9.1 সমমিতি ৰেখা আৰু কৰি চাওঁ আহা 9.1 (পৃষ্ঠা নং 138-143)
প্ৰশ্ন 1: তোমাৰ চৌপাশে থকা 5 বিধ সমমিত আকৃতিৰ বস্তুৰ নাম লিখা আৰু চিত্ৰ আঁকা।
গছৰ পাত
চিলা (Kite)
চশমা
উত্তৰ: 5 বিধ সমমিত বস্তু হ'ল: 1. গছৰ পাত, 2. চিলা, 3. পখিলা, 4. চশমা, 5. মানুহৰ মুখমণ্ডল।
প্ৰশ্ন 2: কাষৰ সমমিত চিত্ৰটোত থকা ৰেখাসমূহৰ পৰা সমমিতি ৰেখাডাল চিনাক্ত কৰা।
l₁ l₂
সমমিতি ৰেখা = l₂
উত্তৰ: সমমিতি ৰেখাডাল হ'ল l₂ (উলম্ব ৰেখাডাল)। কাৰণ এই ৰেখাডালে চিত্ৰটোক বাওঁফালে আৰু সোঁফালে দুটা হুবহু সমান আৰু ওপৰা-ওপৰিকৈ মিলি যোৱা অংশত ভাগ কৰিছে।
প্ৰশ্ন 4: লেখকাগজত L, M, N ৰেখাৰ ওপৰত চিত্ৰসমূহ সম্পূৰ্ণ কৰা:
উত্তৰ: প্ৰদত্ত ৰেখাডালক দাপোণ হিচাপে ধৰি তাৰ বিপৰীত ফালে ঠিক সমদূৰত্বত একে জোখৰ বিন্দুসমূহ সংযোগ কৰি চিত্ৰসমূহ সমমিতভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।
কৰি চাওঁ আহা 9.2 — বহুভুজৰ সমমিতি ৰেখা (পৃষ্ঠা নং 144-147)
প্ৰশ্ন 1: সুষম পঞ্চভুজৰ (Regular Pentagon) কিমানডাল সমমিতি ৰেখা থাকে?
সুষম পঞ্চভুজ: 5 ডাল সমমিতি ৰেখা
উত্তৰ: সুষম পঞ্চভুজৰ মুঠ 5 ডাল সমমিতি ৰেখা থাকে (প্ৰতিটো শীৰ্ষবিন্দুৰ পৰা বিপৰীত বাহুৰ মধ্যবিন্দুলৈ)।

• মনত ৰাখিবলগীয়া তথ্য:
- সমদ্বিবাহু ত্ৰিভুজ = 1 ডাল
- আয়ত = 2 ডাল
- সমবাহু ত্ৰিভুজ = 3 ডাল
- বৰ্গ = 4 ডাল
- সুষম পঞ্চভুজ = 5 ডাল
- সুষম ষড়ভুজ = 6 ডাল
কৰি চাওঁ আহা 9.3 — সমমিতি ৰেখাৰ সংখ্যা নিৰ্ণয় (পৃষ্ঠা নং 152-155)
প্ৰশ্ন 1: তলৰ চিত্ৰবোৰত সমমিতি ৰেখাৰ সংখ্যা নিৰ্ণয় কৰা:
(b) কাড়চিহ্ন: 1 ডাল
(d) প্লাচ (+): 4 ডাল
(e) 3 পাহি: 3 ডাল
• (a) ত্ৰিভুজাকৃতিৰ নক্সা: 1 ডাল
• (b) তীৰ আকৃতি (Arrowhead): 1 ডাল
• (c) তৰা/চক্ৰ: 4 ডাল
• (d) প্লাচ চিহ্ন (+): 4 ডাল (অনুভূমিক, উলম্ব আৰু দুডাল কৰ্ণ)
• (e) 3 পাহীৰ ফুল: 3 ডাল
• (f) 6 পাহীৰ চক্ৰ: 6 ডাল
প্ৰশ্ন 3: 0 ৰ পৰা 9 লৈ অংকবোৰৰ সমমিতি ৰেখাৰ সংখ্যা:
• 0: 2 ডাল (উলম্ব আৰু অনুভূমিক)
• 1: 1 ডাল (কেৱল অনুভূমিক বা উলম্ব দণ্ড হ'লে 2 ডাল)
• 3: 1 ডাল (অনুভূমিক সমমিতি ৰেখা)
• 8: 2 ডাল (উলম্ব আৰু অনুভূমিক)
• 2, 4, 5, 6, 7, 9: কোনো সমমিতি ৰেখা নাই (0 ডাল)।
প্ৰশ্ন 4: ইংৰাজী বৰ্ণমালাৰ ডাঙৰ হাতৰ আখৰ (Capital Letters) ৰ সমমিতি তালিকা:
• উলম্ব সমমিতি (1 ডাল): A, M, T, U, V, W, Y
• অনুভূমিক সমমিতি (1 ডাল): B, C, D, E, K
• উলম্ব আৰু অনুভূমিক দুয়োটা (2 ডাল): H, I, X
• অসংখ্য সমমিতি ৰেখা: O (সম্পূৰ্ণ বৃত্তাকাৰ হ'লে)
• সমমিতি নথকা আখৰ: F, G, J, L, N, P, Q, R, S, Z
প্ৰশ্ন 6 আৰু 7: নিৰ্দিষ্ট সমমিতি ৰেখা থকা বহুভুজ অংকন:
• (i) মাত্ৰ 1 ডাল সমমিতি ৰেখা থকা চতুৰ্ভুজ: সমদ্বিবাহু ট্ৰেপিজিয়াম (Isosceles Trapezium) বা চিলা (Kite)
• (ii) মাত্ৰ 2 ডাল সমমিতি ৰেখা থকা চতুৰ্ভুজ: আয়ত (Rectangle) বা ৰম্বাচ (Rhombus)
• (iii) মাত্ৰ 4 ডাল সমমিতি ৰেখা থকা চতুৰ্ভুজ: বৰ্গ (Square)
• (iv) মাত্ৰ 3 ডাল সমমিতি ৰেখা থকা ত্ৰিভুজ: সমবাহু ত্ৰিভুজ (Equilateral Triangle)
• প্ৰশ্ন 7 (অসংখ্য সমমিতি ৰেখা থকা চিত্ৰ): বৃত্ত (Circle)।
9.5 ঘূৰ্ণন সমমিতি আৰু কৰি চাওঁ আহা 9.4 (পৃষ্ঠা নং 156-167)
প্ৰশ্ন 1: তলৰ চিত্ৰসমূহৰ সমমিতি কোণ (Angles of Rotation) নিৰ্ণয় কৰা:
(a) সমবাহু ত্ৰিভুজ: 120°
(b) বৰ্গ: 90°
(c) সুষম পঞ্চভুজ: 72°
• (a) সমবাহু ত্ৰিভুজ: 120°, 240°, 360°
• (b) বৰ্গ: 90°, 180°, 270°, 360°
• (c) সুষম পঞ্চভুজ: 72°, 144°, 216°, 288°, 360°
• (d) আয়ত: 180°, 360°
• (e) 5-পহীয়া তৰা: 72°, 144°, 216°, 288°, 360°
প্ৰশ্ন 2: ঘূৰ্ণন সমমিতিৰ ক্ৰম (Order of Rotational Symmetry) নিৰ্ণয়:
• (a) স্বস্তিকা চিহ্ন (Swastika): 4 (প্ৰতি 90° ঘূৰ্ণনত একে দেখা যায়)
• (b) 4-পহীয়া ফেন/চকৰি: 4
• (c) 3-পহীয়া ফেন/চকৰি: 3
• (d) 'H' আখৰ: 2 (180° আৰু 360°)
• (e) 'N' আখৰ: 2 (180° আৰু 360°)
• (f) 'S' আখৰ: 2 (180° আৰু 360°)
প্ৰশ্ন 3, 4, 5, 6: বিশেষ সমমিতিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ:
• 3. প্ৰতিফলন আৰু ঘূৰ্ণন দুয়োটা থকা দুটা চিত্ৰ: বৰ্গ (Square) আৰু সমবাহু ত্ৰিভুজ (Equilateral Triangle)।
• 4. সমমিতি ৰেখা আৰু ঘূৰ্ণন সমমিতি দুয়োটা থকা চতুৰ্ভুজ: বৰ্গ বা আয়ত।
• 5. প্ৰতিফলন সমমিতি আছে কিন্তু ঘূৰ্ণন সমমিতি নথকা চতুৰ্ভুজ: চিলা (Kite) বা সমদ্বিবাহু ট্ৰেপিজিয়াম।
• 6. 'S' আখৰৰ ঘূৰ্ণন সমমিতিৰ ক্ৰম: 2। ইয়াৰ কোনো সমমিতি ৰেখা নাই।
প্ৰশ্ন 7, 8, 9, 10: চক্ৰ আৰু বহুভুজৰ ঘূৰ্ণন সমমিতি:
সুষম ষড়ভুজ: 60° সমমিতি কোণ
• 7. অশোক চক্ৰ: 24 ডাল দণ্ড আছে বাবে সমমিতি ৰেখা = 24 ডাল; সমমিতি কোণ = 360° ÷ 24 = 15° (15° ৰ গুণিতকসমূহ)।
• 8. সুষম ষড়ভুজৰ সমমিতি কোণ: 360° ÷ 6 = 60°, 120°, 180°, 240°, 300°, 360°।
• 9. আটাইতকৈ সৰু সমমিতি কোণ 60° হ'লে আন কোণবোৰ: 120°, 180°, 240°, 300°, 360°।
• 10. আটাইতকৈ সৰু সমমিতি কোণ 45° থকা চিত্ৰ: সুষম অষ্টভুজ (Regular Octagon) বা 8-ডলীয়া চক্ৰ (কাৰণ 360° ÷ 45° = 8)।
Scroll to Top