पाठ-2 : स्वर-माला
कक्षा - 6 (Class 6) | आलोक भाग-1 (SCERT Assam)
पाठ का मुख्य उद्देश्य (পাঠৰ মূল উদ্দেশ্য):
এই পাঠটোৰ জৰিয়তে হিন্দী বৰ্ণমালাৰ স্বৰবৰ্ণসমূহ (अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः) আৰু তাৰপৰা গঠিত বিভিন্ন শব্দৰ লগত ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক সহজ আৰু ছন্দোময় কবিতাৰ মাধ্যমেৰে চিনাকি কৰাই দিয়া হৈছে।
এই পাঠটোৰ জৰিয়তে হিন্দী বৰ্ণমালাৰ স্বৰবৰ্ণসমূহ (अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः) আৰু তাৰপৰা গঠিত বিভিন্ন শব্দৰ লগত ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক সহজ আৰু ছন্দোময় কবিতাৰ মাধ্যমেৰে চিনাকি কৰাই দিয়া হৈছে।
स्वर-माला कविता (গীতৰূপী স্বৰবৰ্ণ)
अनार के दाने लाल-लाल,
आम भी हैं मीठे रसाल।
इमली की चटनी इतनी खट्टी,
ईख का रस मगर मीठा जी।
उल्लू सोता रहता दिनभर,
ऊँट कराता रेगिस्तान का सफर।
ऋषि-मुनि बड़े ज्ञानी होते,
ऋषभ को हम बैल भी कहते।
एड़ी ठोंककर सलाम करते,
ऐनक लगाकर दादाजी पढ़ते।
ओखली भरती है अनाज से,
औरत-आदमी संग-संग बढ़ते।
अंगूर खट्टे हैं लोमड़ी कहती,
आँगन में लोग लगाते तुलसी।
आम भी हैं मीठे रसाल।
इमली की चटनी इतनी खट्टी,
ईख का रस मगर मीठा जी।
उल्लू सोता रहता दिनभर,
ऊँट कराता रेगिस्तान का सफर।
ऋषि-मुनि बड़े ज्ञानी होते,
ऋषभ को हम बैल भी कहते।
एड़ी ठोंककर सलाम करते,
ऐनक लगाकर दादाजी पढ़ते।
ओखली भरती है अनाज से,
औरत-आदमी संग-संग बढ़ते।
अंगूर खट्टे हैं लोमड़ी कहती,
आँगन में लोग लगाते तुलसी।
शब्दार्थ (শব্দাৰ্থ)
| शब्द | अर्थ (Hindi) | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|---|
| इमली | एक प्रकार का खट्टा फल | তেতেলী |
| ईख | गन्ना | কুঁহিয়াৰ |
| मगर | किंतु / परंतु | কিন্তু |
| रेगिस्तान | मरुभूमि | মৰুভূমি |
| ऋषभ | बैल | ষাঁড় গৰু / বলধ |
| ऐनक | चश्मा | চশমা |
| सफर | यात्रा / भ्रमण | ভ্ৰমণ / যাত্ৰা |
| अनाज | अन्न / खाद्यान्न | খাদ্যশস্য / শস্য |
| औलाद | संतान / बाल-बच्चे | সন্তান-সন্ততি |
| ऐलान | घोषणा | ঘোষণা |
| लोमड़ी | सियार जैसा जंगली पशु | শিয়াল |
स्वर वर्णों से बनने वाले शब्द
• अ : असम, अमरूद, अजगर, अदरक
• आ : आलू, आम, आग, आकाश
• इ : इमली, इनाम, इमारत
• ई : ईख, ईद, ईश
• उ : उल्लू, उपवन, उजाला, उदर
• ऊ : ऊपर, ऊन, ऊरु, ऊब
• ऋ : ऋषि, ऋषभ, ऋक्ष
• ए : एक, एड़ी, एकतारा
• ऐ : ऐनक, ऐलान, ऐरावत
• ओ : ओल, ओठ, ओखली, ओढ़नी
• औ : औरत, औजार, औलाद, औषध
• अं : अंग, अंगूर, अंडा
• अः : दुःख, अतः, छह
अभ्यास-माला (অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ)
प्रश्न 5. चित्रों को देखकर खाली जगह भरें:
• अमरूद
• ओखली
• औरत
• ऊन
• ईख
• इमली
• एड़ी
• ऐनक
• उल्लू
• आम
• अजगर
• उजाला
• आकाश
प्रश्न 7. स्वर वर्णों के छूटे हुए क्रम को पूरा करो:
अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः
प्रश्न 9. खाली जगह भरें (ऋ, अं, और विसर्ग):
• ऋ ➔ ऋषि, ऋषभ
• अं ➔ अंडा, अंगूर
• : (विसर्ग) ➔ दुःख, अतः
प्रश्न 12. शब्दों में आए स्वर वर्णों को पहचानकर लिखो:
| शब्द | स्वर वर्ण | शब्द | स्वर वर्ण |
|---|---|---|---|
| अमल | अ | ऋषि | ऋ |
| आम | आ | एक | ए |
| इमारत | इ | ऐसा | ऐ |
| ईश | ई | ओठ | ओ |
| उधर | उ | औषध | औ |
| ऊन | ऊ | खाओ | आ, ओ |
आगत स्वर 'ऑ' (ইংৰাজী শব্দৰ উচ্চাৰণৰ ধ্বনি):
হিন্দীত ইংৰাজী ভাষাৰ পৰা অহা বহুতো শব্দ শুদ্ধকৈ উচ্চাৰণ কৰিবলৈ 'ऑ' ধ্বনি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
उदाहरন: डॉक्टर, रॉकेट, कॉफी, कॉलेज, हॉकी, ऑफिस।
হিন্দীত ইংৰাজী ভাষাৰ পৰা অহা বহুতো শব্দ শুদ্ধকৈ উচ্চাৰণ কৰিবলৈ 'ऑ' ধ্বনি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
उदाहरন: डॉक्टर, रॉकेट, कॉफी, कॉलेज, हॉकी, ऑफिस।