অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Exercises & Solutions)

প্ৰশ্ন ১। অৰ্থনৈতিক ভূগোল কাক বোলে? ইয়াৰ মূল বিষয়বস্তু কি? অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ প্ৰধান শাখাবোৰ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: সংজ্ঞা: ভূগোলৰ যিটো শাখাত সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ আৰু বিনিময় আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত মানুহৰ কাৰ্যকলাপসমূহ স্থান আৰু কাল সাপেক্ষে অধ্যয়ন কৰা হয়, তাকে অৰ্থনৈতিক ভূগোল (Economic Geography) বোলে।

• মূল বিষয়বস্তু: পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট পৰিৱেশৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে মানুহৰ জীৱন প্ৰণালী, সম্পদৰ আহৰণ, উৎপাদনক্ষম কাৰ্যকলাপ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰাটোৱেই অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ মূল বিষয়বস্তু।

• প্ৰধান শাখাসমূহ: (১) কৃষি ভূগোল, (২) ঔদ্যোগিক ভূগোল, (৩) সম্পদ ভূগোল, (৪) পৰিবহণ ভূগোল, (৫) বজাৰ ভূগোল, (৬) পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল, আৰু (৭) পৰ্যটন ভূগোল।

প্ৰশ্ন ২। অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ পৰিসৰ অতি ব্যাপক। ই প্ৰধানকৈ মানুহৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বিতৰণ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত কাৰক আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ অধ্যয়নৰ পৰিসৰ মূলতঃ পাঁচটা মৌলিক প্ৰশ্নৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত—
(১) অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটো ক’ত অৱস্থিত?
(২) অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটোৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ কি কি?
(৩) অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটো আন কি কি পৰিঘটনাৰ লগত জড়িত? 
(৪) অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটো য’ত আছে তাতে কিয় হৈছে?
(৫) অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটো য’ত আছে তাৰ পৰিৱৰ্তে আন এঠাইত হ’লে বেছি ভাল হ’লহেঁতেন নেকি?
প্ৰথম তিনিটা প্ৰশ্ন পৰম্পৰাগত অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ আৰু শেষৰ দুটা প্ৰশ্ন আধুনিক অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ মূল ভেটি।

প্ৰশ্ন ৩। মানুহৰ অৰ্থনৈতিক বৃত্তি বুলিলে কি বুজা? এনে অৰ্থনৈতিক বৃত্তিবোৰ কি কি?

উত্তৰ: 

• অৰ্থনৈতিক বৃত্তি: মানুহে জীৱন-ধাৰণ আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে যিবোৰ উৎপাদনক্ষম কাৰ্য সম্পাদন কৰে, সেইবোৰকেই মানুহৰ অৰ্থনৈতিক বৃত্তি (Economic Occupation) বোলে।

• প্ৰকাৰভেদ (চাৰি প্ৰকাৰৰ):
  (১) প্ৰাথমিক বৃত্তি (Primary Occupation): প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পদ আহৰণ কৰা কাৰ্য (যেনে— কৃষি, মাছ ধৰা, বনজ আৰু খনিজ সম্পদ আহৰণ)।
  (২) দ্বিতীয়ক বৃত্তি (Secondary Occupation): প্ৰকৃতিৰ পৰা আহৰণ কৰা কেঁচামাল প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে ব্যৱহাৰোপযোগী সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰ কৰা কাৰ্য (যেনে— উদ্যোগ আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্য)।
  (৩) তৃতীয়ক বৃত্তি (Tertiary Occupation): প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয়ক বৃত্তিত উৎপাদিত সামগ্ৰী উপভোক্তাৰ ওচৰলৈ যোগান ধৰা কাৰ্য (যেনে— যাতায়াত, পৰিবহণ, বেপাৰ-বাণিজ্য, যোগাযোগ, পৰ্যটন)।
  (৪) চতুৰ্থক বৃত্তি (Quaternary Occupation): দ্বিতীয়ক আৰু তৃতীয়ক বৃত্তিসমূহ অধিক সুচল আৰু ফলপ্ৰসূ কৰি তোলা কাৰ্য (যেনে— বেংক, প্ৰশাসন, প্ৰচাৰ মাধ্যম, শিক্ষা আৰু গৱেষণা)।

প্ৰশ্ন ৪। অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ প্ৰধান শাখাসমূহৰ বিষয়বস্তু সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
(১) কৃষি ভূগোল: কৃষিৰ লগত জড়িত কাৰক, কৃষিৰ প্ৰকাৰ, পদ্ধতি, শস্য উৎপাদন আৰু কৃষি সামগ্ৰীৰ আমদানি-ৰপ্তানি অধ্যয়ন কৰা হয়।
(২) ঔদ্যোগিক ভূগোল: উদ্যোগ স্থাপনৰ কাৰক, উদ্যোগৰ প্ৰকাৰ, ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ঔদ্যোগিক সামগ্ৰীৰ বজাৰ অধ্যয়ন কৰা হয়।
(৩) সম্পদ ভূগোল: সম্পদৰ প্ৰকাৰ, আঞ্চলিক বিতৰণ, সম্পদ উদ্ঘাটন, সম্পদ আৰু উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক তথা সম্পদৰ সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কৰা হয়।
(৪) পৰিবহণ ভূগোল: পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰকাৰ, সম্পদ বিতৰণ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত পৰিবহণৰ ভূমিকা অধ্যয়ন কৰা হয়।
(৫) বজাৰ ভূগোল: বজাৰ স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা, কাৰক আৰু বিতৰণ অধ্যয়ন কৰা হয়।
(৬) পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল: অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ কাৰক, পৰিকল্পনা ব্যৱস্থা আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন অধ্যয়ন কৰা হয়।
(৭) পৰ্যটন ভূগোল: পৰ্যটনৰ বিকাশ, কাৰক আৰু পৰ্যটন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা অধ্যয়ন কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৫। সম্পদ ভূগোলক কিয় অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা বোলা হয়?

উত্তৰ:
কোনো এখন দেশ বা অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন দেশখনৰ সম্পদৰ মান আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ ওপৰত বাৰুকৈয়ে নিৰ্ভৰ কৰে। সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ ওপৰতেই কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্য আদি সকলো অৰ্থনৈতিক কাম-কাজ প্ৰতিষ্ঠিত। সম্পদ অবিহনে কোনো অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ সম্ভৱ নহয় বাবে সম্পদ ভূগোলক অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৬। সম্পদ বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ:

• সংজ্ঞা: মানুহৰ জীৱন-ধাৰণ আৰু মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে লাগতিয়াল সকলো বস্তুকে সম্পদ (Resource) বোলে।

• প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ: অৰ্থনীতিবিদ জিম্মাৰমানৰ মতে, সম্পদৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য দুটা হ’ল—
  (১) কাৰ্যকাৰিতা (Functionality): মানুহৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট কাম সম্পন্ন কৰিব পৰা ক্ষমতা।
  (২) উপকাৰিতা (Utility): মানৱ কল্যাণ সাধন কৰিব পৰা গুণ।
  ইয়াৰ উপৰি সম্পদৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য হ’ল ই পৰিৱৰ্তনশীল।

প্ৰশ্ন ৭। ‘সম্পদ পৰিৱৰ্তনশীল’— ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ:
পৃথিৱীৰ কোনো বস্তু চিৰকাল একে অৱস্থাত নাথাকে। আজি যিটো বস্তু অপকাৰী বা নিৰপেক্ষ সামগ্ৰী, ভৱিষ্যতে মানুহৰ জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত সেয়া এক মূল্যবান সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে।
যেনে— প্ৰাচীন কালত কয়লা বা খনিজ তেলৰ ব্যৱহাৰ নজনালৈকে সেয়া নিৰপেক্ষ সামগ্ৰী আছিল, কিন্তু পিছলৈ সেয়া অমূল্য শক্তি সম্পদলৈ পৰিণত হ’ল। তেনেদৰে পশ্চিমবংগৰ দামোদৰ নদীৰ বাবে হোৱা বানপানী এটা প্ৰতিৰোধক আছিল, কিন্তু নদী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি জলবিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পিছত দামোদৰ নদী সম্পদলৈ পৰিৱৰ্তিত হ’ল। সেয়ে সম্পদ পৰিৱৰ্তনশীল।

প্ৰশ্ন ৮। সম্পদৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে উদাহৰণসহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:
মানুহৰ জীৱন-ধাৰণ আৰু সভ্যতাৰ অগ্ৰগতিৰ বাবে সম্পদ অপৰিহাৰ্য। খাদ্য, আশ্ৰয় আৰু বস্ত্ৰকে ধৰি সকলো দৈনন্দিন চাহিদা সম্পদৰ জৰিয়তেহে পূৰণ হয়।
যেনে— উশাহ ল’বলৈ বায়ু, তৃষ্ণা নিবাৰণ আৰু কৃষিৰ বাবে পানী, খাদ্যৰ বাবে শস্য, বাসস্থান আৰু যোগাযোগৰ বাবে মাটি, শক্তিৰ বাবে কয়লা-পেট্ৰ’লিয়াম আৰু উদ্যোগৰ বাবে খনিজ পদাৰ্থ অপৰিহাৰ্য। সম্পদ অবিহনে মানৱ সমাজ অচল হৈ পৰিব।

প্ৰশ্ন ৯। সম্পদ আৰু মানুহৰ মাজত থকা সম্পৰ্কৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
সম্পদ আৰু মানুহৰ মাজত ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। মানুহ সম্পদৰ লগত দুই ধৰণে জড়িত—
(১) উৎপাদক (Producer) হিচাপে: মানুহে নিজৰ জ্ঞান, বুদ্ধি আৰু শ্ৰম খটুৱাই প্ৰকৃতিৰ উপাদানসমূহ ব্যৱহাৰোপযোগী সম্পদ আৰু মানৱ-সৃষ্ট সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
(২) উপভোক্তা (Consumer) হিচাপে: মানুহে নিজৰ বিভিন্ন অভাৱ পূৰণৰ বাবে প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰে।
তদুপৰি মানুহ নিজেই এক শ্ৰেষ্ঠ সম্পদ— যাক মানৱ সম্পদ বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ১০। সম্পদ আৰু বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ মাজত থকা সম্পৰ্ক চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:
বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়নৰ লগে লগে নতুন নতুন সম্পদৰ সৃষ্টি আৰু ব্যৱহাৰ সম্ভৱ হৈ উঠিছে। প্ৰকৃতিত থকা নিৰপেক্ষ বা নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰীবোৰক বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ প্ৰয়োগেৰে মূল্যবান সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়।
যেনে— বৈজ্ঞানিক প্ৰযুক্তিৰ ফলতেই সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ পৰা সৌৰশক্তি, নদীৰ পানীৰ পৰা জলবিদ্যুৎ আৰু খাৰুৱা তেলৰ পৰা পেট্ৰ’ল, প্লাষ্টিক, ৰং আদি প্ৰস্তুত কৰা সম্ভৱ হৈছে।

প্ৰশ্ন ১১। উদাহৰণসহ সম্পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ:
সম্পদক বিভিন্ন ভিত্তিত তলত দিয়া ধৰণে শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হয়—
(১) সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি: প্ৰাকৃতিক সম্পদ (পানী, বায়ু), মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ (দলং, ৰাস্তা) আৰু মানৱ সম্পদ (ডাক্তৰ, শিক্ষক)।
(২) গঠন অনুসৰি: জীৱীয় সম্পদ (উদ্ভিদ, প্ৰাণী) আৰু অজীৱীয় সম্পদ (মাটি, শিল, খনিজ পদাৰ্থ)।
(৩) স্থায়িত্ব / উপলব্ধতা অনুসৰি: নবীকৰণযোগ্য সম্পদ (সৌৰশক্তি, পানী) আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ (কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম)।
(৪) মালিকীস্বত্ব অনুসৰি: ব্যক্তিগত সম্পদ (ঘৰ-মাটি, নিজা গুণ), জাতীয় সম্পদ (ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, চৰকাৰী পথ) আৰু আন্তৰ্জাতিক সম্পদ (মহাসাগৰ, বায়ুমণ্ডল)।

প্ৰশ্ন ১২। প্ৰাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজায়? উদাহৰণসহ চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
যিবোৰ সম্পদ প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হৈ প্ৰকৃতিত বিয়পি থাকে আৰু মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ আহৰণ কৰে, তেনে সম্পদক প্ৰাকৃতিক সম্পদ (Natural Resource) বোলে।
উদাহৰণ: সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, মাটি, গছ-গছনি, নদী, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু খনিজ পদাৰ্থ।

প্ৰশ্ন ১৩। মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ কি? উদাহৰণসহ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
প্ৰকৃতিৰ পৰা আহৰণ কৰা কেঁচামাল প্ৰযুক্তি আৰু শ্ৰমৰ সহায়ত মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি তৈয়াৰ কৰি লোৱা সম্পদসমূহকে মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ (Man-made Resource) বোলে।
উদাহৰণ ও ব্যৱহাৰ: বাঁহ-কাঠৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা কাগজ (শিক্ষাৰ বাবে), কপাহৰ পৰা কাপোৰ (পৰিধানৰ বাবে), খনিজ তেলৰ পৰা প্লাষ্টিক আৰু মম, ইটা-লোহাৰে নিৰ্মাণ কৰা ঘৰ-দুৱাৰ, পথ, দলং আৰু কাৰখানা (যাতায়াত আৰু উৎপাদনৰ বাবে)।

প্ৰশ্ন ১৪। নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি কি? উদাহৰণসহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:

• নবীকৰণযোগ্য সম্পদ: যিবোৰ সম্পদ অহৰহ ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ পিছতো প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনঃপূৰ্ণীকৃত হৈ কেতিয়াও একেবাৰে নিঃশেষ হৈ নাযায়, তাকে নবীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলে। যেনে— সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, গছ-গছনি।

• অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ: যিবোৰ সম্পদ এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে চিৰদিনৰ বাবে নিঃশেষ হৈ যায় আৰু পুনঃসৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি, তাকে অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলে। যেনে— কয়লা, খনিজ তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু খনিজ পদাৰ্থ।

প্ৰশ্ন ১৫। সম্পদ সংৰক্ষণ বুলিলে কি বুজায়? ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ:

• সংজ্ঞা: কোনো ধৰণৰ অপচয়, বিনাশ আৰু অপব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈ সম্পদৰ সম্ভাব্য পূৰ্ণ আৰু যুক্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰা কাৰ্য তথা ধাৰণাকে সম্পদ সংৰক্ষণ (Conservation of Resources) বোলে।

• প্ৰয়োজনীয়তা:
  (১) অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত বাবে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ অপৰিহাৰ্য।
  (২) পৰিৱেশ প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পাৰিৱেশিক ভাৰসাম্য বজাই ৰখাৰ বাবে।
  (৩) বহনক্ষম উন্নয়ন (Sustainable Development) সুনিশ্চিত কৰিবলৈ।

প্ৰশ্ন ১৬। সম্পদ সংৰক্ষণ পদ্ধতি সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
সম্পদ সংৰক্ষণৰ প্ৰধান পদ্ধতিসমূহ হ’ল—
(ক) বিকল্প সম্পদৰ সন্ধান: অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ সলনি নবীকৰণযোগ্য বিকল্প সম্পদ (যেনে— পেট্ৰ’লৰ সলনি সৌৰশক্তি) ব্যৱহাৰ কৰা।
(খ) পুনৰাৱৰ্তন (Recycling): ব্যৱহৃত প্লাষ্টিক, কাগজ, লোহা আদি পুনৰ ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি কেঁচামালৰ অপচয় ৰোধ কৰা।
(গ) অভিযোজন বা নৱপ্ৰচলন (Innovation): জৈৱ সাৰ আৰু জৈৱ কীটনাশকৰ দৰে প্ৰযুক্তি প্ৰয়োগ কৰি মাটি আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰা।
(ঘ) বৰ্জিত দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ হ্ৰাস: কাৰখানাৰ পেলনীয়া সামগ্ৰী আন কামত ব্যৱহাৰ কৰা।
(ঙ) আইনৰ কাৰ্যকৰীকৰণ ও শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ: সংৰক্ষণ সম্পৰ্কীয় আইন কটকটীয়া কৰা আৰু ৰাইজৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।
(চ) ভঁৰাল আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰয়োজনৰ সঠিক মূল্যায়ন: অপ্ৰয়োজনীয় ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।

প্ৰশ্ন ১৭। সম্পদ সংৰক্ষণৰ লগত জড়িত সংস্থা আৰু সেইবোৰৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
(১) IUCN (International Union for Conservation of Nature): ১৯৪৮ চনত ইউনেস্কোৰ উদ্যোগত ফ্ৰান্সত গঠিত এই সংস্থাই সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰে।
(২) WWF (World Wide Fund for Nature): বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰাকৃতিক বাসস্থান সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰে।
(三) চৰকাৰী মন্ত্ৰালয় (ভাৰতবৰ্ষ): কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়ে আইন প্ৰণয়ন আৰু সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰে।
(৪) বেচৰকাৰী সংস্থা (অসম): ‘অসম বিজ্ঞান সমিতি’, ‘আৰণ্যক’ আদিয়ে অসমৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু জনসজাগতা বৃদ্ধিত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছে।

প্ৰশ্ন ১৮। চমুটোকা লিখা:

(ক) সম্পদ: মানুহৰ অভাৱ পূৰণ কৰা আৰু কাৰ্যকাৰিতা তথা উপকাৰিতা গুণ থকা লাগতিয়াল সকলো বস্তুকে সম্পদ বোলে।
(খ) মানৱ সম্পদ: মানুহৰ কাৰ্যদক্ষতা, শিক্ষা, জ্ঞান, কৌশল আৰু শ্ৰমকেই মানৱ সম্পদ বোলা হয়।
(গ) সম্পত্তি: যিবোৰ সামগ্ৰীৰ বিনিময় মূল্য আছে, যোগান সীমিত আৰু হস্তান্তৰযোগ্য, সেইবোৰক সম্পত্তি বোলে। সকলো সম্পত্তি সম্পদ, কিন্তু সকলো সম্পদ সম্পত্তি নহয়।
(ঘ) নবীকৰণযোগ্য সম্পদ: ব্যৱহাৰৰ পিছতো পুনঃপূৰ্ণীকৃত হৈ নিঃশেষ হৈ নোযোৱা সম্পদ (যেনে— সৌৰশক্তি, পানী)।
(ঙ) ব্যক্তিগত সম্পদ: মানুহৰ নিজা দখলত থকা ঘৰ-মাটি আৰু ব্যক্তিগত গুণ (ভাল চৰিত্ৰ, শিক্ষা)।
(চ) জাতীয় সম্পদ: এখন দেশৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা সকলো সম্পদ (যেনে— নদ-নদী, কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, চৰকাৰী পথ)।
(ছ) জীৱীয় সম্পদ: প্ৰাণ থকা প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ (যেনে— উদ্ভিদ, বন্যপ্ৰাণী, শস্য)।
(জ) সম্পদ সংৰক্ষণ: বিনাশ আৰু অপচয় নকৰাকৈ সম্পদৰ যুক্তিপূৰ্ণ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ব্যৱহাৰৰ ব্যৱস্থা।
(ঝ) সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন: ব্যৱহৃত বৰ্জিত দ্ৰব্য (কাগজ, প্লাষ্টিক, ধাতু) বিশেষ প্ৰক্ৰিয়াৰে পুনৰ ব্যৱহাৰোপযোগী কৰা।
(ঞ) IUCN: ১৯৪৮ চনত প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰকৃতি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ সৰ্বোচ্চ আন্তৰ্জাতিক সংস্থা।

প্ৰশ্ন ১৯। পাৰ্থক্য লিখা:

(ক) সম্পদ আৰু সম্পত্তি:

• সম্পদৰ মূল গুণ কাৰ্যকাৰিতা আৰু উপকাৰিতা, কিন্তু সকলো সম্পদৰ বিনিময় মূল্য নাথাকিবও পাৰে (যেনে— বায়ু, সূৰ্যৰ পোহৰ)।

• সম্পত্তিৰ বিনিময় মূল্য থাকে, যোগান সীমিত আৰু ই হস্তান্তৰযোগ্য (যেনে— মাটি, ঘৰ)।

(খ) অৰ্থনৈতিক ভূগোল আৰু সম্পদ ভূগোল:

• অৰ্থনৈতিক ভূগোলে সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ, বিনিময় আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপ আলোচনা কৰে।

• সম্পদ ভূগোল অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ এটা শাখা, য’ত কেৱল সম্পদৰ প্ৰকাৰ, বিতৰণ, উদ্ঘাটন আৰু সংৰক্ষণ অধ্যয়ন কৰা হয়।

(গ) সম্পদ আৰু নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰী:

• সম্পদে মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে আৰু ইয়াৰ কাৰ্যকাৰিতা থাকে।

• নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰীয়ে মানুহৰ কোনো ধৰণে উপকাৰ বা অপকাৰ সাধন নকৰে (যেনে— ব্যৱহাৰ নজনা সময়ৰ কয়লা বা তেল)।

(ঘ) জীৱীয় আৰু অজীৱীয় সম্পদ:

• জীৱীয় সম্পদৰ প্ৰাণ বা জীৱ থাকে (যেনে— গছ-গছনি, পশু-পক্ষী)।

• অজীৱীয় সম্পদ নিৰ্জীৱ পদাৰ্থ (যেনে— শিল, মাটি, খনিজ পদাৰ্থ)।

(ঙ) নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ:

• নবীকৰণযোগ্য সম্পদ ব্যৱহাৰৰ পিছতো পুনঃসৃষ্টি হৈ কেতিয়াও শেষ নহয় (যেনে— সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু)।

• অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ ব্যৱহাৰৰ ফলত চিৰদিনৰ বাবে নিঃশেষ হৈ যায় (যেনে— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম)।

(চ) ব্যক্তিগত সম্পদ আৰু জাতীয় সম্পদ:

• ব্যক্তিগত সম্পদ ব্যক্তিৰ নিজা মালিকীস্বত্বত থাকে (যেনে— নিজা মাটি, গৃহ)।

• জাতীয় সম্পদ এখন দেশৰ সমূহীয়া তত্ত্বাৱধানত থাকে (যেনে— ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, অৰণ্য)।

(ছ) মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ আৰু মানৱ সম্পদ:

• মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ হ’ল প্ৰকৃতিৰ কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰি মানুহে প্ৰস্তুত কৰা বস্তু (যেনে— কাপোৰ, কাগজ, দলং)।

• মানৱ সম্পদ হ’ল মানুহৰ নিজৰ কাৰ্যদক্ষতা, শিক্ষা আৰু কৌশল।

(জ) সম্পদৰ পুনৰাৱৰ্তন আৰু অভিযোজন:

• পুনৰাৱৰ্তন হ’ল পেলনীয়া সামগ্ৰীক পুনৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি ব্যৱহাৰ কৰা (যেনে— পুৰণি কাগজৰ পৰা নতুন কাগজ)।

• অভিযোজন বা নৱপ্ৰচলন হ’ল নতুন বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি সম্পদৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন ঘটোৱা (যেনে— ৰাসায়নিক সাৰৰ ঠাইত জৈৱ সাৰ ব্যৱহাৰ)।

প্ৰশ্ন ২০। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:

(ক) তলৰ কোনটো মানৱ-সৃষ্ট সম্পদ?
উত্তৰ: (৩) জলসিঞ্চন নলা

(খ) তলৰ কোনটো অজীৱীয় সম্পদ?
উত্তৰ: (১) বায়ু

(গ) তলৰ কোনটো অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ?
উত্তৰ: (৪) কয়লা

(ঘ) তলৰ কোনটো বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাণী?
উত্তৰ: (২) নল গাহৰি

(ঙ) IUCN সংস্থাটো কোন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰ: (২) UNO