১। উত্তৰ লিখা-

(ক) ভক্তিবাদ বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ ভগৱানৰ লগত মানৱ আত্মাৰ মিলন, ঈশ্বৰৰ প্ৰতি অগাধ প্রেম তথা ভক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি মহাপুৰুষসকলে যি মতবাদৰ সৃষ্টি কৰিছিল সেয়াই ভক্তিবাদ।

(খ) ভক্তিবাদ আন্দোলন গঢ়ি উঠাৰ দুটা কাৰণ কি কি?

উত্তৰঃ (i) হিন্দু ধৰ্মৰ কঠোৰ নীতি-নিয়ম, জাতি-ভেদ প্রথা, উচ্চ-নীচ, ধনী-দুখীয়া আদি পার্থক্যই সমাজৰ নিম্ন শ্ৰেণীৰ জনসাধাৰণক বাৰুকৈয়ে অতিষ্ঠ কৰি তুলিছিল।

(ii) ইছলাম ধৰ্মত আড়ম্বৰপূৰ্ণ যাগ-যজ্ঞ আৰু মূর্তি পূজা নাই। এই ধৰ্মত এজন ঈশ্বৰ (আল্লা) ক উপাসনা কৰা হয় আৰু ঈশ্বৰৰ চকুত সকলো সমান। ফলত হিন্দু সমাজৰ একাংশ অৱহেলিত লোকো এই ধৰ্মৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হ’বলৈ ধৰে।

গ) ‘দিব্য প্ৰবন্ধম’ কি?

উত্তৰঃ আলভাৰসকলৰ গীত, মাত, মৌখিক সাহিত্যৰ কীৰ্তিৰাজী পৰৱৰ্তী কালত সংকলিত ৰূপত প্ৰকাশ পায়। আলভাৰসকলৰ এই সংকলিত সাহিত্য সম্ভাৰকে ‘দিব্য প্রবন্ধম’ বোলা হয়।

(ঘ) উত্তৰ ভাৰতত ভক্তি আন্দোলনৰ গুৰি ধৰোতা চাৰিগৰাকী ব্যক্তিৰ নাম লিখা ।

উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতত ভক্তি আন্দোলনৰ গুৰি ধৰোতা চাৰিগৰাকী ব্যক্তিৰ নাম হল-

(i) ৰামানন্দ

(ii) কবীৰ

(iii) তুলসীদাস আৰু

(iv) গুৰুনানক ।

ঙ) শংকৰদেৱৰ মতে মানুহে কেনেকৈ মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে ?

উত্তৰঃ শংকৰদেৱৰ মতে মানুহে ঈশ্বৰৰ ওচৰত একান্ত বিশ্বাস তথা নাম ভক্তিৰ দ্বাৰাই মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে।

২। পাঠৰ আলমত উপযুক্ত শব্দেৰে তলৰ খালী ঠাইবোৰ পূৰ কৰা-

(ক) শঙ্কৰাচাৰ্য আছিল _________বিশ্বাসী।

উত্তৰঃ শঙ্কৰাচাৰ্য আছিল অদ্বৈতবাদত বিশ্বাসী।

(খ) খ্রীষ্টীয়__________পৰা ভাৰতত ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী তুর্কী-আফগানসকলৰ অৱিৰ্ভাৱ ঘটিছিল।

উত্তৰঃ খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ পৰা ভাৰতত ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী তুর্কী-আফগানসকলৰ অৱিৰ্ভাৱ ঘটিছিল।

(গ) ৰামানন্দৰ মূল উপাস্য দেৱতা আছিল ________

উত্তৰঃ ৰামানন্দৰ মূল উপাস্য দেৱতা আছিল বিষ্ণুৰ অৱতাৰ ৰাম।

(ঘ) তুলসীদাসক __________ বুলি গণ্য কৰিছিল ।

উত্তৰঃ তুলসীদাসক বাল্মিকীৰ অৱতাৰ বুলি গণ্য কৰিছিল ।

(ঙ) কবীৰে ৰচনা কৰা ভক্তিমাৰ্গৰ কবিতাসমূহক __________বুলি কোৱা হয়।

উত্তৰঃ কবীৰে ৰচনা কৰা ভক্তিমাৰ্গৰ কবিতাসমূহক “দোহা” বুলি কোৱা হয়।

৩। চমু টোকা লিখা-

(ক) শংকৰাচাৰ্য – আলভাৰ আৰু নায়নাৰসকলৰ সমসাময়িকভাৱে দক্ষিণৰ কেৰালা ৰাজ্যতো শঙ্কৰাচাৰ্যৰ নেতৃত্বত এক দার্শনিক ধৰ্মীয় মতবাদৰ উত্থান হৈছিল। শঙ্কৰাচাৰ্য আছিল অদ্বৈতবাদত বিশ্বাসী। তেওঁৰ মতে আত্মা আৰু পৰমাত্মাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাই। মানুহৰ মাজতে ভগৱান বিদ্যামান। সৎজ্ঞান আৰু সৎকৰ্মৰ যোগেদি মানুহে মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে। এইটোৱেই অদ্বৈতবাদৰ মূল কথা।

(খ) জ্ঞানদেৱ- উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰত জ্ঞানেশ্বৰ বা জ্ঞানদেৱৰ নেতৃত্বত খ্রীষ্টীয় ১৩ শতিকাত ভক্তি আন্দোলনৰ এক ধাৰা গঢ় লৈ উঠিছিল। জ্ঞানদেৱে গীত-মাতৰ দ্বাৰাই ভগৱানৰ ভক্তিৰ বাণী জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰিছিল। প্ৰচলিত সমাজ ব্যৱস্থাৰ জাতিভেদ প্রথা, ধনী-দুখীয়া আদি বৈষম্যবোৰ আঁতৰ কৰি সহজ-সৰল আৰু বন্ধুত্বপূর্ণভাৱে জীৱন-যাপনত গুৰুত্ব দিছিল। সকলো মানুহৰ গাতে যে ভগৱান বিদ্যমান সেই কথা জনসাধাৰণৰ মাজত উপস্থাপন কৰিছিল।

(গ) ৰামানন্দ – উত্তৰ ভাৰতত নব্য-ভক্তিবাদৰ গুৰিয়াল আছিল ৰামানন্দ নামৰ এগৰাকী দার্শনিক আৰু সমাজ-সংস্কাৰক। তেখেতে বিষ্ণুৰ অৱতাৰ ‘ৰাম’ৰ গুণানুকীৰ্ত্তন কৰি হিন্দী ভাষাত কবিতা ৰচনা কৰিছিল। জাতি-ধর্ম নির্বিশেষে শিষ্য হ’ব খোজা সকলোকে তেওঁ আদৰি লৈছিল।

(ঘ) নানক- পোন্ধৰৰপৰা ষোল্ল শতিকাত পঞ্জাৱত গুৰু নানকৰ নেতৃত্বত উত্থান হোৱা শিখ ধর্ম ভক্তি আন্দোলনৰ আন এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়। কবীৰৰ ভক্তিমাৰ্গেৰে প্ৰভাৱিত হৈ গুৰু নানকে হিন্দু ধৰ্মৰ মূৰ্ত্তি পূজা আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেখেতে এজন ঈশ্বৰৰ নিৰাকাৰ ৰূপক ‘ৰৱ’ নামেৰে চিহ্নিত কৰি উপাসনা কৰিছিল। মানৱপ্ৰেম আৰু সেৱা ভাৱনাক আধাৰ হিচাপে লোৱা শিখ ধর্ম পিছলৈ অন্যান্য গুৰুসকলৰ নেতৃত্বত এক যুঁজাৰু জাতি হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।

(ঙ) মীৰাবাঈ- গুজৰাট আৰু ৰাজস্থানতো ৰবিদাস, দাদু দয়াল আৰু মীৰাবাঈৰ নেতৃত্বত নব্য ভক্তিবাদে প্ৰসাৰতা লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ মীৰাবাঈৰ একনিষ্ঠ কৃষ্ণপ্রেমমূলক ভজনসমূহ নব্য-ভক্তিবাদৰ উল্লেখযোগ্য সমল। মেৱাৰৰ ৰাণাৰ পত্নী হৈও তেওঁ কৃষ্ণ প্রেমত নিমজ্জিত হৈ বৈষয়িক সুখ-আনন্দক ত্যাগ কৰিছিল।