পাঠৰ মূল সাৰাংশ

‘মাইনুৰ টনছিলাইটিছ’ পাঠটিত শিশু সাহিত্যিক তথা চিকিৎসক ডাঃ কিৰণময়ী তামূলীয়ে এটি ঘৰুৱা কাহিনীৰ মাধ্যমেৰে শিশুসকলৰ মাজত অতি সাধাৰণ কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰোগ ‘টনছিলাইটিছ’ সম্পৰ্কে স্বাস্থ্য সজাগতা সৃষ্টি কৰিছে। মাইনু নামৰ ছোৱালীজনীৰ জ্বৰ আৰু ডিঙিৰ বিষ হোৱাত তাই স্কুললৈ যাব নোৱৰা হ’ল। ডাক্তৰ পেহীয়ে মাইনুক পৰীক্ষা কৰি গম পায় যে তাইৰ টনছিল বাঢ়িছে। এই কাহিনীৰ মাজেৰে ডাক্তৰ পেহীয়ে মুনটি আৰু জোনটিক টনছিল কি, ইয়াৰ কাম কি, টনছিলাইটিছ কেনেকৈ হয়, ইয়াৰ লক্ষণসমূহ কি কি আৰু ইয়াৰ পৰা হাত সাৰি থাকিবলৈ কি কি সাৱধানতা ল’ব লাগে— সেই বিষয়ে সহজ-সৰল ভাষাত বৈজ্ঞানিক শিক্ষা প্ৰদান কৰিছে।

স্বাস্থ্য তথ্যকোষ (জানি থওঁ আহা) 

• টনছিল (Tonsil): আমাৰ ডিঙিৰ ভিতৰত দুয়োকাষে থকা দুটা ৰোগ প্ৰতিৰোধক গ্ৰন্থি। ইহঁতে শৰীৰক বীজাণুৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

• টনছিলাইটিছ (Tonsillitis): ভাইৰাছ বা বেক্টেৰিয়াৰ আক্ৰমণত টনছিল গ্ৰন্থি দুটা উখহি ৰঙা পৰি হোৱা ডিঙিৰ অসুখ।

• ভাইৰাছ (Virus): অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰে দেখা পোৱা অতি সূক্ষ্ম জীৱ, যি জীৱদেহত প্ৰৱেশ কৰি ৰোগৰ সৃষ্টি কৰে।

• এণ্টিবায়’টিক (Antibiotic): শৰীৰৰ অপকাৰী বেক্টেৰিয়া বা অণুজীৱ নাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতিজৈৱিক ঔষধ।

• হৃৎপিণ্ড (Heart): বুকুৰ বাঁওফালে থকা তেজ পৰিবহণ কৰা পাম্প সদৃশ চাৰিটা কোঠালিযুক্ত অংগ।

• কিডনি / বৃক্ক (Kidney): তেজৰ পৰা বৰ্জিত অপকাৰী পদাৰ্থ পৰিশোধন কৰি প্ৰস্ৰাৱ হিচাপে নিষ্কাষণ কৰা শৰীৰৰ প্ৰধান অংগ।

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। সঠিক উত্তৰ বাছি উলিওৱা

(ক) সদায় দাঁত-মুখ কিয় পৰিষ্কাৰকৈ ধুব লাগে?
উত্তৰ: (খ) বীজাণুৱে বাহ লোৱাৰ সম্ভাৱনা থকাৰ বাবে।

(খ) মুনটি আৰু জোনটিৰ মনটো কিয় বেয়া লাগি আছিল?
উত্তৰ: (ক) মাইনুৰ জ্বৰ আৰু ডিঙিৰ বিষ হোৱাৰ বাবে।

৩। শব্দৰ অৰ্থ মিলোৱা

৪। চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা

(ক) মাইনু স্কুললৈ কিয় যোৱা নাছিল?
উত্তৰ: মাইনুৰ জ্বৰ আৰু ডিঙিৰ বিষ (টনছিলাইটিছ) হোৱাৰ বাবে তাই যোৱা দুদিন ধৰি স্কুললৈ যোৱা নাছিল।

(খ) মাইনুক ঠাণ্ডাপানী খাবলৈ কিয় মানা কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: কাৰণ মাইনুৰ টনছিল বাঢ়ি আছিল আৰু ঠাণ্ডা বস্তু বা পানী খালে ডিঙিৰ উখহ আৰু বিষ বৃদ্ধি পাই তাইৰ অৱস্থা অধিক বেয়ালৈ যাব পাৰে।

(গ) মাইনুক কোনে জোকাইছিল?
উত্তৰ: মাইনুক তাইৰ ককায়েক মুনটি আৰু জোনটিয়ে নয়ন খুৰাই আইচক্ৰীম খুৱাব বুলি কৈ জোকাইছিল।

(ঘ) টনছিল কি?
উত্তৰ: টনছিল হ’ল আমাৰ ডিঙিৰ ভিতৰভাগৰ দুয়োকাষে থকা দুটা গ্ৰন্থি, যিয়ে শৰীৰটোক ৰোগৰ বীজাণুৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

(ঙ) টনছিলাইটিছ হোৱাৰ মূল কাৰণ কি?
উত্তৰ: টনছিল গ্ৰন্থি দুটা ভাইৰাছ বা বেক্টেৰিয়াৰ দৰে বীজাণুৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হ’লেই টনছিলাইটিছ ৰোগ হয়।

(চ) টনছিলাইটিছৰ বীজাণু শৰীৰত কেনেদৰে প্ৰৱেশ কৰে?
উত্তৰ: টনছিলাইটিছৰ বীজাণু উশাহত, বতাহত উৰি, লেতেৰা হাতৰ জৰিয়তে আৰু মুখৰ ভিতৰভাগ পৰিষ্কাৰকৈ নৰখাৰ ফলত শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে।

৫। বহলাই আলোচনা কৰি উত্তৰ লিখা

(ক) টনছিলাইটিছ হ’লে আমাৰ শৰীৰত কি কি লক্ষণে দেখা দিয়ে?
উত্তৰ: টনছিলাইটিছ ৰোগ হ’লে শৰীৰত তলত দিয়া লক্ষণসমূহে দেখা দিয়ে:
১. ডিঙিৰ দুয়োকাষে থকা টনছিল গ্ৰন্থি দুটা উখহি উঠে, ৰঙা পৰে আৰু বিষায়।
২. ডিঙিৰ নলী ঠেক হৈ পৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী গিলাত তীব্ৰ বিষ অনুভৱ হয়।
৩. শৰীৰত জ্বৰ উঠে।
৪. শুকান কাহ হয়।
৫. জিভাত বগা চামনি পৰে।
৬. মুখৰ পৰা দুৰ্গন্ধ ওলায়।

(খ) টনছিলাইটিছৰপৰা হাত সাৰি থাকিবলৈ আমি কেনেধৰণৰ সাৱধানতা ল’ব লাগে?
উত্তৰ: টনছিলাইটিছৰ পৰা বাচি থাকিবলৈ তলত দিয়া সাৱধানতাসমূহ মানি চলিব লাগে:
১. প্ৰতিদিনে পুৱা আৰু ৰাতি শুৱাৰ আগতে নিয়মীয়াকৈ ব্ৰাছ কৰি দাঁত আৰু মুখ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখিব লাগে।
২. খাদ্য খোৱাৰ আগতে আৰু পাছত হাত দুখন চাবোনেৰে ভালদৰে ধুব লাগে।
৩. অত্যাধিক ঠাণ্ডা পানী, আইচক্ৰীম আদি খোৱাৰ পৰা আঁতৰি থাকিব লাগে।
৪. কুহুমীয়া পানী খোৱা আৰু নিমখ-পানীৰে কুলকুলি কৰাটো উপকাৰী।
৫. ধূলি-বালি আৰু সংক্ৰমণৰ পৰা বাচি থাকিবলৈ প্ৰয়োজনবোধে মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

৬। কোনে, কাক আৰু কিয় কৈছিল:

• “তোমালোকে মাইনুক কিয় জোকাইছা?”
  → কথাষাৰ ডাক্তৰ পেহীয়ে মুনটি আৰু জোনটিক কৈছিল; কাৰণ বেমাৰ হৈ বিছনাত পৰি থকা মাইনুক সিহঁতে আইচক্ৰীমৰ লোভ দেখুৱাই জোকাই কন্দুৱাইছিল।

• “মাইনুৰ টনছিল দুটা কেতিয়া কাটিবা?”
  → কথাষাৰ জোনটিয়ে মাইনুক শুনাই ভয় খুৱাবৰ বাবে ডাক্তৰ পেহীক সুধিছিল।

• “টনছিলাইটিছ হ’লে পনীয়া আহাৰ খাব লাগে।”
  → কথাষাৰ ডাক্তৰ পেহীয়ে মুনটি আৰু জোনটিক টনছিলাইটিছ ৰোগৰ পৰিচৰ্যা সম্পৰ্কে বুজাবলৈ কৈছিল।

ভাষা-অধ্যয়ন

৭। যুক্তাক্ষৰ আৰু বৰ্ণ বিভাজন

• স্কুল → স্ক = স্ + ক

• আক্ৰান্ত → ক্ৰ = ক্ + ৰ, ন্ত = ন্ + ত

• গ্ৰন্থি → গ্ৰ = গ্ + ৰ, ন্থ = ন্ + থ

• ডাক্তৰ → ক্ট = ক্ + ট

• অশান্তি → ন্ত = ন্ + ত

• বস্তু → স্ত = স্ + ত

• এণ্টিবায়টিক → ন্ট = ন্ + ট

৮। উপযুক্ত স্থানত যতি চিহ্নৰ প্ৰয়োগ

(ক) বীজাণুবোৰ আমাৰ উশাহত ভিতৰলৈ সোমায়। কেতিয়াবা মুখৰ ভিতৰখন পৰিষ্কাৰ কৰি নথ’লেও বীজাণুৱে বাহ ল’ব পাৰে। গতিকে, পুৱা-গধূলি সদায় দাঁত-মুখ পৰিষ্কাৰকৈ ধুব লাগে। টনছিলাইটিছ হ’লে ডিঙিৰ ভিতৰখন বিষায়। যিকোনো বস্তু খালে ডিঙিত লাগি ধৰা যেন লাগে। জ্বৰ থাকেই; শুকান কাহো হয়। জিভাখনত বগা চামনিও পৰিব পাৰে; মুখ গোন্ধায়।

(খ) মুখ গোন্ধায় বুলি কোৱাৰ লগে লগে মুনটিয়ে মাইনুক চিঞৰি ক’লে— “মাইনু, মই কওঁ নহয় সদায় দাঁত ব্ৰাছ কৰি মুখ পৰিষ্কাৰকৈ ধুবলৈ! এতিয়া মজা পাইছা? ডাক্তৰ পেহী, তাৰ পাছত কোৱা।”

৯। বাক্য ৰচনা কৰা

• বীজাণু: লেতেৰা হাত আৰু খাদ্যৰ জৰিয়তে শৰীৰত ৰোগৰ বীজাণু প্ৰৱেশ কৰে।

• সাৰ্থক: একাগ্ৰতাৰে পঢ়া-শুনা কৰিলেহে ছাত্ৰ জীৱন সাৰ্থক হয়।

• পৰিষ্কাৰ: স্বাস্থ্য ভালে ৰাখিবলৈ আমি সদায় আমাৰ চৌপাশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখিব লাগে।

• আক্ৰান্ত: পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ অভাৱত বহু শিশু সংক্ৰামক ৰোগত আক্ৰান্ত হয়।

• অসুখ: বতৰ সলনি হ’লে প্ৰায়ে সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ অসুখ হয়।

• ঠাণ্ডা: ডিঙিৰ বিষ হ’লে কেতিয়াও ঠাণ্ডা পানী খাব নালাগে।

১০। শব্দ শৃংখল (Crossword Puzzle)

১১। ধাতুৰূপৰ লগত বিভক্তি যোগ

• দি + ওঁ = দিওঁ

• হাঁহ্ + এ = হাঁহে

• উঠ্ + আ = উঠা

• ধৰ্ + এ = ধৰে

• পঢ়্ + অ = পঢ়

• পৰ্ + ওঁ = পৰোঁ

১২। ক্ৰিয়া পদত থকা ক্ৰিয়া বিভক্তি নিৰ্ণয়

• (ক) ৰোগত আক্ৰান্ত হ’লে আমাৰ শৰীৰ দুৰ্বল হৈ পৰে। → ক্ৰিয়াপদ: পৰে (ধাতু: পৰ্ + বিভক্তি: -এ)

• (খ) তুমি কিতাপখন পঢ়া। → ক্ৰিয়াপদ: পঢ়া (ধাতু: পঢ়্ + বিভক্তি: -আ)

• (গ) ৰোগ হ’লে চিকিৎসা কৰাব লাগে। → ক্ৰিয়াপদ: লাগে (ধাতু: লাগ্ + বিভক্তি: -এ)

ব্যৱহাৰিক লিখন

১৪। বিদ্যালয়ত হঠাৎ অসুস্থ হোৱাৰ বাবে ছুটী বিচাৰি আবেদন

প্ৰতি,
মাননীয় প্ৰধান শিক্ষক মহোদয়,
জ্ঞানজ্যোতি জাতীয় বিদ্যালয়, গুৱাহাটী।
তাৰিখ: ২৯-০৮-২০২৬

বিষয়: হঠাৎ অসুস্থ হোৱাৰ বাবে ছুটীৰ আবেদন।

মহোদয়,
সন্মানপূৰ্বক বিনীত নিবেদন এই যে, আজি বিদ্যালয়ৰ তৃতীয় পিৰিয়ড চলি থকা অৱস্থাতে হঠাৎ মোৰ প্ৰচণ্ড জ্বৰ আৰু মূৰৰ বিষ অনুভৱ হৈছে। যাৰ বাবে মই শ্ৰেণীকোঠাত বহি পঢ়া-শুনাত মনোযোগ দিব পৰা নাই।

অতএব, মহোদয়ে মোক আজি দিনৰ বাকীখিনি সময়ৰ বাবে ছুটী মঞ্জুৰ কৰি ঘৰলৈ যাবলৈ অনুমতি প্ৰ প্রদান কৰিলে কৃতাৰ্থ হ’ম।

মহোদয়ৰ বিশ্বাসী ছাত্ৰ,
ৰাহুল বৰা
ষষ্ঠ শ্ৰেণী, শাখা: (ক), ৰোল নং: ১২

প্ৰকল্প কাৰ্যাৱলী

• জুইয়ে পুৰিলে প্ৰাথমিক চিকিৎসা: জুইয়ে পোৰা অংশত লগে লগে অন্ততঃ ১০-১৫ মিনিট পৰিষ্কাৰ ঠাণ্ডা পানী ঢালিব লাগে। কোনো তেল বা মলম নলগাই পৰিষ্কাৰ কাপোৰেৰে ঢাকি ততাতৈয়াকৈ চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ নিব লাগে।