বৰগীত
ভাব-বিষয়ক প্ৰশ্নোত্তৰ
১। চমুকৈ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) “…… নেৰিবা বান্ধৱ মোক জীৱনে মৰণে।”— কবিয়ে জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে কাক অনুৰোধ কৰিছে?
উত্তৰ: কবিয়ে পৰম আৰাধ্য ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক (বা হৰিক) জীৱনে মৰণে নেৰিবৰ বাবে অনুৰোধ কৰিছে।
(খ) ‘সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায়।’— সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে কাক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে?
উত্তৰ: সনক, সনন্দ আদি যোগীসকলে পৰমেশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণক ধ্যান কৰে বুলি কৈছে।
(গ) কবি কিহত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে?
উত্তৰ: কবি সংসাৰৰ বিষয়-বাসনা আৰু মায়া-মোহৰ তাড়নাত আতুৰ হোৱা বুলি কৈছে।
(ঘ) তোমাৰ পাঠ্য বৰগীতটি কোনে ৰচনা কৰা?
উত্তৰ: পাঠ্য বৰগীতটি মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে ৰচনা কৰিছে।
(ঙ) বৰগীতটি কি ৰাগত বন্ধা আছে?
উত্তৰ: বৰগীতটি ‘বসন্ত’ ৰাগত বন্ধা আছে।
(চ) কবিয়ে ‘বান্ধৱ’ বুলি কাক সম্বোধন কৰিছে?
উত্তৰ: কবিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক ‘বান্ধৱ’ বুলি সম্বোধন কৰিছে।
(ছ) ‘মোহ-পাশ’ মানে কি?
উত্তৰ: ‘মোহ-পাশ’ মানে হ’ল সংসাৰৰ মায়া-মোহৰ বন্ধন।
২। বৰগীতটিৰ মূলভাৱ লিখা।
উত্তৰ: শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত এই বৰগীতটি দাস্য ভক্তিৰ এটি উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ মহিমা অপাৰ আৰু অনন্ত। সনক-সনন্দৰ দৰে পৰম যোগীসকলে যাক ধ্যান কৰে, নিগম শাস্ত্ৰয়ো যাৰ অন্ত বিচাৰি নাপায় আৰু সহস্ৰ মুখেৰেও অনন্ত নাগে যাৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰি শেষ কৰিব নোৱাৰে, তেনে পৰমেশ্বৰৰ মহিমা এজন অধম মানুহ হৈ জনাটো অসম্ভৱ। সংসাৰৰ মায়া-মোহ আৰু বিষয়-বাসনাত ব্যাকুল হৈ কবিয়ে ভগৱানৰ চৰণ কমলত সম্পূৰ্ণভাৱে শৰণ লৈছে। কবিৰ মতে হৰিৰ চৰণযুগলেই পৰম সম্পদ আৰু হৰিয়েই ভকতৰ একমাত্ৰ জীৱন। সেয়েহে কবিয়ে নিজকে ‘দাসৰো দাস’ বুলি জ্ঞান কৰি ভগৱানক সাংসাৰিক মায়াৰ বান্ধোন ছিঙি সংসাৰ সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনাইছে।
৩। বৰগীতটিৰ ৰচকৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ: বৰগীতটিৰ ৰচক শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ (১৪৮৯–১৫৯৬) অসমৰ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰচাৰক তথা শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰিয় শিষ্য আছিল। তেওঁৰ জন্ম লক্ষীমপুৰ জিলাৰ নাৰায়ণপুৰৰ লেটেকুপুখুৰীত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গোবিন্দগিৰী ভূঞা আৰু মাতৃ মনোৰমা।
মাধৱদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ অমৰ কীৰ্তিস্তম্ভ হ’ল ‘নামঘোষা’ (এহেজাৰটা ঘোষা থকা বাবে ইয়াক ‘হেজাৰী ঘোষা’ও বোলা হয়)। তেওঁৰ অন্যান্য প্ৰধান ৰচনাসমূহ হ’ল— ৰাজসূয় কাব্য, আদিকাণ্ড ৰামায়ণ, ভক্তি-ৰত্নাৱলী, জন্মৰহস্য, অৰ্জুন-ভঞ্জন নাট, আৰু চোৰধৰা, পিম্পৰা-গুচোৱা, ভূমি-লেটোৱা, ভোজনবিহাৰ আদি ঝুমুৰা। তেওঁ মুঠ ১৫৭-টাৰো অধিক ভক্তিমূলক বৰগীত ৰচনা কৰি থৈ গৈছে।
৪। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক)
“সহস্ৰ বয়নে যাৰ নপাৱন্ত সীমা।
অধমে জানিবো কেনে তোমাৰ মহিমা।।”
প্ৰসংগ: উক্ত পদ্যাংশ আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত ‘হৰি হেৰৰে বাপ পশিলো শৰণে’ শীৰ্ষক বৰগীতটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
সংগতি: ভগৱানৰ অপৰিসীম মহিমাৰ তুলনাত এজন সাধাৰণ মানুহৰ অক্ষমতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ গৈ কবিয়ে এইদৰে কৈছে।
ব্যাখ্যা: ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ হ’ল অনন্ত আৰু সৰ্বশক্তিমান। হাজাৰখন মুখ থকা অনন্ত নাগেও যাৰ গুণ আৰু মহিমাৰ সীমা বিচাৰি নাপায়, তেনে পৰম ব্ৰহ্মৰ অপাৰ মহিমা এজন সাধাৰণ, অজ্ঞানী আৰু পাপী (অধম) মানুহে কেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰে। কবিয়ে ভগৱানৰ অনন্ত শক্তিৰ আগত নিজৰ ক্ষুদ্ৰতা আৰু বিনম্ৰ ভাব প্ৰকাশ কৰিছে।
(খ)
“আতুৰ ভৈলোহো হৰি বিষয় বিকলে।
কৰিয়ো উদ্ধাৰ মোক চৰণ কমলে।।”
প্ৰসংগ: উক্ত পংক্তি দুশাৰী শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত বৰগীতটিৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
সংগতি: সংসাৰৰ বিষয়-বাসনাত ব্যাকুল হৈ কবিয়ে হৰিৰ চৰণত উদ্ধাৰৰ বাবে জনোৱা প্ৰাৰ্থনাৰ প্ৰসংগত এই কথা কোৱা হৈছে।
ব্যাখ্যা: মানুহ পাৰ্থিৱ সংসাৰৰ কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ আদি বিষয়-বাসনাত আৱদ্ধ হৈ মানসিক অশান্তি আৰু দুখ-যন্ত্ৰণাত ভোগে। কবিয়েও সাংসাৰিক মায়া আৰু বিষয়-বাসনাৰ তাড়নাত অস্থিৰ হৈ পৰিছে। এই মায়াময় সংসাৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ একমাত্ৰ পথ হ’ল ভগৱানৰ চৰণত আশ্ৰয় লোৱা। সেয়েহে কবিয়ে ভগৱানক তেওঁৰ পবিত্ৰ পদপদ্ম বা চৰণ কমলত আশ্ৰয় দি সংসাৰ সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ কাতৰভাৱে অনুৰোধ কৰিছে।
(গ)
“তোমাৰ চৰণ দুই মোৰ মহা ধন।
ভকত জনেৰ নিজ তুমিসে জীৱন।।”
প্ৰসংগ: উক্ত পদফাঁকি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে ৰচনা কৰা বৰগীতটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
সংগতি: ভগৱানৰ চৰণৰ প্ৰতি থকা অসীম শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তৰ জীৱনত ঈশ্বৰৰ অপৰিহাৰ্যতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ কবিয়ে এইদৰে কৈছে।
ব্যাখ্যা: পাৰ্থিৱ ধন-সম্পদ ক্ষণস্থায়ী, কিন্তু ভগৱানৰ চৰণযুগল ভক্তৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰু চিৰন্তন মহা ধন। ভগৱানৰ চৰণত সেৱা কৰাৰ তুলনাত সংসাৰৰ কোনো সম্পদে স্থান নাপায়। এজন প্ৰকৃত ভক্তৰ বাবে হৰিয়েই একমাত্ৰ প্ৰাণ বা জীৱন স্বৰূপ। কবিয়ে ইয়াত ভগৱানৰ চৰণত একান্তভাৱে শৰণ লৈ হৰিকেই জীৱনৰ সৰ্বস্ব বুলি জ্ঞান কৰিছে।
৫। ‘সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায় / সকল নিগমে যাক বিচাৰি নপায়।’— তাৎপৰ্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰ:
প্ৰসংগ আৰু সংগতি: উক্ত পদফাঁকি শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ বিৰচিত বৰগীতটিৰ অন্তৰ্গত, য’ত ভগৱানৰ অগম্য আৰু অপাৰ মহিমা দাঙি ধৰা হৈছে।
তাৎপৰ্য: সনক, সনন্দ, সনাতন আৰু সনৎকুমাৰ হ’ল ব্ৰহ্মাৰ মানস পুত্ৰ তথা পৰম সিদ্ধ যোগী। তেওঁলোকেও ভগৱানৰ স্বৰূপ উপলব্ধি কৰিবলৈ অহৰহ ধ্যানত মগ্ন থাকে। আনহাতে, সমগ্ৰ নিগম শাস্ত্ৰ বা বেদ-বেদান্তয়ো ভগৱানক সম্পূৰ্ণৰূপে বিচাৰি বা ব্যাখ্যা কৰি ঢুকি নাপায়। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— ভগৱান সকলো বুদ্ধি আৰু জ্ঞানৰ উৰ্ধ্বত। কেৱল জটিল শাস্ত্ৰজ্ঞান বা যোগ-সাধনাৰে নহয়, অহংকাৰহীন আৰু নিঃস্বাৰ্থ ভক্তিৰ দ্বাৰাহে এনে পৰমেশ্বৰৰ কৃপা লাভ কৰিব পাৰি।
৬। বৰগীতৰ চাৰিটা লক্ষণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: বৰগীতৰ চাৰিটা প্ৰধান লক্ষণ হ’ল:
শাস্ত্ৰীয় ৰাগ-তালযুক্ত: বৰগীতসমূহ নিৰ্দিষ্ট শাস্ত্ৰীয় ৰাগ (যেনে— বসন্ত, আশোৱাৰী, ধনশ্ৰী আদি) আৰু তালযুক্ত আধ্যাত্মিক গীত।
ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ প্ৰয়োগ: বৰগীতসমূহ ৰচনা কৰিবলৈ এক বিশেষ কৃত্রিম সাহিত্যিক ভাষা— ব্ৰজাৱলী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।
ভক্তিমূলক আৰু ঈশ্বৰৰ মাহাত্ম্য প্ৰকাশক: বৰগীতসমূহ মূলতঃ ভক্তিমূলক আৰু ইয়াত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ গুণ, মহিমা আৰু বন্দনা প্ৰকাশ পায়।
ৰসৰ সমাৱেশ: বৰগীতসমূহত মূলতঃ দাস্য, শান্ত আৰু বাৎসল্য ৰসৰ অপূৰ্ব প্ৰকাশ ঘটে।
ভাষা-বিষয়ক প্ৰশ্নোত্তৰ
১। পুৰণি অসমীয়া শব্দকেইটাৰ আধুনিক ৰূপ লিখা:
নপাৱন্ত — নাপায় / ঢুকি নাপায়
কেনে — কেনেকৈ / কিদৰে
ভৈলোহো — হ’লোঁ / হৈ পৰিলোঁ
তুমিসে — তুমিয়েই
জনেৰ — জনৰ / লোকৰ
কহয় — কয় / কৈছে
২। ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
কৃত্রিম সাহিত্যিক ভাষা: ব্ৰজাৱলী কোনো নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ কথিত ভাষা নহয়; ই বৈষ্ণৱ যুগত গীত আৰু নাটৰ বাবে গঢ়ি তোলা এক বিশেষ সাহিত্যিক ভাষা।
মৈথিলী ভাষাৰ মূল ভেটি: ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ মূল ভেটি হ’ল মৈথিলী। ইয়াৰ লগত অসমীয়া, ভোজপুৰী, নেৱাৰী আদি ভাষাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে।
স্বৰধ্বনিৰ প্ৰাচুৰ্য আৰু শ্ৰুতিমাধুৰ্য: এই ভাষাত স্বৰধ্বনিৰ অধিক প্ৰয়োগ থকাৰ বাবে ই গান আৰু আবৃত্তিৰ বাবে অতি সুললিত আৰু শ্ৰুতিমধুৰ।
সুকীয়া ব্যাকৰণ আৰু ক্ৰিয়াৰূপ: ব্ৰজাৱলী ভাষাত সুকীয়া ক্ৰিয়া আৰু বিভক্তিৰ প্ৰয়োগ দেখা যায় (যেনে— ভৈলা, কহই, পশিলো, যাহাকু, দিলেহাঁ আদি)।