পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১) খালী ঠাই পূৰ কৰা: 

(ক) অণুজীৱবোৰ অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ ৰ সহায়ত দেখা পোৱা যায়।
(খ) নীল সেউজ শেলাইয়ে বায়ুৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ নাইট্ৰ’জেন গ্ৰহণ কৰি মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তি বৃদ্ধি কৰে।
(গ) ইষ্ট (Yeast) ৰ সহায়ত সুৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়।
(ঘ) বেক্টেৰিয়া ৰ দ্বাৰা কলেৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২) শুদ্ধ উত্তৰত ‘✔’ চিন দিয়া:

(ক) চেনি/ সুৰা/ হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড/ অক্সিজেন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ইষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
➔ উত্তৰ: সুৰা

(খ) ছ’ডিয়াম বাইকাৰ্বনেট/ ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইছিন/ সুৰা/ ইষ্ট এবিধ এন্টিবায়টিক।
➔ উত্তৰ: ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইছিন

(গ) মাইকী এন’ফিলিছ মহ/ পঁইতাচোৰা/ মাখি/ পখিলা মেলেৰিয়া ৰোগ সৃষ্টি কৰা প্ৰট’জ’ৱাৰ বাহক।
➔ উত্তৰ: মাইকী এন’ফিলিছ মহ

(ঘ) পৰুৱা/ মাখি/ জিঞা/ মকৰা সংক্ৰামক ৰোগৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বাহক।
➔ উত্তৰ: মাখি

(ঙ) তাপ/ গুড়ি কৰা/ ইষ্টকোষৰ বৃদ্ধি/ ময়দা মৰাৰ বাবে পাউৰুটি বা ইডলিৰ লডা ওফন্দি উঠে।
➔ উত্তৰ: ইষ্টকোষৰ বৃদ্ধি

(চ) শৰ্কৰাৰ পৰা সুৰা প্ৰস্তুত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক নাইট্ৰ’জেন যৌগীকৰণ/ সাঁচ/ কিণ্বন/ সংক্ৰমণ বোলা হয়।
➔ উত্তৰ: কিণ্বন (Fermentation)

প্ৰশ্ন ৩) ‘A’ অংশত থকা অণুজীৱবোৰক ‘B’ অংশৰ ক্ৰিয়াৰ লগত মিলোৱা:

প্ৰশ্ন ৪) অণুজীৱবোৰ খালী চকুৰে দেখা পোৱা যায়নে? সিহঁতক কেনেকৈ দেখা পাব পাৰি?

উত্তৰ: নহয়, অণুজীৱবোৰক খালী চকুৰে দেখা পোৱা নাযায়, কাৰণ ইহঁতৰ আকাৰ অতিশয় ক্ষুদ্ৰ।

• দেখা পোৱাৰ উপায়:
  ১) পাউৰুটিৰ ওপৰত গজা ভেঁকুৰৰ দৰে কিছুমান অণুজীৱ আতচ কাচ বা আতচী-কাচ (Magnifying glass) ৰ সহায়ত দেখা পোৱা যায়।
  ২) সৰহসংখ্যক অণুজীৱ (বেক্টেৰিয়া, প্ৰট’জ’ৱা, শেলাই আদি) কেৱল অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ (Microscope) সহায়তহে স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ৫) অণুজীৱৰ ডাঙৰ ভাগবোৰ কি কি?

উত্তৰ: অণুজীৱবোৰক প্ৰধানকৈ চাৰিটা ডাঙৰ ভাগত ভাগ কৰা হৈছে:
১) বেক্টেৰিয়া (Bacteria): যেনে— লেক্ট’বেছিলাছ, ৰাইজ’বিয়াম।
২) ভেঁকুৰ (Fungi): যেনে— ইষ্ট, পেনিছিলিয়াম, এছপাৰজিলাছ।
৩) প্ৰট’জ’ৱা (Protozoa): যেনে— এমিবা, পেৰামেছিয়াম।
৪) শেলাই (Algae): যেনে— ক্লেমাইড’মনাছ, স্পাইৰ’গাইৰা।
(টোকা: ইয়াৰ উপৰিও ‘ভাইৰাছ’ বা বিষাণুসমূহো এক অতি ক্ষুদ্ৰ অণুজীৱ, যিয়ে কেৱল পোষক জীৱৰ শৰীৰতহে বংশ বৃদ্ধি কৰে।)

প্ৰশ্ন ৬) মাটিত বায়ুমণ্ডলীয় নাইট্ৰ’জেন যৌগীকৰণ কৰিব পৰা অণুজীৱসমূহৰ নাম কোৱা।

উত্তৰ:
১) ৰাইজ’বিয়াম (Rhizobium) বেক্টেৰিয়া (মাহজাতীয় উদ্ভিদৰ শিপাৰ টেমুনাত থাকে)।
২) নীল-সেউজীয়া শেলাই (Blue-green algae / Cyanobacteria), যেনে— নষ্টক (Nostoc) আৰু এনাবিনা (Anabaena)।
৩) মাটিত মুক্তভাৱে বাস কৰা বেক্টেৰিয়া, যেনে— এজ’ট’বেক্টাৰ (Azotobacter)।

প্ৰশ্ন ৭) আমাৰ জীৱনত অণুজীৱৰ উপকাৰিতাৰ বিষয়ে ১০ শাৰী লিখা।

উত্তৰ:
১) দৈ প্ৰস্তুতিত: লেক্ট’বেছিলাছ নামৰ বেক্টেৰিয়াই গাখীৰক দৈত ৰূপান্তৰ কৰে।
২) বেকাৰী উদ্যোগত: ইষ্ট নামৰ ভেঁকুৰে পাউৰুটি, কেক আৰু পেষ্ট্ৰি কোমল আৰু স্পঞ্জী কৰি তোলে।
৩) সুৰা আৰু ভিনেগাৰ উৎপাদনত: কিণ্বন প্ৰক্ৰিয়াৰে শৰ্কৰাৰ পৰা সুৰা আৰু ভিনেগাৰ (এচিটিক এচিড) প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ইষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪) এন্টিবায়’টিক তৈয়াৰত: বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰৰ পৰা পেনিছিলিন, ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইছিন আদি জীৱনৰক্ষী ঔষধ প্ৰস্তুত কৰা হয়।
৫) প্ৰটিনিত ছিটা (টিকা): কলেৰা, যক্ষ্মা, পলিঅ’, হেপাটাইটিছ আদি ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে অণুজীৱৰ পৰা ছিটা তৈয়াৰ কৰা হয়।
৬) মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি: ৰাইজ’বিয়াম আৰু নীল-সেউজ শেলাইয়ে মাটিত নাইট্ৰ’জেন যৌগীকৰণ কৰি মাটি সাৰুৱা কৰে।
৭) জৈৱিক সাৰ প্ৰস্তুতিত: অণুজীৱই উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ আৱৰ্জনা পচাই উৎকৃষ্ট জৈৱিক সাৰ (হিউমাছ) উৎপন্ন কৰে।
৮) পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰকৰণ: মৃতদেহ আৰু আৱৰ্জনা বিয়োজিত কৰি অণুজীৱই পৰিৱেশ নিকা আৰু দুৰ্গন্ধমুক্ত কৰি ৰাখে।
৯) খাদ্য সামগ্ৰী প্ৰস্তুতিত: চিজ, আচাৰ, ইডলি আৰু দোচাৰ মিশ্ৰণ প্ৰস্তুত কৰাত বেক্টেৰিয়া সহায়ক।
১০) হজমত সহায়: মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ অন্ত্ৰত থকা কিছুমান উপকাৰী বেক্টেৰিয়াই খাদ্য পাচন আৰু ভিটামিন সংশ্লেষণত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৮) অণুজীৱৰ অপকাৰিতাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
১) সংক্ৰামক ৰোগ সৃষ্টি: ক্ষতিকাৰক অণুজীৱই মানুহৰ দেহত কলেৰা, যক্ষ্মা, টাইফয়েড, মেলেৰিয়া, পলিঅ’, চৰ্দি আদি মাৰাত্মক ৰোগৰ সৃষ্টি কৰে।
২) পশু আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগ: গৰু-ম’হৰ এনথ্ৰাক্স আৰু চবকা ৰোগ, আৰু উদ্ভিদৰ ছাইট্ৰাছ কেংকাৰ, ঘেঁহুৰ ৰাষ্ট আদি ৰোগ অণুজীৱৰ বাবেই হয়।
৩) খাদ্য নষ্ট আৰু খাদ্য বিষক্ৰিয়া (Food Poisoning): খাদ্যত অণুজীৱৰ বৃদ্ধিয়ে খাদ্য নষ্ট কৰে আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰি খাদ্য বিষাক্ত কৰি তোলে, যাৰ ফলত মানুহ গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ বা মৃত্যুমুখত পৰিব পাৰে।
৪) দৈনন্দিন সামগ্ৰীৰ ক্ষতি: সেমেকা কাপোৰ, চামৰাৰ জোতা-বেগ, কাঠ আৰু কাগজ ভেঁকুৰ লাগি নষ্ট হৈ পৰে।

প্ৰশ্ন ৯) এন্টিবায়’টিক কি? এন্টিবায়’টিক গ্ৰহণ কৰোঁতে কি কি সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিব লাগে?

উত্তৰ:

• এন্টিবায়’টিক (Antibiotics): যিবোৰ ঔষধে আমাৰ শৰীৰত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱবোৰক ধ্বংস কৰে বা সিহঁতৰ বৃদ্ধিত বাধা জন্মায়, সেইবোৰক এন্টিবায়’টিক বোলে। যেনে: পেনিছিলিন, ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইছিন, এৰিথ্ৰ’মাইছিন আদি।

• অৱলম্বন কৰিবলগীয়া সাৱধানতাসমূহ:
  ১) কেৱল এগৰাকী অৰ্হতাসম্পন্ন পঞ্জীভুক্ত চিকিৎসকৰ নিদান (পৰামৰ্শ) অনুসৰিহে এন্টিবায়’টিক খাব লাগে।
  ২) চিকিৎসকে নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়া ঔষধৰ সম্পূৰ্ণ ক’ৰ্ছ (Course) সঠিক মাত্ৰাত আৰু নিৰ্ধাৰিত সময়ত শেষ কৰিব লাগে; ৰোগ উপশম হ’লেও আধাতে ঔষধ বন্ধ কৰিব নালাগে।
  ৩) অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে বা সাধাৰণ চৰ্দি-জ্বৰৰ দレッ ভাইৰাছজনিত ৰোগত এন্টিবায়’টিক খাব নালাগে, কাৰণ ভাইৰাছৰ বিৰুদ্ধে ই কোনো কাম নকৰে।
  ৪) অনাহকত এন্টিবায়’টিক খালে শৰীৰৰ উপকাৰী বেক্টেৰিয়াবোৰ ধ্বংস হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰকৃত ৰোগৰ ক্ষেত্ৰত এই ঔষধ কাৰ্যকৰী নহ’ব পাৰে।