• সংজ্ঞা: যিকোনো এটা গোটা বা তৰল বস্তুৱে আগুৰি থকা ঠাইখিনিয়েই হৈছে বস্তুটোৰ আয়তন (Volume)।
• সম্পৰ্ক: 1 লিটাৰ = 1000 মিলিলিটাৰ (1 L = 1000 ml)
• 1 মিলিলিটাৰ = 1/1000 লিটাৰ = 0.001 লিটাৰ।

• (a) 7 লিটাৰক মিলিলিটাৰলৈ ➔ 7 × 1000 = 7,000 ml
• (b) 8 লিটাৰ 250 মিলিলিটাৰক মিলিলিটাৰলৈ ➔ 8000 + 250 = 8,250 ml
• (c) 5.0125 লিটাৰক মিলিলিটাৰলৈ ➔ 5.0125 × 1000 = 5,012.5 ml
• (d) 5620 মিলিলিটাৰক লিটাৰলৈ ➔ 5620 ÷ 1000 = 5.62 L
• (e) 55 মিলিলিটাৰক লিটাৰলৈ ➔ 55 ÷ 1000 = 0.055 L

• 1. টেংকিত আৰু কিমান পানী ধৰিব:
টেংকিৰ মুঠ ধাৰণ ক্ষমতা = 3,000 লিটাৰ
ভৰোৱা পানী = 1,536 লিটাৰ
আৰু পানী ধৰিব = 3000 - 1536 = 1,464 লিটাৰ।

• 2. তিনিটা মিঠাতেলৰ বটলৰ মুঠ তেল:
1 L + 500 ml + 250 ml = 1 L + 750 ml = 1.75 L (1750 ml)।

• 3. গাখীৰৰ বেপাৰীৰ এদিনৰ মুঠ বিক্ৰী:
হোটেলত বিক্ৰী = 20 লিটাৰ
5 টা ঘৰত 2 লিটাৰকৈ = 5 × 2 = 10 লিটাৰ
মুঠ বিক্ৰী = 20 + 10 = 30 লিটাৰ।

• সংজ্ঞা: কোনো এবিধ বস্তুত থকা পদাৰ্থৰ প্ৰকৃত পৰিমাণক বস্তুটোৰ ভৰ (Mass) বোলে।
• (i) সোণৰ ভৰ ➔ মিলিগ্ৰাম / গ্ৰাম (mg / g)
• (ii) টেবলেট (দৰবৰ বড়ি) ➔ মিলিগ্ৰাম (mg)
• (iii) মানুহৰ শৰীৰৰ ভৰ ➔ কিলোগ্ৰাম (kg)
• (iv) মালবাহী ট্ৰাকৰ ভৰ ➔ কুইণ্টল / টন (Quintal)

• প্ৰয়োজনীয় সম্পৰ্ক:
- 1000 মিলিগ্ৰাম = 1 গ্ৰাম (1000 mg = 1 g)
- 1000 গ্ৰাম = 1 কিলোগ্ৰাম (1000 g = 1 kg)
- 100 কিলোগ্ৰাম = 1 কুইণ্টল (100 kg = 1 Quintal)

• (i) 5 কিলোগ্ৰামক গ্ৰামলৈ ➔ 5 × 1000 = 5,000 g
• (ii) 7 কিলোগ্ৰাম 250 গ্ৰামক গ্ৰামলৈ ➔ 7000 + 250 = 7,250 g
• (iii) 40 গ্ৰাম 30 মিলিগ্ৰামক মিলিগ্ৰামলৈ ➔ (40 × 1000) + 30 = 40,030 mg
• (iv) 9899 মিলিগ্ৰামক গ্ৰামলৈ ➔ 9899 ÷ 1000 = 9.899 g

• 1. ৰমেনৰ বজাৰৰ মোনাৰ মুঠ ভৰ গ্ৰামত:
5 kg চাউল + 2 kg দাইল + 1 kg চেনি = 8 kg
গ্ৰামত প্ৰকাশ = 8 × 1000 = 8,000 গ্ৰাম।

• 2. মিনি ট্ৰাকৰ ওজন (2950 kg) কুইণ্টলত প্ৰকাশ:
100 kg = 1 কুইণ্টল
ট্ৰাকৰ ওজন = 2950 ÷ 100 = 29.5 কুইণ্টল (বা 29 কুইণ্টল 50 kg)।

• 3. ময়ূৰীয়ে খোৱা পেৰাচিটামলৰ পৰিমাণ গ্ৰামত:
প্ৰতিদিনে 3 বাৰকৈ 3 দিনত মুঠ বড়ি = 3 × 3 = 9 টা
মুঠ পৰিমাণ = 9 × 500 mg = 4500 mg
গ্ৰামত প্ৰকাশ = 4500 ÷ 1000 = 4.5 গ্ৰাম।

• 1 cm বাহুৰ ঘনকৰ আয়তন = 1 cm × 1 cm × 1 cm = 1 ঘন চেমি (1 cm³)।
• 1 ঘন চেমি = 1 মিলিলিটাৰ (1 ml)
• 1000 ঘন চেমি = 1000 ml = 1 লিটাৰ (1 L)

• পৃষ্ঠা 142-ৰ আকৃতিসমূহৰ আয়তন:
- 5 টা ঘনক থকা চিত্ৰ ➔ 5 ঘন চেমি (5 ml)
- 3 টা ঘনক থকা চিত্ৰ ➔ 3 ঘন চেমি (3 ml)
- 4 টা ঘনক থকা চিত্ৰ ➔ 4 ঘন চেমি (4 ml)

• বাওঁফালৰ সম্পূৰ্ণ ঘনক (3 × 3 × 3):
মুঠ 1 cm বাহুৰ ঘনকৰ সংখ্যা = 27 টা ➔ আয়তন = 27 ঘন চেমি = 27 ml।

• সোঁফালৰ খাঁজ কটা ঘনক (চুকৰ 2 টা ঘনক নথকা):
ঘনকৰ সংখ্যা = 27 - 2 = 25 টা ➔ আয়তন = 25 ঘন চেমি = 25 ml।

• ৰীণাৰ বাকচ: দৈৰ্ঘ্য 5 টা, প্ৰস্থ 2 টা, উচ্চতা 2 টা লুডু গুটিৰ সমান।
ধৰিব পৰা লুডু গুটিৰ সংখ্যা = 5 × 2 × 2 = 20 টা ➔ বাকচৰ আয়তন = 20 ঘন চেমি।

• মফিদাৰ বাকচ: যদি 4 × 2 × 2 জোখৰ হয়, তেন্তে গুটি ধৰিব = 16 টা (আয়তন = 16 ঘন চেমি)।
• কাৰ বাকচৰ আয়তন বেছি: ৰীণাৰ বাকচৰ আয়তন বেছি (20 ঘন চেমি > 16 ঘন চেমি)।