৩. পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া-কলাপৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

(১) তলৰ বাক্যকেইটা পঢ়া আৰু উত্তৰ দিয়া :

(ক) প্ৰশ্ন: মুনিয়ে চকু মুদি কি কৰি আছিল?

উত্তৰ: মুনিয়ে চকু মুদি গভীৰ ধ্যান বা সমাধি কৰি আছিল।

প্ৰশ্ন: মুনিজনৰ নাম কি?

উত্তৰ: মুনিজনৰ নাম শমীক মুনি।

প্ৰশ্ন: পিয়াহত আকুল হৈ কোনে মুনিক পানী খুজিছিল?

উত্তৰ: চিকাৰ কৰি শ্ৰান্ত হৈ পৰা ৰজা পৰীক্ষিতে পিয়াহত আকুল হৈ মুনিক পানী খুজিছিল।

(খ) প্ৰশ্ন: কি খবৰ পাই মুনি পুত্ৰ শৃঙ্গীৰ খং উঠিছিল?

উত্তৰ: ৰজা পৰীক্ষিতে ধ্যানমগ্ন অৱস্থাত থকা তেওঁৰ পিতৃ শমীক মুনিৰ ডিঙিত এডাল মৰা সাপ আঁৰি দি যোৱাৰ খবৰ পাই শৃঙ্গীৰ খং উঠিছিল।

প্ৰশ্ন: ৰজাই কি অন্যায় কৰাৰ কথা কৈছে?

উত্তৰ: ব্ৰাহ্মণৰ কৃপাত ৰজা হৈ ক্ষত্ৰিয় ৰজা পৰীক্ষিতে পৰম তপস্বী ধ্যানমগ্ন ব্ৰাহ্মণ শমীক মুনিৰ ডিঙিত মৰা সাপ আঁৰি দি গুৰুজনক চৰম অপমান আৰু দ্ৰোহ কৰাৰ অন্যায়ৰ কথা কৈছে।

(গ) প্ৰশ্ন: উক্ত কথাফাঁকি কোনে কৈছিল আৰু কিয় কৈছিল?

উত্তৰ: উক্ত কথাফাঁকি শমীক মুনিৰ পুত্ৰ শৃঙ্গীয়ে সংগীসকলৰ আগত কৈছিল। পিতৃৰ ডিঙিত ৰজাই মৰা সাপ আঁৰি দিয়াৰ অপকাৰ আৰু অপমানৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ তথা নিজৰ তপোবল প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ তেওঁ এই কথা কৈছিল।

প্ৰশ্ন: শৃঙ্গীয়ে কৌষিকী জলত গা ধুই ৰজাক কি বুলি অভিশাপ দিছিল?

উত্তৰ: শৃঙ্গীয়ে কৌষিকী নদীৰ পানী স্পৰ্শ কৰি ৰজাক— “আজিৰ পৰা ৭ দিনৰ দিনা তক্ষক সাপে দংশন কৰক” বুলি ব্ৰহ্মশাপ দিছিল।

(ঘ) প্ৰশ্ন: শমীক মুনিয়ে শৃঙ্গীক দুষ্ট পুত্ৰ বুলি কিয় কৈছিল আৰু কি অন্যায় কৰাৰ কথা কৈছিল?

উত্তৰ: শৃঙ্গীয়ে সামান্য অপৰাধতে ক্ৰোধৰ বশৱৰ্তী হৈ মহা ধৰ্মপৰায়ণ, প্ৰজাপালক আৰু হৰিভক্ত চক্ৰৱৰ্তী ৰজা পৰীক্ষিতক ভয়ংকৰ মৃত্যুৰ ব্ৰহ্মশাপ দিয়াৰ বাবে শমীক মুনিয়ে শৃঙ্গীক ‘দুষ্ট পুত্ৰ’ বুলিছিল। ৰজাৰ মৃত্যু হ’লে ৰাজ্যত অৰাজকতা, চোৰ-ডকাইতৰ উপদ্ৰৱ বাঢ়িব আৰু নিৰীহ প্ৰজাই কষ্ট পাব; এনে ডাঙৰ সামাজিক অন্যায় পুত্ৰই কৰা বুলি মুনিয়ে কৈছিল। 

(ঙ) প্ৰশ্ন: শৃঙ্গীয়ে ৰজাক অভিশাপ দি পাপ কৰাৰ বাবে শমীক মুনিয়ে ভগৱান কৃষ্ণৰ ওচৰত কি বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল?

উত্তৰ: শমীক মুনিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ ওচৰত হাতযোৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল— “হে কৃষ্ণ, সৰ্বাত্মা প্ৰভু! তোমাৰ অনপৰাধী পৰম ভক্ত পৰীক্ষিত ৰজাক মোৰ এই অবোধ অজ্ঞানী সন্তানে বৰ অপকাৰ কৰিলে। এই মহা অপৰাধ আৰু পাপৰ বাবে তুমি মোৰ সন্তানক ক্ষমা কৰি দিয়া।”

(২) উত্তৰ দিয়া :

• (ক) পৰীক্ষিত ৰজাৰ মৃত্যু হ’লে ৰাজ্যত কি কি সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে বুলি শমীক মুনিয়ে পুতেকক কৈছিল?

  • উত্তৰ: শমীক মুনিয়ে পুতেক শৃঙ্গীক বুজাইছিল যে পৰীক্ষিত এজন ধৰ্মনিষ্ঠ চক্ৰৱৰ্তী ৰজা। তেওঁৰ অকাল মৃত্যু হ’লে ৰাজ্যত অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হ’ব, ৰজা অবিহনে ৰাজ্য নষ্ট হ’ব, চোৰ-ডকাইতৰ উৎপাত বাঢ়ি যাব আৰু সাধাৰণ নিৰীহ প্ৰজাসকলে নানা দুখ-যন্ত্ৰণা ভোগ কৰিবলগীয়াহ’ব। সেই সকলো প্ৰজাৰ দুখ আৰু পাপৰ ভাগী শৃঙ্গী নিজে হ’ব লাগিব।

• (খ) শমীক মুনিৰ মহত্ত্ব কেনেকৈ প্ৰকাশ পাইছে লিখা।

  • উত্তৰ: শমীক মুনিৰ মহত্ত্ব তেওঁৰ অপৰিসীম ক্ষমাশীলতা, উদাৰতা আৰু পৰোপকাৰী মনোভাৱৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে। ৰজা পৰীক্ষিতে তেওঁৰ ডিঙিত মৰা সাপ আঁৰি দি অপমান কৰা সত্ত্বেও মুনিয়ে ৰজাৰ প্ৰতি কোনো ক্ৰোধ বা প্ৰতিশোধৰ ভাব পোষণ নকৰিলে। বৰঞ্চ পুত্ৰই ৰজাক দিয়া অভিশাপৰ কথা শুনি তেওঁ পুত্ৰক তিৰস্কাৰ কৰি অনুতপ্ত হ’ল আৰু সমাজ-প্ৰজাৰ হিতৰ কথা চিন্তা কৰি ৰজাৰ প্ৰাণ ৰক্ষাৰ্থে ভগৱান কৃষ্ণৰ চৰণত পুত্ৰৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰিবলৈ কাতৰ প্ৰাৰ্থনা জনালে। প্ৰকৃত সাধুৱে সদায় পৰৰ দুখতহে দুখী হয়, নিজৰ ক্ষতি নেওচি আনৰ কল্যাণ কামনা কৰে— ইয়াতেই শমীক মুনিৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ পাইছে।

(৩) পুৰণি অসমীয়া ৰূপক আধুনিক অসমীয়া গদ্য ৰূপত লিখা :

পুৰণি ৰূপ: মৃগক খেদি ক্ষুধায়ে তৃষ্ণায়ে শ্ৰান্ত হৈলা

• আধুনিক ৰূপ: পহুক খেদি খেদি ৰজা ভোক আৰু পিয়াহত ক্লান্ত হৈ পৰিল।পুৰণি ৰূপ: এহিবুলি মৰা সৰ্প ধনুৰ আগে আনি মুনিৰ গলত দিয়া গৃহক গৈলা

• আধুনিক ৰূপ: এই বুলি কৈ ধনুৰ আগেৰে এডাল মৰা সাপ তুলি আনি মুনিৰ ডিঙিত আঁৰি দি ৰজা ঘৰলৈ গুচি গ’ল।পুৰণি ৰূপ: পাচে শৃঙ্গী ৰাজাক শাপিবাৰ কথা কহিলা

• আধুনিক ৰূপ: তাৰ পিছত শৃঙ্গীয়ে ৰজাক অভিশাপ দিয়াৰ কথা পিতাকক ক’লে।পুৰণি ৰূপ: মহা ধৰ্ম্মপৰ, আৰো হৰিভক্ত। মহাশ্ৰান্ত হৈয়া আমাত জল খুজিলন্ত।

• আধুনিক ৰূপ: ৰজা অতি ধৰ্মপৰায়ণ আৰু হৰিভক্ত। বৰকৈ ভাগৰি পৰি তেওঁ আমাৰ ওচৰত পানী বিচাৰিছিল।পুৰণি ৰূপ: যাতো সাধুসৱে পৰৰ দুঃখেসে দুঃখী হৈয়া আপুনাৰ দুঃখ নুগুনে।

• আধুনিক ৰূপ: কিয়নো সাধু লোকসকলে আনৰ দুখ দেখিহে দুখী হয়, নিজৰ দুখ বা অপমানৰ কথা নাভাৱে।

(৪) ব্যাখ্যা কৰা :

(ক) “দাস হৈয়া স্বামীক অপকাৰ কৰেঃ ব্ৰাহ্মণসৱে ক্ষত্ৰিয়ক ৰাজা পাতিছেঃ সি কোন আমাক দ্ৰোহ কৰেঃ দুষ্টৰ নিয়ন্তা কৃষ্ণ বৈকুণ্ঠক গৈলে, আৰা এতেক অন্যায় কৰে।”

• প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত বাক্যশাৰী ভট্টদেৱৰ ‘কথা-ভাগৱত’ৰ অন্তৰ্গত ‘পৰীক্ষিতৰ ব্ৰহ্মশাপ’ নামৰ পাঠটিৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।

• ব্যাখ্যা: শমীক মুনিৰ পুত্ৰ শৃঙ্গীয়ে এই উক্তিৰ জৰিয়তে ক্ষত্ৰিয় ৰজা পৰীক্ষিতৰ প্ৰতি চৰম ক্ৰোধ আৰু ব্ৰাহ্মণ্য অহংকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ মতে ব্ৰাহ্মণসকল হ’ল সমাজৰ প্ৰকৃত স্বামী আৰু ক্ষত্ৰিয় ৰজাসকল তেওঁলোকৰ সেৱক বা দাসস্বৰূপ, কাৰণ ব্ৰাহ্মণৰ আশীৰ্বাদ আৰু বিধানতে ক্ষত্ৰিয়ই ৰাজপদ লাভ কৰে। দুষ্টক দমন কৰোঁতা ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ বৈকুণ্ঠলৈ গমন কৰাৰ সুযোগ লৈ ৰজাই এতিয়া ব্ৰাহ্মণ গুৰুৰ ডিঙিত মৰা সাপ আঁৰি দি মহা অপকাৰ আৰু দ্ৰোহাচৰণ কৰিবলৈ সাহস কৰিছে। এই অন্যায়ৰ যোগ্য শাস্তি দিবলৈয়ে শৃঙ্গীয়ে প্ৰতিশোধৰ হুংকাৰ দিছিল।

(খ) “যাতো সাধুসৱে পৰৰ দুঃখেসে দুঃখী হৈয়া আপুনাৰ দুঃখ নুগুনে।”

• প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত নীতিকথামূলক বাক্যফাঁকি ভট্টদেৱৰ ‘পৰীক্ষিতৰ ব্ৰহ্মশাপ’ পাঠৰ অন্তৰ্গত।

• ব্যাখ্যা: প্ৰকৃত মহৎ আৰু সজ ব্যক্তি (সাধু)ৰ চৰিত্ৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ লক্ষণ হ’ল পৰোপকাৰ আৰু ক্ষমাশীলতা। সাধু ব্যক্তিয়ে নিজৰ ওপৰত হোৱা কোনো অপমান, শাৰীৰিক আঘাত বা ব্যক্তিগত দুখক কেতিয়াও মনত ঠাই নিদিয়ে; বৰঞ্চ সমাজৰ আন দহজনৰ বা শত্ৰুৰো দুখ-বিপদ দেখিলে তেওঁলোকৰ হৃদয় ব্যথিত আৰু কৰুণাৰে উপচি পৰে। শমীক মুনিৰ ডিঙিত ৰজাই মৰা সাপ আঁৰি অপমান কৰা সত্ত্বেও মুনিয়ে নিজৰ অপমানক পাহৰি ৰজা আৰু প্ৰজাৰ সম্ভাব্য ধ্বংসৰ কথাতহে গভীৰভাৱে দুখী হৈ কৃষ্ণৰ চৰণত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। ইয়েই সাধুৰ প্ৰকৃত স্বভাৱ।

(৫) শব্দাৰ্থ :

৪. ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)

(৬) বিপৰীত অৰ্থ প্ৰকাশক শব্দ :

• প্ৰজা — ৰজা

• নিম্ন — উচ্চ

• শান্ত — শ্ৰান্ত / ক্ৰোধিত

• সুখ — দুখ

• প্ৰশংসা — নিন্দা

• উপকাৰ — অপকাৰ

• ন্যায় — অন্যায়

• অসমৰ্থ — সমৰ্থ

(৭) অৰ্থৰ পাৰ্থক্য দেখুৱাই বাক্য ৰচনা কৰা :

• শাপ (অভিশাপ): শৃঙ্গী মুনিৰ শাপৰ ফলত পৰীক্ষিত ৰজাৰ মৃত্যু হৈছিল।

• সাপ (সৰ্প): বিষাক্ত সাপৰ পৰা সাৱধানে থকা উচিত।

• শৰ (বাণ / তীৰ): অৰ্জুনে ধনুৰ পৰা লক্ষ্যভেদ কৰি শৰ নিক্ষেপ কৰিলে।

• সৰ (গাখীৰৰ চামনি): গৰম গাখীৰ জুৰালে ওপৰত ডাঠ সৰ পৰে।

• তান (সুৰ): শিল্পীজনে বাঁহীত এটি সুন্দৰ তান তুলিলে।

• টান (কঠিন): এই অংকটো কৰিবলৈ বৰ টান।

• সুত (পুত্ৰ): শমীক মুনিৰ সুত শৃঙ্গীয়ে ৰজাক শাপ দিলে।

• সূত (সাৰথি): সঞ্জয় আছিল ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ বিশ্বাসী সূত।

(৮, ৯, ১০) যুক্তাক্ষৰ ভঙা :

• ‘ষ্ণ’ = ষ + ণ

• ‘শ্ৰ’ = শ + ৰ

• ‘জ্ঞ’ = জ + ঞ

(১১) বিপৰীত লিংগ বুজোৱা শব্দ :

1. ১) ৰজা — ৰাণী

2. ২) পিতৃ — মাতৃ

3. ৩) ব্ৰাহ্মণ — ব্ৰাহ্মণী

4. ৪) পুত্ৰ — কন্যা / জীয়াৰী

(১২) পুৰণি অসমীয়া ক্ৰিয়াপদ আৰু কাল নিৰ্ণয় :

১. বোলন্ত — বৰ্তমান কাল (কয় / কৈছে)

২. গৈলা — অতীত কাল (গ’ল / গৈছিল)

৩. দেখন্ত — বৰ্তমান কাল (দেখে / দেখিছে)

৪. দিলা — অতীত কাল (দিলে)

৫. দণ্ডিবো — ভৱিষ্যত কাল (দণ্ড দিম / শাস্তি দিম)

৬. হইবেক — ভৱিষ্যত কাল (হ’ব)

৭. পুছন্ত — বৰ্তমান কাল (সোধে / সুধিলে)

৮. কহিলা — অতীত কাল (ক’লে)

৫. জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ ও প্ৰকল্প

(১৩) পৰীক্ষিত ৰজাই শমীক মুনিৰ গলত মৰা সাপ আঁৰি দি ভুল কৰা নাছিলনে? তোমাৰ মতামত :

• উত্তৰ: হয়, পৰীক্ষিত ৰজাই শমীক মুনিৰ ডিঙিত মৰা সাপ আঁৰি দি চৰম ভুল আৰু অনুচিত কাম কৰিছিল। এজন ধৰ্মপৰায়ণ চক্ৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে তেওঁ ধৈৰ্য আৰু সংযম ৰক্ষা কৰা উচিত আছিল। মুনিজন যে ধ্যানত মগ্ন আছিল আৰু কোনো অহংকাৰ বা অৱজ্ঞাত নিমাত হৈ থকা নাছিল, সেই কথা বিচাৰ নকৰি খঙৰ বশৱৰ্তী হৈ এগৰাকী শান্ত তপস্বীকে অপমান কৰাটো ৰজাৰ পক্ষে কোনোমতেই শোভনীয় নাছিল।

(১৬) মৃগয়াই কিদৰে প্ৰাণীকুল আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ক্ষতি সাধন কৰে ?

• উত্তৰ: ১. বনৰীয়া জীৱ-জন্তু নিধনৰ ফলত বন্যপ্ৰাণীৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায় আৰু বহুতো বিৰল প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈ পৰে।

• ২. প্ৰকৃতিত খাদ্য-শৃংখল (Food Chain) আৰু জৈৱিক ভাৰসাম্য বিনষ্ট হয়।

• ৩. বন্যপ্ৰাণীৰ অভাৱত অৰণ্যৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিৱেশৰ স্থিৰতা ধ্বংসৰ মুখলৈ যায়।

(১৭) বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাণীৰ তালিকা, কাৰণ আৰু সংৰক্ষণৰ উপায় :

• ক) বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাণীৰ নাম: ১) শিহু (নদী ডলফিন), ২) সোণালী বান্দৰ, ৩) হুদু (বনৰীয়া ফেঁচা), ৪) বন-কপৌ, ৫) এশিঙীয়া গঁড়।

• খ) বিলুপ্ত হোৱাৰ কাৰণ: চোৰাং চিকাৰ, বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু বাসস্থান হ্ৰাস, নদীৰ পানী প্ৰদূষণ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু মানুহৰ অবাধ বেদখল।

• গ) সংৰক্ষণৰ উপায়: চোৰাং চিকাৰ কঠোৰভাৱে বন্ধ কৰা, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ও অভয়াৰণ্য সংৰক্ষণ কৰা, বনাঞ্চল বৃদ্ধি কৰা, নদী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰা আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰা।

(১৮) ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ তিনিটাকৈ নাৰী চৰিত্ৰৰ চমুটোকা :

• ৰামায়ণৰ তিনিটা নাৰী চৰিত্ৰ :

• ১. সীতা: ত্যাগ, পৱিত্ৰতা, পাতিব্ৰত্য আৰু সহনশীলতাৰ মূৰ্তিমতী প্ৰতীক।

• ২. কৌশল্যা: শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ স্নেহময়ী মাতৃ আৰু ৰজা দশৰথৰ জ্যেষ্ঠা ৰাণী।
• ৩. ঊৰ্মিলা: লক্ষ্মণৰ পত্নী, যিয়ে নীৰৱে ১৪ বছৰ স্বামীৰ বিৰহ আৰু ত্যাগ স্বীকাৰ কৰিছিল।

• মহাভাৰতৰ তিনিটা নাৰী চৰিত্ৰ :

• ১. দ্ৰৌপদী: পাণ্ডৱসকলৰ মহিষী, তেজস্বিনী, আত্মমৰ্যাদাসম্পন্ন আৰু ধৰ্মপৰায়ণা নাৰী।

• ২. কুন্তী: পাণ্ডৱসকলৰ মাতৃ, যাৰ ধৈৰ্য আৰু ধৰ্মনিষ্ঠাই পাণ্ডৱক সকলো সংকটত পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।

• ৩. গান্ধাৰী: ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পত্নী, যিয়ে অন্ধ স্বামীৰ প্ৰতি সমমৰ্যাদা ৰাখি আজীৱন চকু বান্ধি ৰাখিছিল।