শ্ৰী শ্ৰীশংকৰদেৱ
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া-কলাপৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
৩। উত্তৰ দিয়া :
(ক) কবিয়ে ‘ধ্যানমগ্ন যোগী’ বুলি কাক কৈছে?
উত্তৰ: কবিয়ে ‘ধ্যানমগ্ন যোগী’ বুলি মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক কৈছে।
(খ) কবিয়ে কিহেৰে ভূমি পৱিত্ৰ কৰাৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: কবিয়ে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অপৰিসীম সাধনা আৰু পুণ্য কিৰণেৰে অসম ভূমি পৱিত্ৰ কৰাৰ কথা কৈছে।
(গ) কবি কাননত কি বজোৱাৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: কবি কাননত নিৰলে ভক্তি আৰু প্ৰেমৰ সুমধুৰ ‘বীণা’ বজোৱাৰ কথা কৈছে।
(ঘ) মৰতত কোনে কিহৰ বাতৰি আনি দিলে?
উত্তৰ: মৰতত (পৃথিৱীত) মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে বৈকুণ্ঠ বা স্বৰ্গৰ পৱিত্ৰ ভক্তি আৰু প্ৰেমৰ বাতৰি আনি দিলে।
(ঙ) কবিতাটোত অসমৰ ঘৰে ঘৰে কি বাজি উঠাৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: কবিতাটোত শংকৰদেৱে বজোৱা সেই ভক্তি-বীণাৰ গভীৰ, উদাৰ আৰু সুমধুৰ সুৰ আজিও অসমৰ ঘৰে ঘৰে বাজি উঠাৰ কথা কোৱা হৈছে।
৪। কবিতাটোৰ মূল কথাখিনি গদ্যৰে লিখা :
উত্তৰ: মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আছিল অসমীয়া জাতিৰ প্ৰাণ আৰু সাংস্কৃতিক নৱজাগৰণৰ কাণ্ডাৰী। ধ্যানমগ্ন যোগীৰ দৰে সাধনা কৰি তেওঁ স্বৰ্গৰ পৰা ভক্তি আৰু প্ৰেমৰ মন্দাকিনী ধাৰা অসমৰ বুকুলৈ নমাই আনিলে। তেওঁ অসমক নৱবৈষ্ণৱ নামধৰ্ম, জ্ঞান আৰু স্বকীয় ভাষা-সংস্কৃতি প্ৰদান কৰি নতুন জীৱন দান দিলে। অসমৰ সমাজ জীৱনৰ ৰীতি-নীতি, সদাচাৰ আৰু ধৰ্মভাৱৰ মাজতেই শংকৰদেৱৰ বিস্তৃত জীৱনী বিয়পি আছে। বেদ-উপনিষদৰ সাৰ সংগ্ৰহ কৰি তেওঁ সকলো উচ্চ-নীচ আৰু ভেদাভেদ আঁতৰাই সকলোকে সমতাৰ ধৰ্মমালা পিন্ধালে। তেখেতৰ সাহিত্য, নাট, গীত আৰু সংস্কৃতিৰ সাজ পিন্ধিয়েই অসম জননীয়ে আজি বিশ্বদৰবাৰত গৌৰৱেৰে নিজৰ পৰিচয় দাঙি ধৰিছে।
৫। শুদ্ধ অৰ্থ বাছি লিখা :
কোন দূৰ অতীতৰ ধ্যানমগ্ন যোগী তুমি — তন্ময়
গোটেই অসমভূমি বিস্তৃত জীৱনী যাৰ — বিয়পি পৰা
তোমাৰ গৰিমা গীতি হৃদয়ে হৃদয়ে বাজে — যশস্যা
স্বৰ্গৰ বাতৰি আনি দিলা দেৱ! মৰতত — পৃথিৱী
৬। বাক্য ৰচনা কৰা :
পৱিত্ৰ (শুদ্ধ / নিৰ্মল): গংগা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানী অত্যন্ত পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।
মধুৰ (মিঠা / শুৱলা): বসন্ত কালত কুলিৰ মধুৰ গীতে সকলোৰে মন মোহিত কৰে।
কৰ্মবীৰ (কৰ্মত নিষ্ঠাবান ব্যক্তি): শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ এগৰাকী মহান কৰ্মবীৰ আছিল।
সদাচাৰ (সৎ আচৰণ): প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে জীৱনত সৎ চিন্তা আৰু সদাচাৰ পালন কৰা উচিত।
ৰীতি-নীতি (সামাজিক নিয়ম): আমাৰ সমাজত পুৰণি কালৰ পৰাই কিছুমান সুন্দৰ ৰীতি-নীতি চলি আহিছে।
মৰত (পৃথিৱী): মানুহে মৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰি সৎ কৰ্মৰ দ্বাৰা নিজৰ নাম অমৰ কৰি যাব পাৰে।
৭। খালী ঠাই পূৰণ কৰা :
মধুৰ ঝঙ্কাৰ তাৰ গভীৰ উদাৰ সুৰে
আজিও উঠিছে বাজি অসমৰ ঘৰে ঘৰে।
যি বীণৰ সুৰেৰেই প্ৰেম মন্দাকিনী ধাৰা।
অসীম সাধনা বলে নমালা স্বৰ্গৰ পৰা।
৮। প্ৰসংগ সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) “নিৰলে বজাই বীণা কোন কবি কাননত / স্বৰ্গৰ বাতৰি আনি দিলা দেৱ মৰতত?”
প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত পদ্যফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ কবি যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰাৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘শ্ৰীশ্ৰীশংকৰদেৱ’ শীৰ্ষক কবিতাটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ব্যাখ্যা: কবিয়ে ইয়াত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অপূৰ্ব কাব্য আৰু সংগীত সাধনাৰ মহত্ত্ব বৰ্ণনা কৰিছে। শংকৰদেৱে নিৰলে অৰণ্যৰূপী সাধনাস্থলীত ভক্তিৰ সুমধুৰ বীণা ঝংকাৰ তুলি স্বৰ্গীয় বৈকুণ্ঠৰ পৱিত্ৰ ভক্তি আৰু প্ৰেমৰ বাতৰি এই মৰ্ত্যভূমিৰ মানুহৰ মাজলৈ লৈ আহিছিল। তেওঁৰ বৰগীত, ভটিমা আৰু গুণানুকীৰ্তনে মানুহৰ মনত আধ্যাত্মিক পোহৰ পেলাই পৃথিৱীখনকে স্বৰ্গীয় সুখেৰে ভৰাই তুলিছিল।
(খ) “তোমাৰ জীৱনী দেৱ! লিখে এনে সাধ্য কাৰ / গোটেই অসম ভূমি বিস্তৃত জীৱনী যাৰ।”
প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত পংক্তিদ্বয় যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰাদেৱৰ ‘শ্ৰীশ্ৰীশংকৰদেৱ’ নামৰ কবিতাটিৰ অন্তৰ্গত।
ব্যাখ্যা: মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱন আৰু কৃতি ইমানেই বিশাল আৰু সৰ্বব্যাপী যে তাক কেৱল এখন পুথিৰ পাতত লিপিবদ্ধ কৰা কাৰো পক্ষে সম্ভৱ নহয়। অসমৰ সমাজ ব্যৱস্থা, জাতীয় ভাষা, সাহিত্য, নৃত্য-গীত, ভাওনা, সত্ৰীয়া সংস্কৃতি আৰু ৰীতি-নীতিৰ প্ৰতিটো স্তৰতে শংকৰদেৱৰ উপস্থিতি অনুভৱ হয়। সমগ্ৰ অসম ভূমিয়েই হৈছে শংকৰদেৱৰ বিৰাট আৰু প্ৰসাৰিত জীৱনীৰ জীৱন্ত দলিল।
৯। অন্ত্যমিল (Rhyming words) শব্দ :
তুমি — ভূমি
সুৰে — ঘৰে
ধাৰা — পৰা
জ্ঞান — দান
কাৰ — যাৰ
সদাচাৰ — ব্যৱহাৰ
সাজে — বাজে
তুলি — ধাৰি
বৰ — আদৰৰ
তুমি — জনমভূমি
উলাহত — জগতত
১০। চমুকৈ লিখা :
(ক) ‘স্বৰ্গৰ বাতৰি আনি দিলা দেৱ মৰতত?’ — ইয়াত উল্লেখ কৰা ‘স্বৰ্গৰ বাতৰি’ কি, বুজাই লিখা।
উত্তৰ: ইয়াত ‘স্বৰ্গৰ বাতৰি’ বুলিলে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ পৱিত্ৰ আধ্যাত্মিক জ্ঞান, প্ৰেম-ভক্তিৰ আনন্দ, অহিংসা, ভাতৃত্ববোধ আৰু বৈকুণ্ঠৰ নিৰ্মল ঈশ্বৰ-ভক্তিৰ মহিমাক বুজোৱা হৈছে।
(খ) কবিয়ে উল্লেখ কৰা মতে শংকৰদেৱে অসমক কি দান দিলে আৰু কিহক নতুন সাজেৰে সজালে?
উত্তৰ: শংকৰদেৱে অসমক ভক্তিৰ নিৰ্মল সোঁত, ধৰ্ম, জ্ঞান, চহকী অসমীয়া ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক জীৱন দান দিলে। লগতে অসমৰ ৰীতি-নীতি, সদাচাৰ, ধৰ্মভাৱ আৰু সামাজিক ব্যৱহাৰক নৱবৈষ্ণৱ আদৰ্শৰ নতুন আৰু উদাৰ সাজেৰে সজালে।
(গ) ‘কত যতনেৰে দেৱ! গাঁথিলা এই মালাধাৰি।’ — ইয়াত কোনে কি মালা গাঁথাৰ কথা কৈছে বুজাই লিখা।
উত্তৰ: ইয়াত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে চাৰি বেদ আৰু উপনিষদৰ গভীৰ জ্ঞানৰূপী ফুলবোৰ অতি যতনেৰে বাছি তুলি ভক্তি, প্ৰেম আৰু মানৱীয় সমতাৰ এক সুন্দৰ ‘ধৰ্মমালা’ (একশৰণ নামধৰ্ম) গাঁথাৰ কথা কোৱা হৈছে।
(ঘ) শংকৰদেৱে অসমীয়া সমাজৰ পৰা কি কি আঁতৰালে?
উত্তৰ: শংকৰদেৱে অসমীয়া সমাজৰ পৰা জাতি-ভেদৰ সংকীৰ্ণতা, বলি-বিধানৰ হিংস্ৰতা, অন্ধবিশ্বাস, কু-সংস্কাৰ, ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থ আৰু ধনী-দুখীয়াৰ উচ্চ-নীচ বা সৰু-বৰৰ ভেদাভেদ দূৰ কৰিলে।
৫. ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)
১১। সমাৰ্থক শব্দ (পাঠৰ পৰা বাছি লিখা) :
পৃথিৱী — ভূমি / মৰত
মৰম — প্ৰেম / আদৰ
সন্ন্যাসী — যোগী
অন্তৰ — হৃদয়
বাগিচা — কানন
গংগা — মন্দাকিনী
গৌৰৱ — গৰিমা
মিঠা — মধুৰ
১২। বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দ :
অতীত — ভৱিষ্যত / বৰ্তমান
পুণ্য — পাপ
প্ৰেম — ঘৃণা / হিংসা
পৱিত্ৰ — অপৱিত্ৰ / অশুদ্ধ
জীৱন — মৰণ / মৃত্যু
অশেষ — শেষ
১৩। বিশেষ্য আৰু বিশেষণ পদৰ তালিকা :
বিশেষ্য পদ (Noun): যোগী, ভূমি, বীণা, কানন, মৰত, সুৰ, ধাৰা, ভক্তি, ধৰ্ম, জ্ঞান, জীৱন, অসম, গীতি, হৃদয়, বেদ, ফুল, মালা, জননী
বিশেষণ পদ (Adjective): ধ্যানমগ্ন, পৱিত্ৰ, মধুৰ, গভীৰ, উদাৰ, অসীম, নতুন, সৰু, বৰ, আদৰৰ, জ্ঞানী, কৰ্মবীৰ, বিস্তৃত
১৪। ‘ধাৰা’ যুক্ত শব্দৰ অৰ্থ :
ফল্গুধাৰা: অন্তৰ্নিহিত বা গুপ্তভাৱে বৈ থকা পানীৰ সোঁত / অন্তৰৰ গোপন অনুভূতি
জীৱন ধাৰা: জীৱন নিৰ্বাহৰ পদ্ধতি বা শৈলী
ধাৰাসাৰ: একেৰাহে প্ৰচণ্ডভাৱে হোৱা বৰষুণ
ধাৰাবাহিক: নিয়মিতভাৱে বা ক্ৰমান্বয়ে চলি থকা
ধাৰাভাষ্য: কোনো ঘটনা বা খেলৰ প্ৰত্যক্ষ সম্প্ৰচাৰিত বিৱৰণ (Commentary)
ধাৰাপাত: অংক বা গণিত শিকাৰ প্ৰাথমিক পুথি / তালিকা
১৫। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা :
কেৱল এজন দেৱতাৰ ওচৰত শৰণ লোৱা — একশৰণীয়া
বিষ্ণুক ভক্তি কৰে যি — বৈষ্ণৱ
একে গুৰুৰ শিষ্য — সতীৰ্থ / গুৰুভাই
সত্ৰ সম্বন্ধীয় — সত্ৰীয়া
১৬। যুৰীয়া শব্দৰে বাক্য ৰচনা :
জয় জয় (আৰম্ভণি / বৰ্দ্ধিত ৰূপ): বসন্ত কালৰ আগমনত প্ৰকৃতিৰ জয় জয় ৰূপ ফুটি উঠিছে।
কোন কোন (প্ৰশ্নসূচক সমাগম): কাইলৈ গুৱাহাটীলৈ তোমালোকৰ লগত কোন কোন যাবা?
নিজে নিজে (আপোনা-আপুনি): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজৰ গৃহকৰ্ম নিজে নিজে কৰা উচিত।
দলে দলে (জুম বান্ধি): ৰাস মহোৎসৱ চাবলৈ মানুহ দলে দলে আহিছে।
পাচিয়ে পাচিয়ে (প্ৰচুৰ পৰিমাণে): বাৰীৰ পৰা পাচিয়ে পাচিয়ে সতেজ শাক-পাচলি বজাৰলৈ লৈ যোৱা হ’ল।
৬. জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ ও ৰচনা
১৭। সাৰাংশ :
“সাধকসকলে মৌ-মাখিৰ দৰে বিভিন্ন শাস্ত্ৰ আৰু বুৰঞ্জীৰ পৰা জ্ঞানৰ মৌ আহৰণ কৰি এখন আদৰ্শ সমাজ গঢ়ি তুলিব লাগিব। মকৰাৰ ক্ষণস্থায়ী জালৰ দৰে কৃটিমতা ত্যাগ কৰি মৌচাকৰ দৰে সঁচা আৰু স্থায়ী কল্যাণকৰ মূল্যবোধ সৃষ্টি কৰাটোহে প্ৰকৃত সাধনা।”
২০। ৰচনা : ‘সমাজ-সংস্কাৰক শংকৰদেৱ’ (প্ৰায় 250 শব্দৰ ভিতৰত)
আৰম্ভণি: পঞ্চদশ শতিকাৰ অসমৰ নৱজাগৰণৰ জনক মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কেৱল এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আৰু সাহিত্যিকেই নাছিল, তেখেত আছিল অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ এগৰাকী মহান সমাজ-সংস্কাৰক।
অনৈক্যৰ মাজত ঐক্য স্থাপন: শংকৰদেৱৰ আবিৰ্ভাৱৰ সময়ত অসমত বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিভেদ, অন্ধবিশ্বাস আৰু বলি-বিধানৰ দৰে কু-প্ৰথা চলিছিল। তেখেতে ‘এক দেৱ এক সেৱ’ নীতিৰে সকলো জনগোষ্ঠী— কছাৰী, গাৰো, ভোট, নগা, কৈৱৰ্ত আৰু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোককো আদৰি লৈ একতাৰ এনাজৰীৰে বান্ধিলে।
নামঘৰ আৰু গণতান্ত্ৰিক সমাজ: শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ‘নামঘৰ’ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানেই নহয়, ই অসমীয়া সমাজৰ মিলনক্ষেত্ৰ, সংসদ আৰু বিচাৰপীঠ। ইয়াত সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে সমভাৱে বহি সমাজৰ হিতৰ বাবে আলোচনা কৰাৰ সুযোগ পালে।
সাংস্কৃতিক জাগৰণ: বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, খোল-তালৰ নৃত্যৰ জৰিয়তে তেওঁ ধৰ্ম আৰু শিল্পক সাধাৰণ জনতাৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল।
সামৰণি: শংকৰদেৱৰ উদাৰ মানৱীয় আৰু সংস্কাৰমূলক দৃষ্টিৰ বাবেই অসমীয়া জাতিয়ে এক শক্তিশালী স্বকীয় পৰিচয় লাভ কৰিলে। তেখেত চিৰকাল অসমৰ জাতীয় প্ৰাণস্বৰূপ হৈ থাকিব।
৭. বৰগীত আৰু ধৰ্মগ্ৰন্থৰ পৰিচয়
বৰগীত: মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱে ৰচনা কৰা উচ্চ আধ্যাত্মিক আৰু ৰাগভিত্তিক গীতসমূহক ‘বৰগীত’ বোলা হয়। ড° বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক ‘Noble Numbers’ আৰু কালিৰাম মেধিয়ে ‘Songs Celestial’ আখ্যা দিছে। বৰগীতৰ ভাষা ব্ৰজাৱলী।
গুণমালা: মহাৰাজ নৰনাৰায়ণৰ অনুৰোধত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে বিশাল ভাগৱত পুৰাণৰ সাৰমৰ্ম মাত্ৰ 337 টা কুসুমমালা ছন্দৰ পদত ৰচনা কৰা অনুপম পুথি।
কীৰ্তন ঘোষা: শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ কাব্য প্ৰতিভাৰ শ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তিস্তম্ভ, য’ত 27 টা স্বয়ংসম্পূৰ্ণ খণ্ড সন্নিৱিষ্ট হৈছে।