মানুহে মানুহৰ বাবে
গীতটিৰ মূল সাৰাংশ
‘মানুহে মানুহৰ বাবে’ সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ এক কালজয়ী আৰু বিশ্ববিখ্যাত মানৱতাবাদী গীত। এই গীতটিৰ জৰিয়তে গীতিকাৰে সমগ্ৰ মানৱ জাতিক নিঃস্বাৰ্থ প্ৰেম, দয়া, ত্যাগ আৰু ভাতৃত্ববোধেৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।
মানুহ হিচাপে আমাৰ প্ৰধান দায়িত্ব হ’ল দুৰ্বল, অসহায় আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হোৱা আৰু তেওঁলোকক সাহসেৰে আগবাঢ়ি যাবলৈ সহায় কৰা। মানুহে মানুহক শোষণ বা ব্যৱসায়ের সামগ্ৰী কৰাৰ পুৰণি কলংকিত ইতিহাস দোহৰা অনুচিত। যদি মানুহেই মানুহৰ বাবে নাভাৱে, তেন্তে মানৱ সমাজত শান্তি বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে। মানুহে নিজৰ অন্তৰৰ দানৱীয় আৰু আসুৰিক ভাব ত্যাগ কৰি প্ৰকৃত মানুহ হোৱাটোৱেই এই গীতৰ মূল বাৰ্তা।
গীতিকাৰৰ পৰিচয় (সংক্ষেপত)
গীতিকাৰ: ড° ভূপেন হাজৰিকা (১৯২৬–২০১১)
সন্মানীয় উপাধি: ‘সুধাকণ্ঠ’
সাহিত্য আৰু শিল্পকৰ্ম: একাধাৰে সুৰকাৰ, গায়ক, গৱেষক, চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু অসম সাহিত্য সভাৰ শিৱসাগৰ অধিৱেশনৰ সভাপতি (১৯৯৩)।
প্ৰধান বঁটা-সন্মান: সংগীত-নাটক অকাডেমি বঁটা, দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা (১৯৯৩), পদ্মশ্ৰী, পদ্মভূষণ, পদ্মবিভূষণ আৰু মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান ‘ভাৰত ৰত্ন’ (২০১৯)।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (ক্ৰিয়া-কলাপ / পাঠভিত্তিক)
১। সঠিক উত্তৰ বাছি উলিওৱা:
(ক) তলত দিয়া কোনটো বাক্যই কবিতাটিৰ মূল কথা প্ৰকাশ কৰিছে?
(ক) মানুহে মানুহক বেচা-কিনা কৰিব লাগে
(খ) মানুহে মানুহৰ কথা সহানুভূতিৰে ভাবিব লাগে
(গ) মানুহে পুৰণি ইতিহাস দোহাৰিব লাগে
(ঘ) মানুহে দানৱক অনুকৰণ কৰিব লাগে
উত্তৰ: (খ) মানুহে মানুহৰ কথা সহানুভূতিৰে ভাবিব লাগে।
(খ) “যদি দানৱ কাহানিবা হয় মানুহ / লাজ পাব কোনেনো কোৱা-সমনীয়া?” — গীতিকাৰে কি কথাৰ বাবে লাজ পোৱাৰ কথা কৈছে?
(ক) যদি সমনীয়া কেতিয়াবা দানৱৰ দৰে হয়
(খ) যদি দানৱ কেতিয়াবা মানুহৰ দৰে হয়
(গ) যদি মানুহ কেতিয়াবা দুৰ্বল হয়
(ঘ) যদি মানুহ কেতিয়াবা দানৱ হয়
উত্তৰ: (খ) যদি দানৱ কেতিয়াবা মানুহৰ দৰে হয়।
৩। শব্দৰ অৰ্থ মিলোৱা:
সহানুভূতি: পৰৰ দুখত সমবেদনা প্ৰকাশ কৰা ভাব, সহমৰ্মিতা।
ইতিহাস: অতীতৰ ঘটনাৱলীৰ ধাৰাবাহিক বিৱৰণ বা বুৰঞ্জী।
দোহৰা: একে কথা বা কামকে পুনৰাবৃত্তি কৰা।
কোবাল: অতি প্ৰখৰ, প্ৰবল বেগী।
সাহ: সাহস, মনোবল, অভয়।
দানৱ: আসুৰিক প্ৰবৃত্তিৰ নিষ্ঠুৰ ব্যক্তি, অসুৰ বা ৰাক্ষস।
৪। চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা:
(ক) গীতিকাৰে মানুহে মানুহৰ বাবে কেনেদৰে ভাবিব লাগে বুলি কৈছে?
উত্তৰ: গীতিকাৰে মানুহে মানুহৰ বাবে অকণি মৰম আৰু আন্তৰিক সহানুভূতিৰে ভাবিব লাগে বুলি কৈছে।
(খ) গীতিকাৰে কোনবোৰ মানুহক সাহসেৰে আগবঢ়াই নিয়াৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: গীতিকাৰে সমাজৰ দুৰ্বল, অসহায় আৰু নিপীড়িত মানুহবোৰক সাহসেৰে জীৱনৰ কোবাল নদী পাৰ কৰাই আগবঢ়াই নিয়াৰ কথা কৈছে।
(গ) গীতিকাৰে দানৱ মানুহ হ’লে কোনে লাজ পোৱাৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: দানৱে যদি কেতিয়াবা মানৱীয় গুণ গ্ৰহণ কৰি মানুহৰ দৰে আচৰণ কৰে, তেন্তে মানৱীয়তাহীন মানুহবোৰে লাজ পাব বুলি কৈছে।
৫। বহলাই আলোচনা কৰি উত্তৰ লিখা:
(ক) গীতিকাৰে মানুহে মানুহৰ বাবে সহানুভূতিৰে ভাবিব লাগে বুলি কিয় কৈছে?
উত্তৰ: মানুহ সামাজিক আৰু বিবেকবান প্ৰাণী। সমাজত আমি ইজনে সিজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিহে জীয়াই থাকোঁ। এজন মানুহ বিপদত পৰিলে আনজনে যদি কাষত থিয় নিদিয়ে, তেন্তে মানুহৰ মাজত মানৱীয়তাৰ কোনো মূল্য নাথাকে। সমাজত সুখ-শান্তি বৰ্তাই ৰাখিবলৈ মানুহৰ মাজত দয়া, মৰম আৰু সহানুভূতি থকাটো একান্ত আৱশ্যক। সেয়েহে গীতিকাৰে মানুহে মানুহৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হ’বলৈ কৈছে।
(খ) গীতিকাৰে কি কি কথাত মনৰ ক্ষোভ আৰু ব্যথা প্ৰকাশ কৰিছে?
উত্তৰ: গীতিকাৰে তলত দিয়া বিষয়বোৰত মনৰ গভীৰ ক্ষোভ আৰু ব্যথা প্ৰকাশ কৰিছে:
১. মানুহে মানুহৰ দুখ-বেদনাত অকণো সহানুভূতি নেদেখুওৱা স্বাৰ্থপৰ মানসিকতাৰ বাবে।
২. মধ্যযুগৰ ক্ৰীতদাস প্ৰথাৰ দৰে এতিয়াও মানুহে মানুহক শোষণ কৰাৰ পুৰণি ইতিহাস দোহৰা দেখি।
৩. মানুহ হৈ মানৱীয় গুণ হেৰুৱাই দানৱৰ দৰে নিষ্ঠুৰ আচৰণ কৰা দেখি।
৪. দুৰ্বল আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সাহস আৰু সহায় কৰিবলৈ মানুহৰ মনত থকা কৃপণালিৰ বাবে।
(গ) দানৱ কেতিয়াবা মানুহ হ’ব পাৰেনে? যদি পাৰে কিয় আৰু যদি নোৱাৰে কিয়?
উত্তৰ: আচলতে ‘দানৱ’ কোনো ভৌতিক জীৱ নহয়, ই হ’ল মানুহৰ অন্তৰৰ নিষ্ঠুৰতা, অহংকাৰ আৰু কু-প্ৰবৃত্তিৰ প্ৰতীক। যদি এজন নিষ্ঠুৰ বা অসৎ ব্যক্তিয়ে নিজৰ বেয়া গুণবোৰ ত্যাগ কৰি মৰম, ক্ষমা, দয়া আৰু ত্যাগৰ দৰে পৱিত্ৰ মানৱীয় গুণবোৰ গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সেই দানৱস্বভাৱী ব্যক্তিও নিশ্চয় এজন প্ৰকৃত মানুহ হৈ উঠিব পাৰে।
(ঘ) গীতটিৰ কোনকেইটা কথাৰ লগত তুমি সহমত প্ৰকাশ কৰা আৰু কিয় কৰা?
উত্তৰ: মই গীতটিৰ প্ৰতিটো কথাৰ লগতেই সম্পূৰ্ণ একমত। বিশেষকৈ “দুৰ্বল মানুহে যদি জীৱনৰ কোবাল নদী পাৰ হয় তোমাৰে সাহত তুমি হেৰুৱাবানো কি”— এই কথাষাৰিৰ লগত মই গভীৰভাৱে সহমত প্ৰকাশ কৰোঁ। কাৰণ সমাজৰ দুৰ্বলজনক অকণমান সহায় আৰু সাহস যোগালে আমাৰ একো ক্ষতি নহয়, বৰঞ্চ এজন মানুহৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে আৰু সমাজত ভাতৃত্ববোধ বৃদ্ধি পায়।
৬। গীতফাকি গদ্য ৰূপত লিখা:
“দুৰ্বল মানুহে যদি / জীৱনৰ কোবাল নদী / পাৰ হয় তোমাৰে সাহত / তুমি হেৰুৱাবানো কি?”
গদ্য ৰূপ: যদি সমাজৰ কোনো এজন অসহায় আৰু দুৰ্বল মানুহে তোমাৰ অকণমান সাহস আৰু সহায়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীৱনৰ বিপদসংকুল সংগ্ৰাম আৰু প্ৰত্যাহ্বানৰ কোবাল নদীখন পাৰ হ’ব পাৰে, তেন্তে তাত তোমাৰ একো হেৰুৱাবলগীয়া নাথাকে, বৰঞ্চ এজন মানুহকে সহায় কৰাৰ পৰম তৃপ্তিহে লাভ হ’ব।
৭। গীতটিৰ মূলভাৱ:
‘মানুহে মানুহৰ বাবে’ গীতটিৰ মূল ভাৱ হ’ল নিঃস্বাৰ্থ মানৱপ্ৰেম, সহমৰ্মিতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ প্ৰতিষ্ঠা। মানৱ জীৱনৰ প্ৰকৃত সার্থকতা আনৰ দুখত সমভাগী হোৱা আৰু সহায়ৰ হাত আগবঢ়োৱাৰ মাজতেই নিহিত থাকে। মানুহে মানুহক শোষণ কৰা বা ক্ৰীতদাসৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ কলুষিত ইতিহাস মানুহে কেতিয়াও পুনৰাবৃত্তি কৰা উচিত নহয়। মানুহে মনৰ নিষ্ঠুৰতা আৰু আসুৰিক স্বভাৱ পৰিহাৰ কৰি দয়া, প্ৰেম আৰু ভাতৃত্ববোধেৰে এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়ি তোলা উচিত।
ভাষা-অধ্যয়ন (ব্যাকৰণ)
৮। ক্ৰিয়া পদৰ নঞৰ্থক ৰূপ:
কৰোঁ → নকৰোঁ
দিওঁ → নিদিওঁ
গ’ল → নগ’ল
শুলে → নুশুলে
থ’লে → নথ’লে
খেলে → নেখেলে
পঢ়োঁ → নপঢ়োঁ
ধোওঁ → নুধোওঁ
৯। বিপৰীত শব্দ (পাঠৰ পৰা):
কিনা ↔ বেচা
মানৱ ↔ দানৱ
নতুন ↔ পুৰণি
ভয় ↔ সাহ
মৰণ ↔ জীৱন
সবল ↔ দুৰ্বল
১০। সমাপিকা আৰু অসমাপিকা ক্ৰিয়াৰ তালিকা:
সমাপিকা ক্ৰিয়া | অসমাপিকা ক্ৰিয়া |
|---|---|
১. ভাবিব | ১. নেভাৱে |
২. দোহাৰিলে | ২. বেচিব খুজি |
৩. হেৰুৱাবা | ৩. কিনিব খুজি |
৪. পাব | ৪. পাৰ হৈ (হয়) |
৫. হয় / নহয় | ৫. নহৈ |
১১। শব্দৰ খেল (তিনি আখৰীয়া শব্দ):
প্রথা আখৰটোৱে অস্ত্ৰ বুজায় → দা
প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় আখৰ দুটা মিলি আনক উচৰ্গা কৰা বুজায় → দান
দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় আখৰ মিলি নতুন বুজায় → নৱ
নিৰ্ণয় কৰা শব্দটো: দানৱ
১২। ‘ঈয়া’ প্ৰত্যয় যোগ কৰি শব্দ গঠন:
সমান + ঈয়া ⇒ সমনীয়া
বৰণ + ঈয়া ⇒ বৰণীয়া
নোমাল + ঈয়া ⇒ নোমলীয়া
তেল + ঈয়া ⇒ তেলীয়া
পানী + ঈয়া ⇒ পনীয়া
ফেৰ + ঈয়া ⇒ ফেৰীয়া
গুণ + ঈয়া ⇒ গুণীয়া
জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ আৰু প্ৰকল্প
১৩। প্ৰকৃত মানুহ হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় মূল মানৱীয় গুণসমূহ:
১. সহানুভূতি আৰু সহমৰ্মিতা
২. সততা আৰু সত্যবাদিতা
৩. অহিংসা আৰু দয়া
৪. ত্যাগ আৰু পৰোপকাৰিতা
৫. ক্ষমা আৰু সহনশীলতা
৬. সকলোকে সমান চকুৰে চোৱাৰ সঁচা ভাতৃত্ববোধ
১৬। ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ ৫ টা অমৰ গীতৰ তালিকা:
১. মানুহে মানুহৰ বাবে
২. মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ মহামিলনৰ তীৰ্থ
৩. বিস্তীৰ্ণ পাৰৰে অসংখ্য জনৰে
৪. অ’ মোৰ ধৰিত্ৰী আই
৫. অটোৰিক্সা চলাই মই জীৱন চলাওঁ
১৭। শুভেচ্ছা কাৰ্ডৰ আৰ্হি:
=====================================================
সমন্বয় আৰু একতাৰ শুভ বাৰ্তা!
“মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ, মহামিলনৰ তীৰ্থ
কত যুগ ধৰি আহিছে প্ৰকাশি
সমন্বয়ৰ অৰ্থ।।”
— ড° ভূপেন হাজৰিকা
তোমাৰ জন্মদিনৰ শুভক্ষণত আন্তৰিক প্ৰীতি আৰু শুভকামনা জনালোঁ!
=====================================================