প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সহায়ক অধ্যয়ন সমল-
[ক] পাঠৰ মাজৰ প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু ক্ৰিয়াকলাপ (In-text Questions & Activities)
পৃষ্ঠা নং ৩৮
ক্ৰিয়াকলাপ: গ্ৰামাঞ্চলৰ মানুহে কি কি কাৰ্যৰ দ্বাৰা জীৱন নিৰ্বাহ কৰে লিখা?

উত্তৰ: গ্ৰামাঞ্চলৰ সৰহসংখ্যক লোকেই কৃষিকাৰ্যৰ দ্বাৰা জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। খেতি-বাতিৰ উপৰিও গাঁৱৰ মানুহে তলত দিয়া কাৰ্যসমূহৰ দ্বাৰা জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে—

1. মাছ ধৰা আৰু মাছৰ ব্যৱসায় কৰা। 

2. জীৱ-জন্তু (গৰু, ম’হ, ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰা আদি) পালন আৰু দুগ্ধ উৎপাদন।

3. কুমাৰশালত মাটিৰ বাচন-বৰ্তন আৰু মৃৎশিল্প নিৰ্মাণ কৰা।

4. বাঁহ-বেতৰ বিভিন্ন ঘৰুৱা সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা।

5. গাঁৱৰ বজাৰত সৰু-সুৰা দোকান-পোহাৰ বা ব্যৱসায় কৰা।

6. বিদ্যালয়ত শিক্ষকতা বা অন্যান্য চৰকাৰী-বেচৰকাৰী চাকৰি কৰা।

পৃষ্ঠা নং ৩৯

প্ৰশ্ন: অসমৰ কৃষিকাৰ্য কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?

উত্তৰ: অসমৰ কৃষিকাৰ্য প্ৰধানকৈ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিশেষকৈ বাৰিষাকালৰ বৰষুণৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি খেতি কৰা হয় আৰু উন্নত জলসিঞ্চন প্ৰণালীৰ প্ৰয়োগ এতিয়াও সীমিত।

প্ৰশ্ন: গাঁৱৰ অধিক সংখ্যক লোক কৃষিকাৰ্যৰ লগত জড়িত হোৱাৰ কাৰণ কি?

উত্তৰ:

1. গ্ৰামাঞ্চলত খেতি-বাতি কৰাৰ বাবে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মুকলি আৰু সাৰুৱা কৃষিভূমি উপলব্ধ।

2. গাঁৱত বৃহৎ কল-কাৰখানা, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান বা কাৰ্যালয় আদি নথকাৰ বাবে বিকল্প নিয়োগৰ সুযোগ কম।

3. বংশানুক্ৰমিকভাৱে আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে গ্ৰাম্য সমাজখন মাটি আৰু খেতিৰ ওপৰতেই আধাৰিত।

পৃষ্ঠা নং ৪০

ক্ৰিয়াকলাপ: তোমাৰ নিকটৱৰ্তী নগৰখনৰ ক্ষেত্ৰত তলত দিয়া তথ্যখিনি শিক্ষকৰ সহায়ত জানিবলৈ চেষ্টা কৰা—

(আৰ্হি প্ৰকল্প: গুৱাহাটী নগৰৰ ভিত্তিত)

• (ক) জনসংখ্যা: প্ৰায় ১০ লাখৰো অধিক (মহানগৰ)।

• (খ) নামৰ ইতিহাস: ‘গুৱা’ মানে তামোল আৰু ‘হাট’ মানে বজাৰ; পূৰ্বতে তামোলৰ ডাঙৰ বজাৰ বহা বাবে এই ঠাইৰ নাম গুৱাহাটী হয়। ইয়াৰ প্ৰাচীন নাম আছিল ‘প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ’।

• (গ) ঐতিহাসিক সমল: কামাখ্যা মন্দিৰ, উমানন্দ, বশিষ্ঠাশ্ৰম, দীঘলীপুখুৰী, শুক্ৰেশ্বৰ দেৱালয় আদি।

• (ঘ) অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, কটন বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (GMCH), অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়, উচ্চ ন্যায়ালয় ইত্যাদি।

পৃষ্ঠা নং ৪১

ক্ৰিয়াকলাপ: অসমৰ যিকোনো এখন বুৰঞ্জীপ্ৰসিদ্ধ নগৰৰ নাম তথা ইয়াৰ ঐতিহ্য আৰু কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ বিষয়ে চমু বৰ্ণনা দিয়া।

উত্তৰ: বুৰঞ্জীপ্ৰসিদ্ধ নগৰ: শিৱসাগৰ

• শিৱসাগৰ আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ প্ৰায় ছশবছৰীয়া শাসনকালৰ অন্যতম প্ৰধান ৰাজধানী আছিল। পূৰ্বতে ইয়াৰ নাম আছিল ‘ৰংপুৰ’।

• ইয়াত আহোম যুগৰ বহুতো ঐতিহাসিক স্মৃতিচিহ্ন আজিও বিদ্যমান; যেনে— ৰংঘৰ (এছিয়াৰ প্ৰথম পেভিলিয়ন), তলাতল ঘৰ, কাৰেংঘৰ।

• ঐতিহাসিক শিৱসাগৰ পুখুৰী আৰু তাৰ পাৰত থকা শিৱদৌল (ভাৰতৰ অন্যতম ওখ শিৱ মন্দিৰ), জয়সাগৰ পুখুৰী আৰু জয়দৌল, দেৱীদৌল আৰু বিষ্ণুদৌল আদি এই নগৰখনৰ গৌৰৱময় ঐতিহ্য।

ক্ৰিয়াকলাপ: তোমাৰ জিলাৰ এখন প্ৰধান নগৰৰ ইতিহাস সম্পৰ্কে জানিবলৈ চেষ্টা কৰা আৰু সেই বিষয়ে এটি চমুটোকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ (আৰ্হি চমুটোকা: তেজপুৰ নগৰ):
তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ চহৰ তথা অসমৰ এখন অতি প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত নগৰ। প্ৰবাদ অনুসৰি মহাভাৰতৰ কালত শোণিতপুৰৰ ৰজা বাণ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাজত হোৱা ‘হৰি-হৰ যুদ্ধ’ত তেজৰ নদী বৈ গৈছিল বাবে ঠাইখনৰ নাম ‘তেজপুৰ’ হয়। এই নগৰত অগ্নিগড়, দ-পৰ্বতীয়াৰ শিলৰ তোৰণ, বাণৰজাৰ শুশ্ৰূষাগাৰ (মহাভৈৰৱ মন্দিৰ), কোলিয়া ভোমোৰা সেতু, আৰু চিত্ৰলেখা উদ্যান আদি বহুতো ঐতিহাসিক আৰু পৰ্যটনস্থলী আছে। তেজপুৰ অসমৰ এক প্ৰধান সাংস্কৃতিক আৰু প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।

পৃষ্ঠা নং ৪২

ক্ৰিয়াকলাপ: নগৰ এখন নৈৰ পাৰত অৱস্থিত হ’লে কেনেধৰণৰ সুবিধা হয় আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: নগৰ এখন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত হ’লে তলত দিয়া সুবিধাবোৰ পোৱা যায়—

1. পানীৰ সহজ যোগান: নগৰৰ বিশাল জনসংখ্যাৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ আৰু কল-কাৰখানাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পানী নদীৰ পৰা অনায়াসে যোগান ধৰিব পাৰি।

2. সুলভ জল পৰিবহণ: নদীৰ জলপথেৰে অতি কম খৰচতে গধুৰ মালবস্তু আৰু যাত্ৰী কঢ়িয়াব পৰা যায়, যিয়ে বাণিজ্যৰ প্ৰসাৰ ঘটায়।

3. মৎস্য আৰু খাদ্য সম্পদ: নদীৰ পৰা প্ৰচুৰ মাছ সংগ্ৰহ কৰি নগৰৰ খাদ্যৰ চাহিদা পূৰণ কৰিব পাৰি।

4. পৰ্যটন আৰু বিনোদন: নৈৰ পাৰৰ মনোৰম প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে নগৰবাসীৰ মন জুৰায় আৰু পৰ্যটন উদ্যোগ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।

[খ] অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Exercises)

১। উত্তৰ লিখা:

(ক) বসতিক কেই ভাগত ভাগ কৰা হয়?
উত্তৰ: বসতিক ঘাইকৈ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
১. গ্ৰাম্য বসতি (Rural Settlement) আৰু
২. নগৰীয়া বা পৌৰ বসতি (Urban Settlement)।

(খ) গ্ৰামাঞ্চলৰ কিমান শতাংশ লোক কৃষিকাৰ্যৰ লগত জড়িত?
উত্তৰ: গ্ৰামাঞ্চলৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ বা তাতকৈ অধিক লোক কৃষিকাৰ্যৰ লগত জড়িত।

(গ) নগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলটো ঘাইকৈ কি কাৰ্যৰ লগত জড়িত?
উত্তৰ: নগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলটো ঘাইকৈ ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ লগত জড়িত।

(ঘ) উৎপত্তি কালৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ নগৰসমূহক কেইটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: উৎপত্তি কালৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ নগৰসমূহক তিনিটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হৈছে—
১. প্ৰাচীন নগৰ (যেনে বাৰাণসী, পুৰী)
২. মধ্যযুগীয় নগৰ (যেনে দিল্লী, জয়পুৰ) আৰু
৩. আধুনিক নগৰ (যেনে কলকাতা, চণ্ডীগড়, দিছপুৰ)।

(ঙ) লোকপিয়ল বিভাগে নিৰ্দিষ্ট কৰি দিয়া মতে ভাৰতৰ নগৰ এখনৰ প্ৰাৰম্ভিক জনসংখ্যা কিমান হ’ব লাগে?
উত্তৰ: লোকপিয়ল বিভাগে নিৰ্দিষ্ট কৰি দিয়া মতে ভাৰতৰ নগৰ এখনৰ প্ৰাৰম্ভিক জনসংখ্যা কমেও ৫,৫০০ জন হ’ব লাগে।

(চ) অসমৰ একমাত্ৰ পৌৰনিগম পৰিচালিত মহানগৰখনৰ নাম কি?
উত্তৰ: অসমৰ একমাত্ৰ পৌৰনিগম (Municipal Corporation) পৰিচালিত মহানগৰখনৰ নাম হ’ল— গুৱাহাটী।

২। শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা:

(ক) নগৰীয়া বসতিতকৈ গ্ৰাম্য বসতিত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব অধিক।
উত্তৰ: অশুদ্ধ (কাৰণ নগৰীয়া বসতিতহে জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব অধিক)।

(খ) গ্ৰাম্য বসতিৰ অধিক সংখ্যক লোক চাকৰিৰ লগত জড়িত।
উত্তৰ: অশুদ্ধ (কাৰণ গ্ৰাম্য বসতিৰ বেছিভাগ লোক কৃষিকাৰ্যৰ লগত জড়িত)।

(গ) নতুন দিল্লী এখন প্ৰশাসনিক নগৰ।
উত্তৰ:শুদ্ধ

(ঘ) আগ্ৰা এখন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত নগৰ।
উত্তৰ: শুদ্ধ (আগ্ৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত)।

(ঙ) শিলচৰ বৰাক নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।
উত্তৰ: শুদ্ধ

৩। চমুকৈ উত্তৰ লিখা:

(ক) গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বৃত্তি:
উত্তৰ: গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ মানুহৰ প্ৰধান জীৱিকা হ’ল প্ৰাথমিক বৃত্তি। ইয়াৰ ভিতৰত কৃষিকাৰ্যই প্ৰধান, য’ত প্ৰায় ৭০ শতাংশ লোক নিয়োজিত। খেতিৰ উপৰিও গাঁৱৰ মানুহে পশুপালন (গৰু-ম’হ, ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰা পোহা), মাছ ধৰা, মাটিৰ বাচন তৈয়াৰ কৰা, কুটিৰ শিল্প, বাঁহ-বেতৰ কাম, সৰু দোকান-পোহাৰ চলোৱা আৰু শিক্ষকতা আদি চাকৰিৰ জৰিয়তে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে।

(খ) নগৰীয়া বসতিৰ সা-সুবিধা:
উত্তৰ: নগৰীয়া বসতিত আধুনিক জীৱন-ধাৰণৰ বাবে বহুতো সা-সুবিধা পোৱা যায়—
১. উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান।
২. উন্নত মানৰ চিকিৎসালয় আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসকৰ সুবিধা।
৩. পকী পথ, ৰে’লপথ আৰু বিমান বন্দৰৰ জৰিয়তে সুচল যাতায়াত ব্যৱস্থা।
৪. কল-কাৰখানা, কাৰ্যালয় আৰু বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে সহজে নিয়োগ আৰু উপাৰ্জনৰ সুবিধা।
৫. নিৰবচ্ছিন্ন বিদ্যুৎ, চিনেমা হল, চিৰিয়াখানা, উদ্যান আদি আমোদ-প্ৰমোদৰ ব্যৱস্থা।

(গ) নগৰত বসতি ঘন হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰ: নগৰত ব্যৱসায়-বাণিজ্য, উদ্যোগ, চাকৰি আদি জীৱিকাৰ অধিক সুযোগ থাকে। লগতে উচ্চ শিক্ষা, উন্নত চিকিৎসা সেৱা, সুচল যাতায়াত আৰু আধুনিক সুযোগ-সুবিধাৰ আকৰ্ষণত গাঁও আৰু অন্যান্য সৰু ঠাইৰ পৰা প্ৰতিদিনে বিপুলসংখ্যক মানুহ নগৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। সীমিত মাটিত এনেদৰে বৃহৎসংখ্যক মানুহ একেলগে বাস কৰিবলগীয়া হোৱাৰ বাবেই নগৰত জনবসতি অতি ঘন হয়।

(ঘ) মেগাল’পলিছ কাক বোলে?
উত্তৰ: একোখন ডাঙৰ মহানগৰক কেন্দ্ৰ কৰি তাৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ ভালেমান সৰু-বৰ নগৰ লগ হৈ যি একোটা বিশাল নগৰপুঞ্জৰ সৃষ্টি কৰে, তাক মেগাল’পলিছ (Megalopolis) বোলে।

৪। নগৰৰ সা-সুবিধা আৰু সমস্যা সম্পৰ্কত দুখন সুকীয়া তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ: তালিকা ১: নগৰৰ সা-সুবিধাসমূহ

1. উন্নত নিয়োগৰ সুযোগ: উদ্যোগ, ব্যৱসায় আৰু কাৰ্যালয়ৰ চাকৰিৰ জৰিয়তে জীৱিকা অৰ্জনৰ প্ৰচুৰ সুবিধা।

2. উচ্চ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ: উন্নত মানৰ বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কাৰিকৰী শিক্ষানুষ্ঠান।

3. উন্নত স্বাস্থ্য সেৱা: অত্যাধুনিক চিকিৎসা সঁজুলিযুক্ত ডাঙৰ চিকিৎসালয় আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসকৰ উপলব্ধতা।

4. সুচল যাতায়াত: পকী আলিবাট, চৰকাৰী-বেচৰকাৰী যান-বাহন, ৰে’ল আৰু বিমান সেৱাৰ সুবিধা।

5. অৱসৰ বিনোদন: উদ্যান, খেলপথাৰ, নাটঘৰ, চিনেমা হল আৰু চিৰিয়াখানাৰ সুবিধা।

তালিকা ২: নগৰৰ সমস্যাসমূহ

1. প্ৰচণ্ড যান-জঁট: ঠেক বাট-পথ আৰু অত্যধিক গাড়ী-মটৰৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা যাতায়াতৰ সমস্যা।

2. কৃত্ৰিম বানপানী: নলা-নৰ্দমা আৰু জলাশয় পুতি ঘৰ সজাৰ ফলত বাৰিষা কালত পানী ওলাই যাব নোৱাৰি কৃত্ৰিম বানৰ সৃষ্টি হয়।

3. খোৱাপানীৰ নাটনি: বিশাল জনসংখ্যাৰ অনুপাতে বিশুদ্ধ খোৱাপানী যোগানৰ অভাৱ।

4. প্ৰদূষণ আৰু আৱৰ্জনা: কল-কাৰখানা আৰু গাড়ীৰ ধোঁৱা, শব্দ প্ৰদূষণ আৰু আৱৰ্জনাৰ বাবে অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ।

5. মুকলি ঠাই আৰু বাসস্থানৰ অভাৱ: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে ঘৰ-মাটিৰ অত্যধিক মূল্য আৰু মুকলি খেলপথাৰৰ নাটনি।

৫। ভূচিত্ৰাবলী চাই অসমৰ দহখন নগৰৰ নাম লিখা আৰু সেইবোৰ কোন কোন জিলাত অৱস্থিত উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ:

৬। তুমি বাস কৰা ঠাইত থকা দহটা পৰিয়ালৰ লোকসকলৰ শিক্ষাগত অৰ্হতা আৰু তেওঁলোক কি কি বৃত্তিৰ লগত জড়িত তাৰ জৰীপ কৰি এখন প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা।

শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে আৰ্হি জৰীপ প্ৰতিবেদন:

(ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজৰ অঞ্চলৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তলত এক আৰ্হি নমুনা ডাঙি ধৰা হ’ল:)

প্ৰতিবেদনৰ শিৰোনাম: আমাৰ ওচৰৰ দহটা পৰিয়ালৰ শিক্ষা আৰু বৃত্তি সম্বন্ধীয় জৰীপ

জৰীপৰ চমু বিশ্লেষণ:
জৰীপৰ পৰা দেখা গ’ল যে আমাৰ অঞ্চলৰ অধিকাংশ লোকেই শিক্ষিত। পৰিয়ালকেইটাৰ ভিতৰত কৃষি আৰু ব্যৱসায়ৰ লগত জড়িত লোকৰ সংখ্যাই অধিক। আনহাতে উচ্চ শিক্ষাপ্ৰাপ্ত লোকসকলে শিক্ষকতা, বেংক আৰু চৰকাৰী চাকৰিত নিয়োজিত হৈ আছে।

৭। অসমৰ মানচিত্ৰ চাই নতুনকৈ ঘোষিত জিলা সমূহৰ অৱস্থান চিনাক্ত কৰা।

উত্তৰ: অসম চৰকাৰে বিভিন্ন সময়ত প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে পুৰণি জিলাসমূহ পুনৰ্গঠন কৰি নতুন জিলা ঘোষণা কৰিছে। শেহতীয়াকৈ অসমৰ মানচিত্ৰত স্থান পোৱা উল্লেখযোগ্য জিলাসমূহ আৰু সেইবোৰৰ অৱস্থান তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

1. মাজুলী: যোৰহাট জিলাৰ উত্তৰ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত অৱস্থিত (ভাৰতৰ প্ৰথমখন নদী-দ্বীপ জিলা)।

2. বিশ্বনাথ: শোণিতপুৰ জিলাৰ পূব অংশ সামৰি উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত।

3. চৰাইদেউ: শিৱসাগৰ জিলাৰ ঐতিহাসিক চৰাইদেউ অঞ্চলক লৈ পূব অসমত গঠিত।

4. হোজাই: নগাঁও জিলাৰ দক্ষিণ-পূব অংশক সামৰি মধ্য অসমত অৱস্থিত।

5. দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ: ধুবুৰী জিলাৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে মেঘালয় আৰু বাংলাদেশ সীমান্তত অৱস্থিত।

6. পশ্চিম কাৰ্বি আংলং: কাৰ্বি আংলং জিলাৰ পশ্চিম পাহাৰীয়া অঞ্চল লৈ গঠিত (সদৰ: হামৰেণ)।

7. বজালী: বৰপেটা জিলাৰ উত্তৰ-পূব অংশ সামৰি নামনি অসমত গঠিত (সদৰ: পাঠশালা)।

8. তামুলপুৰ: বাক্সা জিলাৰ পূব অংশ সামৰি বড়োলেণ্ড প্ৰাদেশিক অঞ্চলত (BTR) অৱস্থিত।

(ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে অসমৰ মানচিত্ৰত উক্ত জিলাসমূহ ৰং দি বা চিহ্ন আঁকি নিৰ্দেশ কৰিব লাগিব।)