ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক দল
১. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: একদলীয় শাসন ব্যৱস্থা থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: চীন (China)।
প্ৰশ্ন ২: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত থকা দলীয় ব্যৱস্থাটো কি?
উত্তৰ: দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (Bi-party System)।
প্ৰশ্ন ৩: ৰাজনৈতিক দলৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ:
সুদৃঢ় সংগঠন।
নিৰ্দিষ্ট নীতি-আদৰ্শ আৰু কাৰ্যসূচী।
প্ৰশ্ন ৪: ৰাজনৈতিক দলৰ এটা প্ৰধান কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ মনত ৰাজনৈতিক সজাগতা বৃদ্ধি কৰা আৰু জনমত গঠন কৰা।
প্ৰশ্ন ৫: অসমৰ এটা আঞ্চলিক দলৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: অসম গণ পৰিষদ (AGP)।
প্ৰশ্ন ৬: ঝাৰখণ্ডৰ মুখ্য আঞ্চলিক দলটো কি?
উত্তৰ: ঝাৰখণ্ড মুক্তি মৰ্চা (JMM)।
প্ৰশ্ন ৭: ইউ পি এ (UPA) ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰ: United Progressive Alliance (সংযুক্ত প্ৰগতিশীল মৰ্চা বা সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা)।
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল কোনটো?
উত্তৰ: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল)।
প্ৰশ্ন ৯: কাৰ নেতৃত্বত ‘দি ইণ্ডিয়ান এছ’চিয়েচন’ গঠন হৈছিল?
উত্তৰ: সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জীৰ নেতৃত্বত (১৮৭৬ চনত)।
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (W. C. Bonnerjee)।
২. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে বহুদলীয় ব্যৱস্থা (Multi-party System)। ভাৰতত জাতীয় পৰ্যায়ৰ দলসমূহৰ উপৰিও বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম, জাতি আৰু আঞ্চলিক স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বহুসংখ্যক আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ সক্ৰিয় উপস্থিতি দেখা যায়।
প্ৰশ্ন ২: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ বাবে কি দলীয় ব্যৱস্থা বিশেষভাৱে উপযোগী?
উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ এখনত ৰাজনৈতিক সুস্থিৰতা আৰু সুশাসনৰ দিশৰ পৰা দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (Bi-party System) বিশেষভাৱে উপযোগী বুলি গণ্য কৰা হয়; কাৰণ এনে ব্যৱস্থাত চৰকাৰ সুস্থিৰ আৰু শক্তিশালী হয় আৰু বহুদলীয় ব্যৱস্থাৰ দৰে সঘনাই ৰাজনৈতিক সংকট বা মৰ্চা ভাঙি যোৱাৰ আশংকা নাথাকে।
প্ৰশ্ন ৩: ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য চাৰিটা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰধান চাৰিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:
সংগঠন (Organization): দলৰ এক নিৰ্দিষ্ট আৰু শক্তিশালী সাংগঠনিক কাঠামো থাকিব লাগিব।
নীতি-আদৰ্শ আৰু আঁচনি (Ideology and Programs): দলৰ নিজস্ব ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক নীতি-আদৰ্শ থাকিব লাগিব।
ক্ষমতা দখলৰ আকাংক্ষা (Aspiration to gain power): গণতান্ত্ৰিক আৰু সাংবিধানিক উপায়েৰে নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰি চৰকাৰ গঠন কৰাৰ লক্ষ্য থাকিব লাগিব।
জাতীয় স্বাৰ্থৰ প্ৰতি সন্মান (Respect for National Interest): দলীয় স্বাৰ্থতকৈ দেশৰ সাৰ্বভৌমত্ব আৰু জাতীয় স্বাৰ্থক অগ্ৰাধিকাৰ দিব লাগিব।
প্ৰশ্ন ৪: পাঁচটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দল হ’ল:
অসম গণ পৰিষদ – AGP (অসম)
দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কাজাগম – DMK (তামিলনাডু)
শিৰোমণি আকালি দল (পাঞ্জাৱ)
তেলেগু দেশম পাৰ্টী – TDP (অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ)
নেচনেল কনফাৰেন্স (জম্মু আৰু কাশ্মীৰ)
প্ৰশ্ন ৫: মৰ্চা চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: যেতিয়া কোনো এটা বিশেষ ৰাজনৈতিক দলে নিৰ্বাচনত একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰি চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ অপাৰগ হয়, তেতিয়া দুটা বা ততোধিক ৰাজনৈতিক দল একগোট হৈ উমৈহতীয়া লক্ষ্য আৰু নূন্যতম কাৰ্যসূচীৰ ভিত্তিত যি চৰকাৰ গঠন কৰে, তাকে মৰ্চা চৰকাৰ বা সংযুক্ত চৰকাৰ (Coalition Government) বোলে।
৩. দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: সংযুক্ত চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা? সংযুক্ত চৰকাৰ কি পৰিস্থিতিত গঠিত হয়?
উত্তৰ:
সংজ্ঞা: নিৰ্বাচনত কোনো এটা ৰাজনৈতিক দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে কেইবাটাও সমভাৱাপন্ন বা আঞ্চলিক দল একত্ৰিত হৈ উমৈহতীয়া বুজাবুজিৰে গঠন কৰা চৰকাৰকে সংযুক্ত বা মৰ্চা চৰকাৰ বোলে।
সংযুক্ত চৰকাৰ গঠন হোৱা পৰিস্থিতিসমূহ:
একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ অভাৱ: যেতিয়া সাধাৰণ নিৰ্বাচনত কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট দলে চৰকাৰ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সাংবিধানিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ আসন লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হয়।
ৰাজনৈতিক দলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি: বহুদলীয় ব্যৱস্থাত ভোট বিভাজন হৈ একক দলৰ আধিপত্য হ্ৰাস পালে।
সঘনাই নিৰ্বাচনৰ অপব্যয় ৰোধ: চৰকাৰ গঠন নহ’লে পুনৰ নিৰ্বাচন পাতি দেশৰ হাজাৰ হাজাৰ কোটি ৰাজহুৱা ধনৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ দলবোৰে মৰ্চা বান্ধে।
আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্ব সুনিশ্চিতকৰণ: বিভিন্ন অঞ্চল আৰু জনগোষ্ঠীৰ আশা-আকাংক্ষা চৰকাৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ স্বাৰ্থত মৰ্চা চৰকাৰ গঠিত হয়।
প্ৰশ্ন ২: সংযুক্ত অথবা মৰ্চা চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
মৰ্চা চৰকাৰৰ দুটা প্ৰধান গুণ:
অস্বেচ্ছাচাৰী শাসন: একক দলীয় চৰকাৰতকৈ মৰ্চা চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকা কম; কাৰণ যিকোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত অংশীদাৰী দলসমূহৰ মাজত আলোচনা আৰু সহমতৰ ভিত্তিতহে লোৱা সম্ভৱ হয়।
আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু জাতীয় সংহতি: মৰ্চা চৰকাৰত বিভিন্ন ৰাজ্যৰ আঞ্চলিক দলবোৰে কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসনত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ পায়, যাৰ ফলত স্থানীয় সমস্যা সমাধান সহজ হয় আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য সুদৃঢ় হয়।
মৰ্চা চৰকাৰৰ দুটা প্ৰধান দোষ:
ক্ষণস্থায়ী আৰু অস্থিৰ: অংশীদাৰী দলসমূহৰ নিজা স্বাৰ্থ বা দাবীত আঘাত পৰিলে যিকোনো সময়তে সমৰ্থন প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ শংকা থাকে, যাৰ ফলত চৰকাৰৰ পতন ঘটে।
দুৰ্বল চৰকাৰ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী আঁচনিত বাধা: সকলো অংশীদাৰ দলক সন্তুষ্ট ৰাখিবলৈ চৰকাৰে আপোচ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে কোনো ডাঙৰ বা দৃঢ় জাতীয় নীতি-আঁচনি কাৰ্যকৰী কৰা কঠিন হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৩: গণতন্ত্ৰত বিৰোধী ৰাজনৈতিক দলৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থাত বিৰোধী দল হ’ল গণতন্ত্ৰ আৰু সংবিধানৰ অতন্দ্ৰ প্ৰহৰী। গণতন্ত্ৰত বিৰোধী দলৰ প্ৰধান ভূমিকাসমূহ হ’ল:
গঠনমূলক সমালোচনা: শাসকীয় দলৰ নীতি আৰু আঁচনিসমূহ তীক্ষ্ণভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰি কোনো জনস্বাৰ্থবিৰোধী কাম কৰিলে সংসদৰ মজিয়াত আৰু ৰাইজৰ মাজত গঠনমূলক সমালোচনা কৰা।
জনসাধাৰণৰ অভাৱ-অভিযোগ উত্থাপন: ৰাইজৰ অভাৱ, অভিযোগ, সমস্যা আৰু আশা-আকাংক্ষাসমূহ সংসদত সবলভাৱে দাঙি ধৰি চৰকাৰৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰা।
স্বেচ্ছাচাৰিতা ৰোধ: শাসকীয় দলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ সুযোগ লৈ যাতে একনায়কত্ববাদী আৰু স্বেচ্ছাচাৰী শাসন চলাব নোৱাৰে তাৰ ওপৰত চোকা নজৰ ৰখা।
বিকল্প চৰকাৰ গঠনৰ প্ৰস্তুতি: শাসকীয় দলৰ পতন ঘটিলে বা অনাস্থা প্ৰস্তাৱত চৰকাৰ ভাঙিলে দেশত ৰাজনৈতিক সংকট নোহোৱাকৈ বিকল্প চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ সদায় সাজু থকা।
ৰাজনৈতিক শিক্ষা আৰু সজাগতা: ৰাইজক দেশৰ বিভিন্ন সমস্যা সম্পৰ্কে সচেতন কৰি সুস্থ জনমত গঠন কৰা।
প্ৰশ্ন ৪: আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্মৰ মূল কাৰণ কেইটা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশত আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ বৈষম্যমূলক নীতি: সৰ্বভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় দলসমূহে সকলো ৰাজ্য বা অঞ্চলৰ প্ৰতি সমদৃষ্টি নিদিয়াৰ বাবে স্থানীয় লোকৰ মাজত অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হয়।
ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ভিন্নতা: নিজা ভাষা, কৃষ্টি, সংস্কৃতি আৰু জাতিগত স্বকীয়তা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হয়।
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অতিমাত্ৰা কেন্দ্ৰীকৰণ প্ৰৱণতা: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰাজ্যিক সম্পদ আৰু ক্ষমতাৰ ওপৰত অধিক নিয়ন্ত্ৰণ সাব্যস্ত কৰিব বিচৰাৰ প্ৰতিৰোধ হিচাপে।
সংখ্যালঘু আৰু অনগ্ৰসৰ শ্ৰেণীৰ নিৰাপত্তাহীনতা: নিজৰ সাংবিধানিক আৰু সামাজিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ তাগিদাত।
স্থানীয় সমস্যা সমাধানত ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ ব্যৰ্থতা: ৰাজ্যৰ জ্বলন্ত সমস্যাসমূহ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত আওকাণ কৰাৰ ফলত স্থানীয় নেতৃত্বৰ জৰিয়তে আঞ্চলিক দল গঢ় লৈ উঠে।
প্ৰশ্ন ৫: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰত ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰ: আধুনিক গণতন্ত্ৰত ৰাজনৈতিক দল অপৰিহাৰ্য। ৰাজনৈতিক দল অবিহনে গণতন্ত্ৰ অচল। ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ হ’ল:
চৰকাৰ গঠন আৰু প্ৰশাসন পৰিচালনা: নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰি সংখ্যাগৰিষ্ঠ দলে চৰকাৰ গঠন কৰে আৰু দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰে।
জনমত গঠন: ৰাজনৈতিক দলসমূহে দেশৰ বিভিন্ন জ্বলন্ত সমস্যাসমূহ ৰাইজৰ সমুখত তুলি ধৰি সুস্থ আৰু সবল জনমত গঢ়ি তোলে।
শাসনকৰ্তা আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত যোগসূত্ৰ: ৰাজনৈতিক দলে সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজ আৰু প্ৰশাসনৰ মাজত সেঁতু হিচাপে কাম কৰি ৰাইজৰ সমস্যা চৰকাৰৰ ওচৰ চপাই নিয়ে।
নাগৰিকক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্ৰদান: নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰ, আলোচনা আৰু সভাসমিতিৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণক ৰাজনৈতিকভাৱে সচেতন কৰি তোলে।
নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ভাৰসাম্য ৰক্ষা: বিৰোধী দলৰ ভূমিকা পালন কৰি চৰকাৰক সংবিধান আৰু জনস্বাৰ্থৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ কৰি ৰাখে।
প্ৰশ্ন ৬: ৰাজনৈতিক দলৰ বৈশিষ্ট্য আৰু কাৰ্যাৱলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
ৰাজনৈতিক দলৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
(ক) সংগঠন: সুশৃংখলিত দলীয় সংগঠন আৰু নেতৃত্ব।
(খ) নীতি-আদৰ্শ আৰু কাৰ্যসূচী: দলীয় নীতি আৰু নিৰ্বাচনী ইস্তাহাৰ।
(গ) ক্ষমতা দখলৰ উদ্দেশ্য: গণতান্ত্ৰিক উপায়েৰে ক্ষমতা লাভৰ প্ৰচেষ্টা।
(ঘ) জাতীয় স্বাৰ্থ: দেশৰ স্বাৰ্থ আৰু সংবিধানৰ প্ৰতি অবিচল আনুগত্য।
ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰধান কাৰ্যাৱলী:
১. নিৰ্বাচনত প্ৰাৰ্থী প্ৰক্ষেপ কৰি নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা।
২. নিৰ্বাচনত জয়ী হৈ মন্ত্ৰীসভা আৰু চৰকাৰ গঠন কৰা।
৩. বিৰোধী দল হিচাপে চৰকাৰৰ ভুল ত্ৰুটি আঙুলিয়াই গঠনমূলক সমালোচনা কৰা।
৪. জনমত গঠন কৰা আৰু জনগণক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্ৰদানেৰে সজাগ কৰা।
প্ৰশ্ন ৭: সংযুক্ত চৰকাৰৰ ব্যৱস্থাটোৱে বৰ্তমান সময়ত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ কাৰণ কেইটা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: বৰ্তমান সময়ত মৰ্চা বা সংযুক্ত চৰকাৰ ব্যৱস্থাই বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল:
ৰাজনৈতিক দলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি: বহুদলীয় গণতন্ত্ৰত ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত ভোট বিভাজিত হৈ একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা পোৱা কঠিন হৈ পৰিছে।
একক ৰাজনৈতিক দলৰ আধিপত্য হ্ৰাস: স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী একদলীয় প্ৰাধান্যৰ যুগ শেষ হৈ আঞ্চলিক শক্তি শক্তিশালী হৈ উঠিছে।
আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ সন্মান: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত বিভিন্ন ৰাজ্যৰ আঞ্চলিক আশা-আকাংক্ষা আৰু সমস্যাৰ প্ৰতিফলন ঘটাবলৈ মৰ্চা চৰকাৰ অপৰিহাৰ্য হৈ পৰিছে।
ৰাজহুৱা ধনৰ অপব্যয় ৰোধ: নিৰ্বাচনত কাৰো সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নহ’লে সঘনাই পুনৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাত হোৱা হাজাৰ হাজাৰ কোটি টকাৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ দলসমূহে মৰ্চা গঠন কৰে।