পাঠৰ মূল সাৰাংশ

‘নদী-দ্বীপে ৰিঙিয়ায়’ পাঠটিত ৰংনিহাং মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়ৰ ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ লগত যোৱা মাজুলী শৈক্ষিক ভ্ৰমণৰ এটি মনোৰম আৰু বাস্তৱিক বৰ্ণনা ডাঙি ধৰা হৈছে। 

ভ্ৰমণকাৰী দলটোৱে নিমাতীঘাটৰ পৰা ফেৰীৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্য, কঁহুৱা ফুলৰ চাপৰি, চিলনীকে ধৰি বিভিন্ন জলচৰ পক্ষী আৰু শিহু প্ৰত্যক্ষ কৰি কমলাবাৰী ঘাট পায়। মাজুলীত তেওঁলোকে নতুন কমলাবাৰী সত্ৰৰ সন্ধিয়াৰ নাম-প্ৰসংগ, উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰৰ ভকতসকলৰ বকুল ফুলৰ মালা গাঁথা আৰু ‘মাটি আখৰা’ৰ চৰ্চা, মিচিং গাঁৱৰ চাংঘৰ আৰু হস্ততাঁত শিল্প তথা চামগুৰি সত্ৰৰ বিশ্ববিখ্যাত ঐতিহ্যমণ্ডিত মুখাশিল্প পৰিদৰ্শন কৰে। ওভতনি যাত্ৰাত অফলামুখ ঘাটেৰে আহোঁতে তেওঁলোকে মাজুলীৰ প্ৰধান সমস্যা বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ ভয়ংকৰ ৰূপ প্ৰত্যক্ষ কৰে।

মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক তথ্যকোষ

• প্ৰধান ঘাটসমূহ: নিমাতীঘাট (যোৰহাট), কমলাবাৰী ঘাট, অফলামুখ ঘাট।

• প্ৰধান সত্ৰসমূহ: নতুন কমলাবাৰী সত্ৰ, উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, শ্ৰীশ্ৰীচামগুৰি সত্ৰ (মুখাশিল্পৰ কেন্দ্ৰ)।

• মাটি আখৰা: সত্ৰীয়া নৃত্যৰ প্ৰাথমিক পাঠ আৰু শৰীৰ চৰ্চা, যাৰ লগত যোগাসনৰ মিল আছে।

• মুখাশিল্পৰ প্ৰকাৰ: বৰমুখা বা ছোঁ মুখা, লোটোকৰী বা চুটি ছোঁ মুখা, আৰু মুখ মুখা।

• বিশ্ববিদ্যালয়: মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়।

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (ক্ৰিয়া-কলাপ / পাঠভিত্তিক)

১। সঠিক উত্তৰ বাছি উলিওৱা:

(ক) “ছাৰ, ইমান ডাঙৰ সেইটো কি চৰাই?” — কথাষাৰ কোনে সুধিছিল?
উত্তৰ: (গ) মিৰলঙে।

(খ) পানীৰ লহৰত ৰঙীন মুকুতা-মণিবোৰ কিয় জিলিকি উঠাৰ দৰে লাগিছিল?
উত্তৰ: (গ) বেলিৰ পোহৰ নৈৰ পানীত পৰাৰ বাবে।

৪। শব্দৰ অৰ্থ অভিধান চাই লিখা:

• অপৰূপ: অত্যন্ত সুন্দৰ, অনুপম, যাৰ ৰূপৰ তুলনা নাই।

• পৰিভ্ৰমী: ঋতু অনুসৰি এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা-যোৱা কৰা (চৰাই)।

• দলিচা: মজিয়াত বা মাটিত পৰা ডাঠ আৰু সুন্দৰ কোমল কাপোৰ বা গালিচা।

• থৌকিবাথৌ: অতিশয় চঞ্চল বা আনন্দত আত্মহাৰা হোৱা অৱস্থা।

• অভিভূত: অপাৰ আনন্দ বা বিস্ময়ত মুগ্ধ বা হতবাক হোৱা ভাব।

• হুমুনিয়াহ: দীঘল নিশ্বাস বা দুখ প্ৰকাশ কৰি এৰা উশাহ।

৫। চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা:

(ক) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল মাজুলী ভ্ৰমণলৈ কাৰ নেতৃত্বত গৈছিল?
উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল শিক্ষক হৰেন হাজৰিকা ছাৰৰ নেতৃত্বত গৈছিল।

(খ) মাজুলীলৈ যাবলৈ তেওঁলোকে ফেৰীৰে কোনটো ঘাটৰপৰা যাত্ৰা কৰিছিল?
উত্তৰ: যোৰহাটৰ ‘নিমাতীঘাট’ৰ পৰা যাত্ৰা কৰিছিল।

(গ) ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ চাপৰিটোৰপৰা ৰিণিকি ৰিণিকি কিহৰ সুৰ ভাঁহি আহিছিল?
উত্তৰ: চাপৰিটোৰপৰা ৰিণিকি ৰিণিকি মিচিং লোকগীত ‘ঐনিতম’ৰ সুৰ ভাঁহি আহিছিল।

(ঘ) মাজুলী আৰু যোৰহাট সংযোগী দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য তেওঁলোকে কোনটো ঘাটেৰে যাওঁতে দেখা পাইছিল?
উত্তৰ: ওভতনি যাত্ৰাত ‘অফলামুখ ঘাট’ৰে যাওঁতে দেখা পাইছিল।

(ঙ) মাজুলীত থকা বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম কি?
উত্তৰ: মাজুলীত থকা বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম হ’ল ‘মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়’।

৬। কোনে, কেতিয়া আৰু কিয় কৈছিল লিখা:

(ক) “ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ দাঁতি-কাষৰীয়া বিল, জলাশয় আদিৰ আশে-পাশে শামুকভঙা, কণামুচৰি, মাছৰোকা, পানী-কাউৰী, গঙাচিলনী, ডাউক, শৰালি, বালিমাহী আদি অনেক চৰাই থাকে। শীতকালত এই বিল, জলাশয়বোৰলৈ বহু পৰিভ্ৰমী চৰায়ো আহে।”
উত্তৰ: কথাষাৰ শিক্ষক হৰেন হাজৰিকা ছাৰে ফেৰীৰে মাজুলীলৈ গৈ থকাৰ সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত চিলনী চৰাই দেখি কৌতূহলী হৈ প্ৰশ্ন সোধা ছাত্ৰ মিৰলঙক নদী আৰু জলাশয়ৰ বিভিন্ন চৰাই-চিৰিকটি সম্পৰ্কে জনাবলৈ কৈছিল।

(খ) “নাট-ভাওনা আদিত যেতিয়া মুখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়, মুখাবোৰে এক জীৱন্ত ৰূপ লয়।”
উত্তৰ: কথাষাৰ হৰেন হাজৰিকা ছাৰে চামগুৰি সত্ৰত সজাই থোৱা বিভিন্ন আকৰ্ষণীয় মুখাবোৰ চাই থকাৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সত্ৰীয়া মুখাশিল্পৰ গুৰুত্ব আৰু নাট-ভাওনাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বুজাবলৈ কৈছিল।

৭। বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াই মাজুলীত কেনেধৰণৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে বুজাই লিখা:

উত্তৰ: বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াই মাজুলীৰ অস্তিত্ব আৰু জনজীৱনলৈ চৰম সংকট নমাই আনিছে:
১. ভৌগোলিক আয়তন সংকোচন: প্ৰতিবছৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰচণ্ড গৰাখহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ বহু সাৰুৱা কৃষিভূমি আৰু চাপৰি নদীৰ বুকুত জাহ গৈছে, যাৰ বাবে দ্বীপটোৰ মাটিকালি ক্ৰমান্বয়ে কৰি আহিছে।
২. ঐতিহাসিক সত্ৰৰ ক্ষতি: খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ বহুকেইখন প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত বৈষ্ণৱ সত্ৰ নদীৰ বুকুত নিঃচিহ্ন হৈ গৈছে বা আন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছে।
৩. জনজীৱনৰ বিপৰ্যয়: বানপানীৰ ফলত মানুহৰ ঘৰ-বাৰী, বাট-পথ আৰু খেতি-পথাৰ ধ্বংস হৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক গৃহহীন আৰু ভূমিহীন হৈ পৰিছে।

৮। ৰং আৰু প্ৰতিফলনৰ তালিকা:

ভাষা-অধ্যয়ন (ব্যাকৰণ)

৯। বাক্য ৰচনা কৰা:

• হাঁহি-স্ফূৰ্তি: শৈক্ষিক ভ্ৰমণলৈ গৈ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ওৰে বাটটো হাঁহি-স্ফূৰ্তি কৰি গ’ল।

• হালি-জালি: শৰতৰ মৃদু বতাহত বগা কঁহুৱা ফুলবোৰ হালি-জালি নাচি উঠিছে।

• ৰিণিকি-ৰিণিকি: সন্ধিয়া দূৰৈৰ নামঘৰৰ পৰা ৰিণিকি-ৰিণিকি খোল-তাল আৰু নামৰ ধ্বনি ভাঁহি আহিছে।

• গাই-দামুৰি: গধূলি বেলিকা গৰখীয়াই গাই-দামুৰিবোৰ লৈ ঘৰমুৱা হৈছে।

• নাট-ভাওনা: ৰাস মহোৎসৱ উপলক্ষে মাজুলীৰ সত্ৰসমূহত আটকধুনীয়া নাট-ভাওনা অনুষ্ঠিত হয়।

১০। অব্যয় পদ প্ৰয়োগ কৰি বাক্য পুনৰ গঠন (সেয়ে, কিন্তু, তথাপি, আৰু):

• প্ৰশ্ন ১: আজি কাতি বিহু। আজি স্কুল বন্ধ।
  উত্তৰ: আজি কাতি বিহু, সেয়ে আজি স্কুল বন্ধ।

• প্ৰশ্ন ২: গাইজনী ঘৰলৈ আহিল। দমৰাটো ঘৰলৈ নাহিল।
  উত্তৰ: গাইজনী ঘৰলৈ আহিল, কিন্তু দমৰাটো ঘৰলৈ নাহিল।

• প্ৰশ্ন ৩: তোমাক ইমানকৈ মাতিলোঁ। তুমি মাত এষাৰো নিদিলা।
  উত্তৰ: তোমাক ইমানকৈ মাতিলোঁ, তথাপি তুমি মাত এষাৰো নিদিলা।

জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ আৰু সংস্কৃতি

১১। মুখাশিল্পৰ প্ৰকাৰ আৰু ভাললগা মুখাৰ বিৱৰণ:

• মুখাৰ প্ৰকাৰ: ১. বৰমুখা বা ছোঁ মুখা (গোটেই শৰীৰ ঢাকি ৰখা ডাঙৰ মুখা), ২. লোটোকৰী বা চুটি ছোঁ মুখা (ককাললৈকে পিন্ধা মুখা), ৩. মুখ মুখা (কেৱল মুখমণ্ডলত পিন্ধা মুখা)।

• ভাললগা মুখা: নৰসিংহ, ৰাৱণ, গৰুড় আৰু হনুমানৰ মুখা। এই মুখাবোৰৰ প্ৰাকৃতিক ৰং আৰু নিখুঁত কাৰুকাৰ্যই ভাওনাত চৰিত্ৰসমূহক অত্যন্ত জীৱন্ত আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে বাবে ভাল লাগে।

১২। মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্য সম্পৰ্কে চমু টোকা:

‘মাটি আখৰা’ হ’ল সত্ৰীয়া নৃত্যৰ মূল ভেটি আৰু প্ৰাথমিক অংগ-সঞ্চালনৰ পাঠ। মাটি আখৰাৰ জৰিয়তে নৃত্যশিল্পী এজনৰ শৰীৰৰ পেশী আৰু হাড়সমূহ নমনীয় আৰু সুদৃঢ় কৰি তোলা হয়, যাতে সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন কঠিন মুদ্ৰা আৰু ভংগীমাসমূহ নিখুঁতভাৱে পৰিৱেশন কৰিব পৰা যায়। মাটি আখৰাৰ সৈতে প্ৰাচীন যোগাসনৰ গভীৰ মিল আছে আৰু ই শাৰীৰিক সুস্থতা ৰক্ষাত বিশেষভাৱে সহায়ক।

প্ৰকল্প কাৰ্যাৱলী (দিনলেখা)

১৫। আৰ্হি দিনলেখা (Diary Entry):

• নাম: ৰাচিংজা ইংতিপী

• বিদ্যালয়: ৰংনিহাং মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়

• শ্ৰেণী: ষষ্ঠ

• তাৰিখ: ০৮-১২-২০২৫