১. পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী আৰু সমাধান (In-Text Questions & Answers)

■ পৃষ্ঠা নং ৮১ ৰ প্ৰশ্নাৱলী 

প্ৰশ্ন ১: আমি জীৱবিলাকৰ কিয় শ্ৰেণী বিভাজন কৰো?

উত্তৰ: পৃথিৱীত কোটি কোটি প্ৰজাতিৰ বিভিন্ন আকৃতি, গঠন আৰু বাসস্থানৰ জীৱ আছে। এই সকলো জীৱক গাইগুটিয়াকৈ অধ্যয়ন কৰা অসম্ভৱ। সেয়েহে:

১. জীৱসমূহৰ গঠন, সাদৃশ্য আৰু বৈসাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সহজে আৰু শৃংখলাবদ্ধভাৱে অধ্যয়ন কৰিবলৈ।

২. বিভিন্ন জীৱসমূহৰ মাজত থকা আন্তঃসম্পৰ্ক আৰু ক্ৰমবিকাশ বুজিবলৈ।

৩. কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট গোটৰ বিষয়ে জানিলেই সেই গোটৰ সকলো জীৱৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য জানিবলৈ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২: তোমাৰ চাৰিওপাশে থকা বিভিন্ন জীৱবিলাকৰ মাজত দেখা পোৱা পাৰ্থক্য বিলাকৰ তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: আমাৰ চাৰিওপাশে দেখা পোৱা তিনিটা প্ৰধান পাৰ্থক্য হ’ল:

1. আকাৰৰ পাৰ্থক্য: মাইক্ৰ’স্কোপিক বেক্টেৰিয়া (কেই মাইক্ৰ’মিটাৰ) ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিশাল আকাৰৰ নীলা তিমি (৩০ মিটাৰ) আৰু ৰেড উড গছ (১০০ মিটাৰ)।

2. জীৱনকালৰ পাৰ্থক্য: মহ বা মাখি কেইদিনমানহে জীয়াই থাকে, আনহাতে পাইন গছ বা আঁহত গছ হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে।

3. বৰণ আৰু পুষ্টিৰ পাৰ্থক্য: কিছুমান জীৱ বৰণহীন বা স্বচ্ছ (যেনে— জেলিফিছ), আনহাতে চৰাই-চিৰিকতি আৰু ফুল অতি উজ্জ্বল ৰঙীন; কিছুমানে নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে (উদ্ভিদ) আৰু কিছুমানে পৰপুষ্ট হৈ খাদ্য সংগ্ৰহ কৰে (প্ৰাণী)।

■ পৃষ্ঠা নং ৮২ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: জীৱজগতৰ শ্ৰেণী বিভাজন কৰোতে কোনটো চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যক বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিবা? (ক) সিহঁতে বসবাস কৰা স্থানক? (খ) সিহঁতৰ দেহ গঠনত অংশ লোৱা কোষৰ প্ৰকাৰক? আৰু কিয়?

উত্তৰ: (খ) সিহঁতৰ দেহ গঠনত অংশ লোৱা কোষৰ প্ৰকাৰক অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰা হ’ব।

কাৰণ: বাসস্থানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিলে একে পানীত বাস কৰা তিমি, মাছ, প্ৰবাল, অক্টোপাচ আদিক একেলগে ৰাখিব লাগিব, কিন্তু ইহঁতৰ দৈহিক গঠন আৰু জৈৱিক ক্ৰিয়া-কলাপ সম্পূৰ্ণ পৃথক। আনহাতে কোষৰ প্ৰকাৰে (প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় নে সংকোষকেন্দ্ৰীয়, কোষবেৰ থকা নে নথকা) সমগ্ৰ দৈহিক সংগঠন আৰু ক্ৰমবিকাশৰ মূল ভেটি নিৰ্ধাৰণ কৰে।

প্ৰশ্ন ২: জীৱজগতৰ শ্ৰেণীবিভাজনত প্ৰথম পৰ্যায়ত বিবেচনা কৰা প্ৰাথমিক চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যটো কি?

উত্তৰ: প্ৰাথমিক চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যটো হ’ল কোষৰ প্ৰকৃতি — অৰ্থাৎ জীৱটো প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (Prokaryotic) নে সংকোষকেন্দ্ৰীয় (Eukaryotic) কোষেৰে গঠিত।

প্ৰশ্ন ৩: কি চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যক ভিত্তি কৰি উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবিলাকক দুটা পৃথক ভাগত স্থান দিয়া হৈছে?

উত্তৰ: প্ৰধানকৈ দুটা চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি:

1. পৰিপুষ্টিৰ ধৰণ: উদ্ভিদে পত্ৰহৰিৎৰ সহায়ত সালোক সংশ্লেষণ কৰি নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে (স্বপুষ্ট), কিন্তু প্ৰাণীয়ে খাদ্যৰ বাবে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে (পৰপুষ্ট)।

2. কোষবেৰ আৰু চলনক্ষমতা: উদ্ভিদৰ কোষত ছেলুল’জেৰে গঠিত কোষবেৰ থাকে আৰু ইহঁত স্থিৰ; প্ৰাণীৰ কোষত কোষবেৰ নাথাকে আৰু ইহঁত চলনশীল।

■ পৃষ্ঠা নং ৮৩ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: কোনবোৰ জীৱক নিম্নস্তৰীয় জীৱ বুলি কোৱা হয় আৰু এইবোৰ উচ্চস্তৰীয় জীৱবোৰৰ পৰা কিদৰে পৃথক?

উত্তৰ: যিবোৰ জীৱৰ দৈহিক গঠন প্ৰাচীন কালৰ পৰা বৰ বিশেষ পৰিৱৰ্তন নোহোৱাকৈ আদিম আৰু অতি সৰল ৰূপত আছে, সেইবোৰক নিম্নস্তৰীয় (Primitive) জীৱ বোলে (যেনে— বেক্টেৰিয়া, শেলাই)।

পাৰ্থক্য: নিম্নস্তৰীয় জীৱবোৰ প্ৰধানকৈ এককোষী বা সৰল দেহ গঠনযুক্ত আৰু শ্ৰম বিভাজন কম; আনহাতে উচ্চস্তৰীয় জীৱবোৰ বহুকোষী, জটিল অংগ-তন্ত্ৰ বিশিষ্ট আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে উন্নত অভিযোজন ক্ষমতা সম্পন্ন।

প্ৰশ্ন ২: উচ্চস্তৰীয় জীৱ জটিল জীৱসমূহৰ দৰে একেইনে? যদি হয়, কিয়?

উত্তৰ: হয়, উচ্চস্তৰীয় জীৱ আৰু জটিল জীৱ প্ৰায় একেই।

কাৰণ: ক্ৰমবিকাশৰ গতিধাৰাত জীৱৰ দেহৰ আৰ্হি সৰল পৰ্যায়ৰ পৰা ক্ৰমে অধিক জটিল পৰ্যায়লৈ ধাৱিত হয়। পৰিৱেশত উন্নতভাৱে জীয়াই থাকিবলৈ আৰু বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্য নিখুঁতভাৱে কৰিবলৈ উচ্চস্তৰীয় জীৱসমূহৰ দেহত বিশেষ কলা, অংগ আৰু অংগতন্ত্ৰৰ সৃষ্টি হৈ দৈহিক গঠন জটিল হৈ পৰে।

■ পৃষ্ঠা নং ৮৫ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: মনেৰা আৰু প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত জীৱবিলাকক কি নিৰ্ণায়ক চৰিত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভক্ত কৰা হৈছে?

উত্তৰ: কোষকেন্দ্ৰৰ গঠন (কোষৰ প্ৰকাৰ):

• মনেৰা (Monera): প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় এককোষী জীৱ (সু-সংগঠিত কোষকেন্দ্ৰ আৰু আৱৰণীযুক্ত কোষ অংগাণু নাথাকে)।

• প্ৰটিষ্টা (Protista): সংকোষকেন্দ্ৰীয় এককোষী জীৱ (সু-সংগঠিত কোষকেন্দ্ৰ আৰু আৱৰণীযুক্ত কোষ অংগাণু থাকে)।

প্ৰশ্ন ২: সালোক সংশ্লেষণ সংঘটিত কৰিব পৰা সংকোষকেন্দ্ৰীয় কোষেৰে গঠিত এককোষী জীৱবোৰক তুমি কোনটো ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবা?

উত্তৰ: প্ৰটিষ্টা (Protista) ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব (যেনে— এককোষী শেলাই, ডায়াটম, ইউগ্লিনা)।

প্ৰশ্ন ৩: শ্ৰেণীবিভাজনৰ বৰ্গানুক্ৰমত একে বৈশিষ্ট্যসূচক চৰিত্ৰৰ জীৱবিলাকত কোনটো বৰ্গানুক্ৰমত আটাইতকৈ কম সংখ্যক আৰু কোনটো বৰ্গানুক্ৰমত আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয়?

উত্তৰ:

• আটাইতকৈ কম সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয়: প্ৰজাতি (Species) ত (শ্ৰেণীবিভাজনৰ আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰতম একক)।

• আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয়: ৰাজ্য (Kingdom) ত (শ্ৰেণীবিভাজনৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰ)।

■ পৃষ্ঠা নং ৮৮ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: উদ্ভিদ জগতৰ কোনটো বিভাগৰ অন্তৰ্গত উদ্ভিদবিলাক একেবাৰে সৰল?

উত্তৰ: সমাঙ্গদেহী উদ্ভিদ বা থেল’ফাইটা (Thallophyta / শেলাই) বিভাগৰ উদ্ভিদবিলাক একেবাৰে সৰল; কাৰণ ইহঁতৰ দেহক কাণ্ড, শিপা আৰু পাতত বিভক্ত কৰিব নোৱাৰি (যেনে— স্পাইৰ’গাইৰা, উলভা, কাৰা)।

প্ৰশ্ন ২: ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদখিনি সপুষ্পক উদ্ভিদৰ পৰা কি ক্ষেত্ৰত পাৰ্থক্য?

উত্তৰ:

1. ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদে (Pteridophytes) বীজ ধাৰণ নকৰে (ৰেণুৰ দ্বাৰা বংশবৃদ্ধি কৰে), কিন্তু সপুষ্পক উদ্ভিদে বীজ ধাৰণ কৰে।

2. ঢেঁকীয়াৰ ফুল আৰু ফল নহয় (অপুষ্পক), কিন্তু সপুষ্পক উদ্ভিদৰ ফুল আৰু ফল হয়।

প্ৰশ্ন ৩: নগ্নবীজী উদ্ভিদ আৰু গুপ্তবীজী উদ্ভিদৰ মাজত থকা ইটোৰ লগত সিটোৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ:

■ পৃষ্ঠা নং ৯৪ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: ৰন্ধ্ৰীপ্ৰাণীসমূহক একনলদেহী প্ৰাণীসমূহৰ পৰা কিদৰে পাৰ্থক্য কৰিব পাৰি?

উত্তৰ:

• ৰন্ধ্ৰীপ্ৰাণী (Porifera): দেহ কোষস্তৰীয় সংগঠনযুক্ত, দেহত অসংখ্য ছিদ্ৰ (অষ্টিয়া) আৰু নলী-তন্ত্ৰ থাকে, কোনো দেহগহ্বৰ নাথাকে আৰু ইহঁত সম্পূৰ্ণ অচল বা স্থানু (যেনে— স্পঞ্জ)।

• একনলদেহী প্ৰাণী (Coelenterata): দেহ কলাস্তৰীয় সংগঠনযুক্ত, দেহত এটা মাত্ৰ সংবহন গহ্বৰ (ছিলেন্টেৰণ) আৰু মুখৰ চাৰিওফালে কৰ্শিকা (Tentacles) থাকে (যেনে— হাইড্ৰা, জেলিফিছ)।

প্ৰশ্ন ২: কেনেকৈ বলয়ীদেহী প্ৰাণীসমূহক সন্ধিপদী প্ৰাণীসমূহৰ পৰা পাৰ্থক্য কৰিব পাৰি?

উত্তৰ:

• বলয়ীদেহী প্ৰাণী (Annelida): দেহটো আচল খণ্ডত বিভক্ত (বলয়ৰ দৰে), উপাংগবোৰ জোৰা লগা নহয় (পেৰাপ’ডিয়া বা ছিটা থাকে), আৰু সংবহন তন্ত্ৰ সাধাৰণতে বন্ধ প্ৰকৃতিৰ (যেনে— কেঁচু, জোক)।

• সন্ধিপদী প্ৰাণী (Arthropoda): ঠেং বা উপাংগবোৰ সন্ধিযুক্ত (জোৰা লগা), বহিঃকংকাল কাইটিনেৰে গঠিত, আৰু পৰিবহণ তন্ত্ৰ মুক্ত প্ৰকৃতিৰ (যেনে— মিছামাছ, পখিলা, পঁইতাচোৰা)।

প্ৰশ্ন ৩: উভচৰ আৰু সৰীসৃপ প্ৰাণীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ:

প্ৰশ্ন ৪: পক্ষী শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰাণীসমূহ আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য কি কি?

উত্তৰ:

২. অনুশীলনীৰ সমাধানসমূহ (Exercise Solutions)

প্ৰশ্ন ১: জীৱবিলাকৰ বৰ্গীকৰণৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: জীৱৰ বৰ্গীকৰণ বা শ্ৰেণীবিভাজনৰ সুবিধাসমূহ হ’ল:

1. ই বিশাল জৈৱ বৈচিত্ৰ্যক সুশৃংখলিত আৰু সহজে অধ্যয়ন কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।

2. বিভিন্ন জীৱগোষ্ঠীৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আৰু সাদৃশ্য-বৈসাদৃশ্য স্পষ্ট কৰি তোলে।

3. জীৱৰ উৎপত্তি আৰু ক্ৰমবিকাশৰ ধাৰা বুজাত সহায় কৰে।

4. এটা গোটৰ এটা জীৱৰ বৈশিষ্ট্য জানিলে সেই গোটৰ সকলো জীৱৰ বিষয়ে এক সাধাৰণ ধাৰণা পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ২: জীৱৰ দুটা চৰিত্ৰৰ মাজত থকা বৈশিষ্ট্যক বিবেচনা কৰি কেনেদৰে শ্ৰেণীবিভাজনৰ বৰ্গীকৰণ কৰিবা?

উত্তৰ: শ্ৰেণীবিভাজনৰ বাবে চৰিত্ৰসমূহক স্তৰানুক্ৰমে বিবেচনা কৰা হয়:

1. মৌলিক বা প্ৰাথমিক চৰিত্ৰ: যিটো চৰিত্ৰই জীৱদেহৰ মূল ভেটি নিৰ্ধাৰণ কৰে (যেনে— কোষকেন্দ্ৰৰ প্ৰকৃতি, এককোষী নে বহুকোষী), তাক প্ৰথমতে লৈ বৃহৎ দলত বিভক্ত কৰা হয়।

2. গৌণ চৰিত্ৰ: প্ৰাথমিক চৰিত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পিছত উদ্ভৱ হোৱা চৰিত্ৰসমূহৰ (যেনে— পুষ্টিৰ পদ্ধতি, দেহগহ্বৰৰ উপস্থিতি, অংগসংগঠন) ভিত্তিত উপ-বিভাগ বা সৰু সৰু গোটত বিভক্ত কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: জীৱ জগতৰ পঞ্চ ৰাজ্য বিভাজনৰ ভিত্তিসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: বিজ্ঞানী ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰে (Robert Whittaker) আগবঢ়োৱা পঞ্চৰাজ্য পদ্ধতিৰ মূল ভিত্তিসমূহ হ’ল:

1. কোষৰ জটিলতা: প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (মনেৰা) নে সংকোষকেন্দ্ৰীয় (বাকী চাৰিখন ৰাজ্য)।

2. দেহ সংগঠনৰ জটিলতা: এককোষী (মনেৰা, প্ৰটিষ্টা) নে বহুকোষী (ভেঁকুৰ, উদ্ভিদ, প্ৰাণী)।

3. পৰিপুষ্টিৰ ধৰণ: স্বপুষ্ট (সালোক সংশ্লেষণ কৰা উদ্ভিদ) নে পৰপুষ্ট (মৃতজীৱী ভেঁকুৰ আৰু ভক্ষণশীল প্ৰাণী)।

4. কোষবেৰৰ উপস্থিতি: কোষবেৰ থকা (উদ্ভিদ, ভেঁকুৰ) নে কোষবেৰহীন (প্ৰাণী)।

প্ৰশ্ন ৪: উদ্ভিদ ৰাজ্যৰ মুখ্য উপ বিভাগসমূহ কি কি? এইবিলাক কিহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজন কৰা হৈছে?

উত্তৰ: উদ্ভিদ ৰাজ্যক ৫টা মুখ্য বিভাগত ভাগ কৰা হৈছে:

1. সমাঙ্গদেহী (Thallophyta): দেহ পৃথক অংশত বিভক্ত নহয়।

2. মচ জাতীয় (Bryophyta): দেহ কাণ্ড-পাতত বিভক্ত কিন্তু সংবহন কলা নাথাকে (উভচৰ উদ্ভিদ)।

3. ঢেঁকীয়া জাতীয় (Pteridophyta): সংবহন কলা থাকে কিন্তু বীজ ধাৰণ নকৰে।

4. নগ্নবীজী (Gymnosperms): বীজ ধাৰণ কৰে কিন্তু বীজ ফলত আবৃত নহয় (নগ্ন)।

5. গুপ্তবীজী (Angiosperms): বীজ ফলৰ ভিতৰত আবৃত থাকে (একবীজপত্ৰী আৰু দ্বিবীজপত্ৰী)।

প্ৰশ্ন ৫: উদ্ভিদ ৰাজ্যৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা ভিত্তিসমূহ আৰু প্ৰাণী জগতৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তিসমূহৰ মাজৰ প্ৰভেদ কি?

উত্তৰ:

• উদ্ভিদৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি: দৈহিক অংগৰ পৃথকীকৰণ (কাণ্ড, পাত, শিপা), সংবহন কলাৰ (জাইলেম ও ফ্লোৱেম) উপস্থিতি, বীজ ধাৰণৰ ক্ষমতা আৰু বীজ ফলৰ ভিতৰত আবৃত হয়নে নহয় তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা হয়।

• প্ৰাণীৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি: সংগঠনৰ মাত্ৰা (কোষস্তৰীয় বা কলাস্তৰীয়), দেহগহ্বৰ (Coelom), স্তৰৰ সংখ্যা (দ্বিস্তৰীয় বা ত্ৰিস্তৰীয়), পৃষ্ঠৰজ্জু (Notochord) আৰু মেৰুদণ্ডৰ উপস্থিতি, আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ অংগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৬: মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীসমূহৰ উপবিভাজন কেনেকৈ কৰা হৈছে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীসমূহক (Vertebrata) ৫টা প্ৰধান শ্ৰেণীত উপবিভাজন কৰা হৈছে:

1. মৎস্য (Pisces): জলচৰ, বাকলিযুক্ত ছাল, ফুলৰ দ্বাৰা শ্বাসক্ৰিয়া, ২-কোঠালীযুক্ত হৃদযন্ত্ৰ আৰু শীতলৰক্তী (যেনে— ৰৌ, ইলিশ, হাঙৰ)।

2. উভচৰ (Amphibia): জল আৰু স্থল দুয়োটাতে থাকে, মিহি সেমেকা ছাল, ৩-কোঠালীযুক্ত হৃদযন্ত্ৰ আৰু শীতলৰক্তী (যেনে— ভেকুলী, চালামাণ্ডাৰ)।

3. সৰীসৃপ (Reptilia): শুকান বাকলিযুক্ত ছাল, হাওঁফাওঁৰে উশাহ লয়, ৩-কোঠালীযুক্ত হৃদযন্ত্ৰ (ঘঁৰিয়ালৰ ৪টা) আৰু টান খোলাযুক্ত কণী পাৰে (যেনে— সাপ, কাছ, জেঠী)।

4. পক্ষী (Aves): দেহ পাখিৰে আবৃত, আগঠেং ডেউকালৈ ৰূপান্তৰিত, ৪-কোঠালীযুক্ত হৃদযন্ত্ৰ আৰু উষ্ণৰক্তী (যেনে— পাৰ, কাউৰী)।

5. স্তন্যপায়ী (Mammalia): দেহত স্তনগ্ৰন্থি থাকে, নোমযুক্ত ছাল, পোৱালি জন্ম দিয়ে, ৪-কোঠালীযুক্ত হৃদযন্ত্ৰ আৰু উষ্ণৰক্তী (যেনে— মানুহ, গৰু, বাদুলী, তিমি)।

৩. বৈজ্ঞানিক নামাকৰণৰ নিয়মসমূহ (Rules of Binomial Nomenclature)

কেৰোলাছ লিনিয়াছে প্ৰৱৰ্তন কৰা বৈজ্ঞানিক নামাকৰণৰ ৪টা প্ৰধান নিয়ম:

1. প্ৰতিটো বৈজ্ঞানিক নাম লেটিন ভাষাৰ দুটা পদৰ দ্বাৰা গঠিত: প্ৰথমটো গণ (Genus) আৰু দ্বিতীয়টো প্ৰজাতি (Species)।

2. গণৰ নামৰ প্ৰথম আখৰটো সদায় বৰফলা (Capital letter) ত আৰু প্ৰজাতিৰ নামটো সৰুফলা (Small letter) ত লিখা হয়।

3. মুদ্ৰণ কৰোঁতে বৈজ্ঞানিক নামটো ইটালিক্স (Italics) হৰফত লিখা হয়।

4. হাতেৰে লিখিলে গণ আৰু প্ৰজাতিৰ নামৰ তলত পৃথকে পৃথকে আঁচ টানিব (Underline) লাগে।