• কাৰ্য 1: 8 টা কলম 2 টাকৈ 4 জন ছাত্ৰক দিব পৰা যাব (8 ÷ 2 = 4)।
ইয়াত ভাজ্য = 8, ভাজক = 2, ভাগফল = 4, ভাগশেষ = 0।

• কাৰ্য 2: 11 টা চকলেট 2 টাকৈ 5 জনক দিলে 1 টা বাকী ৰ'ব ➔ ভাগফল = 5, ভাগশেষ = 1।

• বিয়োগৰ সহায়ত ভাগফল আৰু ভাগশেষ নিৰ্ণয়:
a) 20 ÷ 3 ➔ 20 - 3 (6 বাৰ) = 2 ➔ ভাগফল = 6, ভাগশেষ = 2
b) 75 ÷ 10 ➔ 75 - 10 (7 বাৰ) = 5 ➔ ভাগফল = 7, ভাগশেষ = 5
c) 64 ÷ 16 ➔ 64 - 16 (4 বাৰ) = 0 ➔ ভাগফল = 4, ভাগশেষ = 0
d) 55 ÷ 6 ➔ 55 - 6 (9 বাৰ) = 1 ➔ ভাগফল = 9, ভাগশেষ = 1
e) 59 ÷ 15 ➔ 59 - 15 (3 বাৰ) = 14 ➔ ভাগফল = 3, ভাগশেষ = 14
f) 25 ÷ 5 ➔ 25 - 5 (5 বাৰ) = 0 ➔ ভাগফল = 5, ভাগশেষ = 0

• 2 জনীয়া দল: 15 = 2 × 7 + 1 ➔ 7 টা দল, বাকী 1 জন
• 3 জনীয়া দল: 15 = 3 × 5 + 0 ➔ 5 টা দল, বাকী 0 জন
• 4 জনীয়া দল: 15 = 4 × 3 + 3 ➔ 3 টা দল, বাকী 3 জন

• মূল সূত্ৰ: ভাজ্য = ভাজক × ভাগফল + ভাগশেষ

1. হৰণ কৰা:
• 7) 60 ➔ ভাগফল = 8, ভাগশেষ = 4
• 4) 37 ➔ ভাগফল = 9, ভাগশেষ = 1
• 7) 51 ➔ ভাগফল = 7, ভাগশেষ = 2
• 10) 67 ➔ ভাগফল = 6, ভাগশেষ = 7
• 8) 57 ➔ ভাগফল = 7, ভাগশেষ = 1
• 9) 51 ➔ ভাগফল = 5, ভাগশেষ = 6
• 5) 25 ➔ ভাগফল = 5, ভাগশেষ = 0
• 9) 64 ➔ ভাগফল = 7, ভাগশেষ = 1

2. খালী ঠাই পূৰ কৰা:
• a) 12 × 3 = 36
• b) 15 × 5 = 75
• c) 17 × 6 = 102
• d) 18 × 4 = 72

• 1. ৰেহেনাহঁতৰ 45 দিনৰ লাইটৰ বিল 900 টকা হ'লে দৈনিক খৰচ:
দৈনিক খৰচ = 900 ÷ 45 = ₹20।

• 2. ৰংপিয়ে 320 টা কমলা 25 টাকৈ টুকুৰিত ভৰালে কিমান ঘৰত থাকিল:
320 ÷ 25 ➔ 320 = 25 × 12 + 20
গতিকে 12 টা টুকুৰি ভৰ্তি হ'ব আৰু ঘৰত 20 টা কমলা ৰৈ যাব।

• 3. 220 cm কামিৰে সমান জোখৰ 3 ডাল ষ্টাম্প কাটিলে জোখ আৰু বাকী অংশ:
220 ÷ 3 ➔ 220 = 3 × 73 + 1
গতিকে প্ৰতিডাল ষ্টাম্প 73 cm দীঘল হ'ব আৰু 1 cm কামি ৰৈ যাব।

• a) 9425 ÷ 25:
9425 = 9000 + 400 + 25
➔ (9000 ÷ 25) + (400 ÷ 25) + (25 ÷ 25) = 360 + 16 + 1 = 377 (ভাগশেষ 0)

• b) 1830 ÷ 18:
1830 = 1800 + 30
➔ 1800 ÷ 18 = 100, আৰু 30 ÷ 18 = 1 (ভাগশেষ 12)
➔ ভাগফল = 101, ভাগশেষ = 12

• c) 2706 ÷ 22:
2706 = 2200 + 440 + 66
➔ (2200 ÷ 22) + (440 ÷ 22) + (66 ÷ 22) = 100 + 20 + 3 = 123 (ভাগশেষ 0)

• 1. চাহ খেতিয়কৰ শাৰীৰ সংখ্যা:
মুঠ পুলি 3,780 টা, প্ৰতি শাৰীত 36 টাকৈ পুলি।
শাৰীৰ সংখ্যা = 3780 ÷ 36 = 105 টা শাৰী।

• 2. 12 জন মাছমৰীয়াই 9,960 টকা উপাৰ্জন কৰিলে গাইপতি ভাগ:
প্ৰতিজনে পাব = 9960 ÷ 12 = ₹830।

• 3. এজন মানুহৰ 12 দিনৰ মজুৰি 5,760 টকা হ'লে দৈনিক মজুৰি:
প্ৰতিদিনৰ মজুৰি = 5760 ÷ 12 = ₹480।

• 7) 3468 ➔ ভাগফল = 495, ভাগশেষ = 3
• 25) 8420 ➔ ভাগফল = 336, ভাগশেষ = 20
• 11) 1021 ➔ ভাগফল = 92, ভাগশেষ = 9
• 5) 7602 ➔ ভাগফল = 1520, ভাগশেষ = 2
• 13) 5832 ➔ ভাগফল = 448, ভাগশেষ = 8
• 70) 9220 ➔ ভাগফল = 131, ভাগশেষ = 50

• 10-ৰে হৰণ: এককৰ ঘৰৰ অংকটো হ'ব ভাগশেষ, আৰু বাকীখিনি ভাগফল।
• 100-ৰে হৰণ: একক আৰু দহকৰ অংক দুটা হ'ব ভাগশেষ, আৰু বাকীখিনি ভাগফল।
• 1000-ৰে হৰণ: শেষৰ তিনিটা অংক (একক, দহক, শতক) হ'ব ভাগশেষ, আৰু বাকীখিনি ভাগফল।

• i) 21 ÷ 10 ➔ ভাগফল = 2, ভাগশেষ = 1
• ii) 761 ÷ 10 ➔ ভাগফল = 76, ভাগশেষ = 1
• iii) 3477 ÷ 10 ➔ ভাগফল = 347, ভাগশেষ = 7
• iv) 400 ÷ 100 ➔ ভাগফল = 4, ভাগশেষ = 0
• v) 338 ÷ 100 ➔ ভাগফল = 3, ভাগশেষ = 38
• vi) 5712 ÷ 100 ➔ ভাগফল = 57, ভাগশেষ = 12
• vii) 31245 ÷ 1000 ➔ ভাগফল = 31, ভাগশেষ = 245
• viii) 2221 ÷ 1000 ➔ ভাগফল = 2, ভাগশেষ = 221
• ix) 36789 ÷ 1000 ➔ ভাগফল = 36, ভাগশেষ = 789

• e) 4473 ÷ 7:
44 ÷ 7 = 6 (বাকী 2) ➔ 27 ÷ 7 = 3 (বাকী 6) ➔ 63 ÷ 7 = 9 (বাকী 0)
➔ ভাগফল = 639, ভাগশেষ = 0

• f) 1125 ÷ 12:
112 ÷ 12 = 9 (বাকী 4) ➔ 45 ÷ 12 = 3 (বাকী 9)
➔ ভাগফল = 93, ভাগশেষ = 9

• পৰমজিৎ: ভাজক × ভাগফল + ভাগশেষ = 13 × 211 + 3 = 2743 + 3 = 2746 = ভাজ্য (শুদ্ধ)
• ৰাহুল: 13 × 210 + 3 = 2730 + 3 = 2733 ≠ 2746 (ভুল)
উত্তৰ: পৰমজিতৰ উত্তৰটো শুদ্ধ।

• a) 17 টা নাৰিকলৰ দাম 544 টকা হ'লে এযোৰ (2 টা) নাৰিকলৰ দাম কিমান?
1 টা নাৰিকলৰ দাম = 544 ÷ 17 = ₹32
এযোৰ (2 টা) নাৰিকলৰ দাম = 32 × 2 = ₹64।

• b) এক ডজন (12 ডাল) পেঞ্চিলৰ দাম 48 টকা হ'লে প্ৰতিডালৰ দাম কিমান?
প্ৰতিডাল পেঞ্চিলৰ দাম = 48 ÷ 12 = ₹4।

• c) গুৱাহাটীৰ পৰা মুম্বাইৰ দূৰত্ব 2640 km, ঘণ্টাত 60 km বেগেৰে যোৱা ৰে'লৰ সময়:
প্ৰয়োজনীয় সময় = 2640 ÷ 60 = 44 ঘণ্টা।

• d) চাৰিটা বেলেগ বেলেগ অংকৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যাটোক 13-ৰে হৰণ আৰু সত্যতা পৰীক্ষা:
চাৰিটা বেলেগ বেলেগ অংকৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা = 9,876
হৰণ: 9876 ÷ 13 ➔ ভাগফল = 759, ভাগশেষ = 9
সত্যতা পৰীক্ষা: ভাজক × ভাগফল + ভাগশেষ = 13 × 759 + 9 = 9867 + 9 = 9876 = ভাজ্য (পৰীক্ষিত আৰু শুদ্ধ)।