(Apabhramsha) বোলা হয়। ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ বেছিভাগ আঞ্চলিক ভাষাৰ উৎপত্তি এই অপভ্ৰংশৰ পৰাই হৈছে।

২। ‘সংগম সাহিত্য’ কাক বোলে? এই সাহিত্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত মহাকাব্য দুখনৰ নাম লিখা।

উত্তৰ:

• সংগম সাহিত্য: প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ ৰ পৰা ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত প্ৰাচীন দক্ষিণ ভাৰতৰ তামিল কবি আৰু পণ্ডিতসকলৰ একত্ৰিত সাহিত্যিক সমাৱেশত (সংগম) ৰচিত চহকী তামিল সাহিত্যৰাজিক ‘সংগম সাহিত্য’ (Sangam Literature) বোলে।

• দুখন প্ৰধান মহাকাব্যৰ নাম:
  ১) ‘চিলাপথিকাৰম্’ (Silappadikaram)
  ২) ‘মণিমেখলাই’ (Manimekalai)

৩। সংস্কৃত ভাষাত লিখা দুখন সাধুকথাৰ পুথিৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ:
১) পণ্ডিত বিষ্ণু শৰ্মা ৰচিত ‘পঞ্চতন্ত্ৰ’
২) নাৰায়ণ পণ্ডিত ৰচিত ‘হিতোপদেশ’

অনুশীলনী — ২

১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:

(ক) ভাৰতৰ সংগীতৰ মূল ভেটি কি?
উত্তৰ: ভৰত মুনি ৰচিত ‘নাট্যশাস্ত্ৰ’ (Natya Shastra)।

(খ) ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰধান ভাগ দুটা কি কি?
উত্তৰ:
১) হিন্দুস্তানী সংগীত (Hindustani Classical Music) — উত্তৰ, পশ্চিম আৰু পূব ভাৰতৰ ধাৰা।
২) কৰ্ণাটকী সংগীত (Carnatic Classical Music) — দক্ষিণ ভাৰতৰ ধাৰা।

(গ) কালিদাসে ৰচনা কৰা দুখন নাটকৰ নাম লিখা.।
উত্তৰ:
১) ‘অভিজ্ঞানম্ শকুন্তলম্’
২) ‘মালৱিকা-অগ্নিমিত্ৰম্’ (অন্যান্য: বিক্ৰমোৰ্বশীয়ম)

(ঘ) সমৰকলাৰ লগত জড়িত দুবিধ নৃত্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ:
১) কেৰালাৰ কালাৰিপায়াটু (Kalaripayattu)
২) মণিপুৰৰ থাংটা (Thang-Ta)
(অন্যান্য: পঞ্জাৱৰ গৎকা, মহাৰাষ্ট্ৰৰ মৰদানী)

২। মোগল চিত্ৰকলাৰ প্ৰধান বিষয়বস্তুবোৰ কি কি?

উত্তৰ:
মোগল চিত্ৰকলাৰ (মিনিয়েচাৰ চিত্ৰশৈলী) প্ৰধান বিষয়বস্তুসমূহ আছিল:
১) সমসাময়িক ৰাজনৈতিক ঘটনা আৰু ৰাজদৰবাৰৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ দৃশ্য।
২) সম্ৰাট, ৰাজকুমাৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলৰ প্ৰতিকৃতি (Portrait)।
৩) চিকাৰ অভিযান, সমৰ আৰু যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ দৃশ্য।
৪) প্ৰাকৃতিক দৃশ্য, পশু-পক্ষী, গছ-লতা আৰু ফুলৰ পুংখানুপুংখ বাস্তৱিক চিত্ৰায়ণ।

৩। সচিত্ৰ পুথি কাক বোলে? অসমৰ তিনিখন সচিত্ৰ পুথিৰ নাম লিখা।

উত্তৰ:

• সচিত্ৰ পুথিৰ সংজ্ঞা: সাঁচিপাত বা তুলাপাতত হাতেৰে লিখিত পাণ্ডুলিপিসমূহৰ বিষয়বস্তু আৰু কাহিনীক সহজে বুজিব পৰাকৈ আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিবলৈ খাপ খোৱা হস্তনিৰ্মিত চিত্ৰ বা ছবি সন্নিৱিষ্ট কৰি প্ৰস্তুত কৰা পুথিসমূহকে সচিত্ৰ পুথি বোলে।

• অসমৰ তিনিখন উল্লেখযোগ্য সচিত্ৰ পুথি:
  ১) সুকুমাৰ বৰকাইথ ৰচিত ‘হস্তীবিদ্যাৰ্ণৱ’
  ২) ‘চিত্ৰ ভাগৱত’ (দশম স্কন্ধ ভাগৱত)
  ৩) ‘গীত গোৱিন্দ’ (অন্যান্য: কুমাৰ হৰণ, শংখচূড় বধ, আনন্দ লহৰী)

৪। ভাৰতৰ কোনটো অঞ্চলৰ মন্দিৰশৈলীক ‘বেছৰ’ বুলি জনা যায়?

উত্তৰ: বিন্ধ্য পৰ্বত আৰু কৃষ্ণা নদীৰ মধ্যৱৰ্তী অঞ্চল, বিশেষকৈ কৰ্ণাটক তথা মধ্য-দাক্ষিণাত্য অঞ্চলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ শৈলীক ‘বেছৰ শৈলী’ (Vesara Style) বুলি জনা যায় (যি উত্তৰৰ নাগৰ শৈলী আৰু দক্ষিণৰ দ্ৰাবিড় শৈলীৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ)।

৩. দলগত কাৰ্য আৰু চিন্তা কৰিবলগীয়া প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ক) মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ বাবে নাটকক কিয় মাধ্যম হিচাপে লৈছিল?
উত্তৰ: মধ্যযুগৰ অসমত সৰহসংখ্যক সাধাৰণ লোকেই নিৰক্ষৰ আছিল আৰু সংস্কৃত শাস্ত্ৰৰ জটিল ধৰ্মতত্ত্ব বুজি পোৱা টান আছিল। নাটক বা ভাওনাত দৃশ্য, শ্ৰব্য, অভিনয়, গীত-মাত আৰু নৃত্যৰ এক অপূৰ্ব সমাহাৰ থাকে। শংকৰদেৱে অনুভৱ কৰিছিল যে অভিনয় আৰু সুৰৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় আদৰ্শ আৰু ভক্তিৰ বাৰ্তা সমাজৰ নিৰক্ষৰ আৰু শিক্ষিত সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ মনত অতি সহজে, আনন্দময়ভাৱে আৰু চিৰস্থায়ীভাৱে প্ৰৱেশ কৰাব পাৰি। সেয়েহে তেওঁ বৈষ্ণৱ নামধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বাবে অংকীয়া নাট আৰু ভাওনাক শ্ৰেষ্ঠ মাধ্যম হিচাপে বাছি লৈছিল।

প্ৰশ্ন খ) ভাৰতৰ ৮ টা প্ৰধান শাস্ত্ৰীয় নৃত্য আৰু ৰাজ্যসমূহ:
১) সত্ৰীয়া নৃত্য — অসম
২) ভৰতনাট্যম — তামিলনাডু
৩) কথক — উত্তৰ ভাৰত (উত্তৰ প্ৰদেশ)
৪) কথাকলি — কেৰালা
৫) মণিপুৰী — মণিপুৰ
৬) ওডিছী — উৰিষ্যা
৭) কুচিপুড়ী — অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ
৮) মোহিনীয়াট্টম — কেৰালা