ’ল:
পলসুৱা সমভূমি: আমাৰ গাঁও/নগৰখন নদীৰ পলসুৱা সাৰুৱা সমতল ভূমিতে অৱস্থিত, য’ত ধান আৰু বিভিন্ন শস্যৰ খেতি প্ৰচুৰ পৰিমাণে হয়।
নদী আৰু জান-জুৰি: অঞ্চলটোৰ কাষেৰে বৈ যোৱা নদী আৰু উপনদীসমূহে বাৰিষা পানী যোগান ধৰে আৰু কাষৰীয়া পাৰত পলস পেলাই মাটি সাৰুৱা কৰে।
বিল আৰু জলাশয়: অঞ্চলটোত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক বিল আৰু জলাশয় আছে, যিবোৰ পুৰণি নদীৰ গতিপথ এৰি সৃষ্টি হোৱা অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ দৰে আৰু ইয়াত প্ৰচুৰ মাছ পোৱা যায়।
চাপৰ টিলা বা পাহাৰ: সমতলৰ কাষতে কিছুমান কঠিন শিলাৰে গঠিত গছ-গছনিৰে ভৰা সেউজীয়া চাপৰ পাহাৰ আছে।