৯। অশ্বখুৰা হ্ৰদ কি ? চিত্ৰৰ সহায়ত ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় বুজোৱা ।

উত্তৰঃ এখন নদী সমতল অঞ্চলৰ মৃদু ঢালেদি বৈ আহোঁতে নদীৰ গতিপথ স্বাভাৱিকতে একা-বেঁকা হয়। নদীৰ পাৰ খননে ইয়াৰ গতিপথ অধিক একা-বেঁকা কৰে। একা-বেঁকা পথেৰে নদীয়ে কৰা এনে গতিক বক্রগতি বা সর্পিল গতি বুলি কোৱা হয়। সমতলৰ কোনো কোনো অংশত নদীৰ গতিপথ অতি ভাঁজযুক্ত হ’ব পাৰে। এনে গতিপথে বাৰিষাকালত নদীৰে প্রবাহিত বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী কঢ়িয়াব নোৱাৰা হয়। তেতিয়া নদীয়ে নিজৰ গতিপথৰ অতি ভাঁজ থকা অংশ এৰি পোনাই গতি কৰে। এইদৰে এৰি যোৱা অংশ সাধাৰণতে ঘোঁৰাৰ খুৰা আকৃতিৰ হয় আৰু পিছত পানী জমা হৈ বিল বা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হয়। এনে হৃদক অশ্বখুৰা হ্রদ বোলে ।

১০ । প্লাৱনভূমি কি আৰু ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।

উত্তৰঃ বানপানীৰ সময়ত নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই অনা বোকা, পলস আদি নদীৰ দুয়োপাৰে বিয়পি পৰি প্লাবন ভূমিৰ সৃষ্টি কৰে। প্লাবনভূমি সাৰুৱা হয় বাবে এনে ভূমি খেতিৰ বাবে অতি উপযোগী।

১১ । নদীৰ গতিপথৰ ক’ত কেনেকৈ বালিচৰৰ সৃষ্টি হয় লিখা।

উত্তৰঃ নদীৰ বুকুত বালি-বোকা জমা হৈ সৃষ্টি হোৱা বালিচৰবোৰ বহুতো দিশৰপৰা তাৎপৰ্য্যপূর্ণ। বালিচৰবোৰ কেতিয়াবা নৈৰ দাঁতিত আৰু কেতিয়াবা মাজভাগত গঢ়ি উঠে। বাৰিযা নৈৰ প্ৰবল সোঁতে বালিচৰবোৰৰ আকাৰ-আকৃতিৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। নৈৰ খহনীয়াই কিছুমানক নিশ্চিহ্নও কৰে। খৰালিকালত নদীৰ পানী নামি আহিলে বালিচৰবোৰ ভালদৰে ওলাই পৰে। আমাৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত সৰু-বৰ অসংখ্য বালিচৰ দেখা যায়।

১২ । ব-দ্বীপৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।

উত্তৰঃ নৈৰ মোহনাত গেদ জমা হৈ সৃষ্টি হোৱা দ্বীপবোৰ ভৌগোলিকদিশৰ পৰা বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ । উপকূলৰ কাষৰীয়া অগভীৰ সাগৰত, য’ত নৈ গৈ পৰ , তাতেই নৈয়ে কঢ়িয়াই অনা গেদ জমা হৈ দ্বীপৰ সৃষ্টি হয়। এই দ্বীপবোৰৰ আকৃতি অসমীয়াৰ ‘ব’ ৰ দৰে । সেয়ে এই দ্বীপবোৰক ব-দ্বীপ বোলা হয়।

১৩ । মৰুভূমিত বতাহৰ ক্রিয়া কিয় প্রবল লিখা।

উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ পৰিৱেশত বতাহে খনন, পৰিবহণ আৰু অৱক্ষেপণৰ যোগেদি বিভিন্ন অৱয়বৰ সৃষ্টি কৰে আৰু সেইবোৰৰ পৰিৱৰ্তনো সাধন কৰে। মৰুভূমিত উদ্ভিদৰ আৱৰণ অতি পাতলীয়া হোৱাৰ কাৰণে মৰু পৃষ্ঠত বতাহে সহজে ক্রিয়া কৰিব পাৰে। ধূলি-বালিবোৰ বতাহে অনায়াসে এঠাইৰপৰা আন ঠাইলৈ কঢ়িয়াই নিব পাৰে। এনেদৰে কোনো অংশৰপৰা ধূলি-বালি উৰুৱাই নিয়া কাৰ্যক অৱনমন বোলা হয়। অৱনমন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত মৰু অঞ্চলত সঘনে ধূলিৰ ধুমুহাৰ উদ্ভৱ হয়।  এনেদৰে অৱনমন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত মৰুভূমিত বতাহৰ ক্ৰিয়া প্রবল হয়।

১৪ । অৱনমন বুলিলে কি বুজায় ?

উত্তৰঃ মৰুভূমিত উদ্ভিদৰ আৱৰণ অতি পাতলীয়া হোৱাৰ কাৰণে মৰু পৃষ্ঠত বতাহে সহজে ক্ৰিয়া কৰিব পাৰে। ধূলি – বালিবোৰ বতাহে অনায়াসে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ কঢ়িয়াই নিব পাৰে। এনেদৰে কোনো অংশৰ পৰা ধূলি – বালি উৰুৱাই নিয়া কাৰ্যক অৱনমন বোলে।

১৫ । বালিয়াৰিৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?

উত্তৰঃ অৱনমন প্ৰক্ৰিয়াৰে কঢ়িয়াই নিয়া ধূলি- বালিবোৰ এঠাইত জমা হৈ মৰুপৃষ্ঠ ক্ৰমে ওখ হৈ পাহাৰৰ ৰূপ লয়। এনে পাহাৰক বালিৰ পাহাৰ বা বালিয়াৰি বোলে।

১৬ । ইনছেলবার্গ কি?

উত্তৰঃ ইনছেলবার্গ হৈছে মৰুভূমিত অৱস্থিত একো-একোটা ক্ষয়প্ৰাপ্ত চাপৰ পাহাৰ। অৰ্থাৎ ই একোখন পৰ্বতৰ ক্ষয় হৈ ৰৈ যোৱা কঠিন অংশ।

১৭ । হিমবাহৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু নদীৰ লগত ইয়াৰ পার্থক্য কি লিখা।

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ অতি শীতল অঞ্চলবোৰ উপৰিভাগ বৰফে ঢাকি ৰাখিছে। এনে অঞ্চলবোৰৰ ভিতৰত দুই মেৰু অঞ্চল আৰু অতি ওখ পৰ্বতবোৰৰ উচ্চ অংশবোৰ পৰে । এইবোৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ বৰফ তৰপে তৰপে জমা হৈ আছে। সাধাৰণতে এনেদৰে জমা হৈ থকা বৰফবোৰ ভূ- পৃষ্ঠৰ ঢাল অনুসৰি লেহেম গতিৰে নামি আহে। এনেদৰে নামি অহা বৰফকে হিমবাহ বুলি কোৱা হয়।

নদী আৰু হিমবাহৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যবোৰ হ’ল –

(ক) নদীৰ সোঁতৰ গতি প্ৰবল আৰু হিমবাহৰ সোঁতৰ গতি লেহেম।

(খ) নদী হ’ল বোৱৰ্তী পানীয়ে সৃষ্টি কৰা জলৰাশি। কিন্তু হিমবাহ হ’ল জমা হৈ থকা বৰফ।

(গ) নদী গ্ৰীষ্ম প্ৰধান অঞ্চলত থাকে আৰু হিমবাহ শীত প্ৰধান অঞ্চলতহে থাকে।

১৮ । গ্রাব কি ? চিত্র আঁকি বিভিন্ন শ্রেণীৰ গ্ৰাববােৰ দেখুওৱা।

উত্তৰঃ হিমবাহে বৰফৰ উপৰি অন্য বহুতো পদার্থ কঢ়িয়াই আনে। এনেদৰে কঢ়িয়াই অনা অন্য পদাৰ্থবোৰক সামগ্রিকভাৱে গ্ৰাব বোলে। গ্ৰাব চাৰি প্ৰকাৰৰ: (ক) পার্শ্বগ্রাব (খ) ভূমিগ্রাব (গ)মধ্যগ্ৰাব আৰু (ঘ) প্রান্ত গ্রাব।

১৯ । হিমবাহৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত জোঙা শৃংগৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।

উত্তৰঃ পার্বত্য বা উপত্যকা হিমবাহবোৰ প্ৰধানকৈ ইউৰোপৰ  আল্পছ, উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৰ’কি  আৰু এছিয়াৰ হিমালয় অঞ্চলত দেখা যায়। এইবিধ হিমবাহ সাধাৰণতে দুশাৰী পৰ্বতৰ মাজৰ উপত্যকাৰে নামি আহে। এনে হিমবাহে বৰফখণ্ডৰ লগতে সৰু-বৰ শিল, বালি, জৈৱিক পদাৰ্থ আদি কঢ়িয়াই আনে। হিমবাহে কঢ়িয়াই অনা এই পদার্থবোৰে গতিপথত সজোৰে খনন কার্য চলায়। হিমবাহৰ গতিপথ দীঘলীয়া। পথালিয়ে ইয়াক U আকৃতিৰ হোৱা দেখা যায়। বাহিত পদার্থৰ দ্বাৰা, ঘটা প্ৰৱল ঘৰ্ষণৰ ফলত গতিপথ গভীৰ আৰু থিয় ধৰণৰ হয়। কোনো কোনো পৰ্বতৰ গাৰে কেইবাটাও হিমবাহ নামি আহিব পাৰে। তেতিয়া সকলো ফালৰপৰা চলা খননৰ ফলত পৰ্বতৰ শীর্ষাংশ চোকা জোঙৰ দৰে হয়। এইবোবক হিমবাহে সৃষ্টি কৰা শৃংগ বোলা হয়। আছ আৰু হিমালয় পর্বতত এনে ক্ষয়জনিত জোঙা শৃংগ বহুতো আছে।

২০ । উপকূল কাক বােলে?

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ এক বৃহৎ অংশ সাগৰ-মহাসাগৰে আগুৰি আছে। সাগৰ-মহাসাগৰৰ পাৰ বা তীৰক উপকূল বোলা হয়।

২১ । বালিয়াতট কি ? ইয়াৰ গুৰুত্ব সম্বন্ধে লিখা ।

২২ । সাগৰ-মহাসাগৰৰ ঢৌৱে উপকূলৰ কেনে ধৰণে পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে চমুকৈ লিখা ।

২৩। তলত দিয়া কাৰক আৰু অৱয়ববােৰৰ কোনটো কাৰ সৃষ্টি কাঁড় চিনেৰে দেখুওৱা ।

২৪ । ভূ-পৃষ্ঠত ভৱিষ্যতে কেনে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিব পাৰে চিন্তা কৰি লিখা ।

Updated on: 08-11-2025