২. পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। চমু উত্তৰ লিখা:

(ক) সংবিধান বুলিলে কি বুজা? 
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰ এখন সুকলমে পৰিচালনা কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় সৰ্বোচ্চ মৌলিক নীতি-নিয়ম, প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা আৰু আইন-কানুনৰ সমগ্ৰ সমষ্টিক সংবিধান (Constitution) বোলে। ইয়াক ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ আইন বোলা হয়।

(খ) সংবিধান পৰিৱৰ্তন কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
উত্তৰ: সংবিধান সংশোধন (Constitutional Amendment)।

(গ) নেপালত কোন চনত গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠিত হয়?
উত্তৰ: ২০০৮ চনত (ৰাজতন্ত্ৰৰ অৱসান ঘটাই)।

(ঘ) লিখিত সংবিধানৰ প্ৰচলন থকা তিনিখন ৰাষ্ট্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ১) ভাৰত, ২) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ৩) ৰাছিয়া (অন্যান্য: ফ্ৰান্স, ছুইজাৰলেণ্ড)।

২। চমু টোকা লিখা:

(ক) নমনীয় সংবিধান (Flexible Constitution):
যিবোৰ সংবিধান কোনো জটিল বা বিশেষ পদ্ধতি অৱলম্বন নকৰাকৈ দেশৰ সাধাৰণ আইন প্ৰণয়নৰ দৰে অতি সহজে সংশোধন কৰিব পাৰি, তেনে সংবিধানক নমনীয় সংবিধান বোলে। উদহৰণস্বৰূপে— ইংলেণ্ডৰ সংবিধানখন বিশ্বৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য নমনীয় সংবিধান।

(খ) অলিখিত সংবিধান (Unwritten Constitution):
যিবোৰ সংবিধান কোনো নিৰ্দিষ্ট সংবিধান সভাই বিধিবদ্ধভাৱে লিখিত ৰূপত সংকলন কৰা নাই, বৰঞ্চ অতীতৰ পৰা সমাজত প্ৰচলিত হৈ অহা ৰীতি-নীতি, ঐতিহ্য, প্ৰথা আৰু আদালতৰ ৰায়ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চলি থাকে, তেনে সংবিধানক অলিখিত সংবিধান বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে— ইংলেণ্ডৰ সংবিধান।

(গ) ক্ষমতাৰ বিভাজন (Separation of Powers):
ৰাষ্ট্ৰ এখনত স্বৈৰাচাৰী শাসন আৰু বিশৃংখলতা ৰোধ কৰিবলৈ সংবিধানে চৰকাৰৰ ক্ষমতা তিনিটা মূল অংগ— বিধানমণ্ডল (আইন প্ৰণয়নকাৰী), কাৰ্যপালিকা (আইন কাৰ্যকৰীকাৰী) আৰু ন্যায়পালিকাৰ (আইনৰ ব্যাখ্যা আৰু বিচাৰ ব্যৱস্থা) মাজত স্পষ্টভাৱে ভাগ কৰি দিয়া ব্যৱস্থাকে ক্ষমতাৰ বিভাজন বোলে। ই চৰকাৰৰ কোনো এটা অংগক স্বেচ্ছাচাৰী হ’বলৈ নিদিয়ে।

৩। শুদ্ধটো বাছি উলিওৱা:

(ক) ইংলেণ্ডৰ সংবিধান লিখিত / অলিখিত। ➔ অলিখিত
(খ) ভাৰতৰ সংবিধান অনমনীয় / নমনীয় আৰু অনমনীয়ৰ সংমিশ্ৰণ। ➔ নমনীয় আৰু অনমনীয়ৰ সংমিশ্ৰণ
(গ) কাৰ্যপালিকাই / বিধানমণ্ডলে / ন্যায়পালিকাই দেশৰ আইনসমূহ প্ৰস্তুত কৰে। ➔ বিধানমণ্ডলে

৪। সংবিধান কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: সংবিধানক প্ৰধানকৈ দুটা দিশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তলত দিয়া ধৰণে শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হয়:
১) লিখিত সংবিধান (Written Constitution): যি সংবিধানৰ আইন আৰু নিয়মবোৰ লিখিত ৰূপত সংকলিত থাকে। যেনে: ভাৰত আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধান।
২) অলিখিত সংবিধান (Unwritten Constitution): যি সংবিধান লিখিত ৰূপত নাথাকে, বৰঞ্চ প্ৰচলিত প্ৰথা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। যেনে: ইংলেণ্ডৰ সংবিধান।
৩) নমনীয় সংবিধান (Flexible Constitution): যি সংবিধান সাধাৰণ আইন প্ৰণয়নৰ দৰে সহজে সংশোধন কৰিব পাৰি। যেনে: ইংলেণ্ডৰ সংবিধান।
৪) অনমনীয় সংবিধান (Rigid Constitution): যি সংবিধান সংশোধন কৰাৰ পদ্ধতি অতি জটিল আৰু বিশেষ সাংবিধানিক পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন হয়। যেনে: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধান।
(টোকা: ভাৰতৰ সংবিধান নমনীয় আৰু অনমনীয় এই দুয়োৰে এক সুষম সংমিশ্ৰণ)।

৫। উত্তৰ লিখা:

(ক) লিখিত আৰু অলিখিত সংবিধানৰ দুটা পাৰ্থক্য:

(খ) অনমনীয় সংবিধানৰ দুটা বৈশিষ্ট্য:
১) অনমনীয় সংবিধান সংশোধন কৰাৰ পদ্ধতি অতিশয় জটিল আৰু বিশেষ পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন।
২) অনমনীয় সংবিধান সদায় লিখিত ৰূপত থাকে।

৬। ‘গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰত সংবিধানৰ প্ৰয়োজন আছে’— যুক্তিসহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:
গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ এখন সুকলমে আৰু ন্যায়সংগতভাৱে পৰিচালনা কৰিবলৈ সংবিধান অপৰিহাৰ্য। ইয়াৰ সপক্ষে তলৰ যুক্তিসমূহ দাঙি ধৰিব পাৰি:
১) আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা: সংবিধানে দেশত আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু চৰকাৰ তথা নাগৰিক উভয়ৰে ক্ষমতাৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি অৰাজকতা ৰোধ কৰে।
২) নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষা: গণতন্ত্ৰৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হ’ল নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতা। সংবিধানে এই অধিকাৰসমূহ প্ৰদান কৰি আইনী সুৰক্ষা দিয়ে।
৩) চৰকাৰৰ ক্ষমতা নিয়ন্ত্ৰণ: সংবিধানে চৰকাৰৰ তিনিটা অংগৰ (কাৰ্যপালিকা, বিধানমণ্ডল, ন্যায়পালিকা) মাজত ক্ষমতাৰ সমবিভাজন কৰি কোনো অংগ যাতে স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব নোৱাৰে তাক নিশ্চিত কৰে।
৪) গণতান্ত্ৰিক নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়া: জনসাধাৰণে কিদৰে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰিব আৰু চৰকাৰ কেনেকৈ গঠন হ’ব, সেই ব্যৱস্থা সংবিধানে সুনিশ্চিত কৰে।
৫) একতা আৰু সংহতি ৰক্ষা: এখন দেশত থকা বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম, ভাষা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সমতা আৰু ভাতৃত্ববোধ বজাই ৰখাত সংবিধানে একতাৰ সেতু হিচাপে কাম কৰে।

৭। ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ উপযুক্ত শ্ৰেণীবিভাজন তালিকা:

৮। প্ৰকল্প কাৰ্য (Project Work Guidance):

অঞ্চলত থকা সংঘ বা অনুষ্ঠানসমূহৰ পৰিচালনা আৰু কাৰ্যাৱলী:

• অনুষ্ঠানসমূহৰ নাম: গাঁও উন্নয়ন সমিতি, যুৱক সংঘ, মহিলা সমিতি, পুথিভঁৰাল সন্থা আৰু আত্মসহায়ক গোট।

• পৰিচালনা পদ্ধতি: সভাপতি, সম্পাদক আৰু অন্যান্য সদস্যৰে গঠিত এক নিৰ্বাচিত কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিৰ দ্বাৰা নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়মৰ জৰিয়তে গণতান্ত্ৰিকভাৱে পৰিচালিত হয়।

• মূল কাম-কাজ:
  ১) অঞ্চলৰ ৰাস্তা-ঘাট আৰু পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখা।
  ২) দুৰ্যোগৰ সময়ত সাহায্য আৰু আৰ্থিক সাহায্য আগবঢ়োৱা।
  ৩) ক্ৰীড়া, খেল-ধেমালি আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা।
  ৪) সামাজিক সজাগতা আৰু একতা বজাই ৰখা।