১. ক — পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া (পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ)

প্ৰশ্ন ১: পাঠটো শুদ্ধ আৰু স্পষ্ট উচ্চাৰণেৰে পঢ়া।
(শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে নিৰ্দেশনা: এই পাঠটো শ্ৰেণীত শিক্ষকৰ সহায়ত শুদ্ধ উচ্চাৰণেৰে পাঠ কৰিব লাগে।)

প্ৰশ্ন ২: উত্তৰ দিয়া: 

(ক) নিষ্ঠা আৰু সাধনাৰ ফলত মানুহে কি অৰ্জন কৰিব পাৰে?
উত্তৰ: নিষ্ঠা আৰু সাধনাৰ ফলত মানুহে সুখ্যাতি অৰ্জন কৰিব পাৰে।

(খ) বাণীকান্ত কাকতিয়ে জীৱনৰ বেছিভাগ সময় কি কামত আত্ম-নিয়োগ কৰিছিল?
উত্তৰ: বাণীকান্ত কাকতিয়ে জীৱনৰ বেছিভাগ সময় জ্ঞান অৰ্জন আৰু ভাষা চৰ্চাত আত্ম-নিয়োগ কৰিছিল।

(গ) নতুন ডাক্তৰ বুলি কাক কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: নতুন ডাক্তৰ বুলি ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতিক কোৱা হৈছে।

(ঘ) তেখেতে কি চিকিৎসা কৰিছিল?
উত্তৰ: তেখেতে হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা কৰিছিল।

(ঙ) বাণীকান্ত কাকতিয়ে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰ: বাণীকান্ত কাকতিয়ে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা গ্ৰন্থখনৰ নাম হ’ল— ‘আছামিজ, ইটচ্ ফৰ্মেচন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট’ (Assamese, Its Formation and Development / ‘অসমীয়া ভাষাৰ গঠন আৰু বিকাশ’)।

প্ৰশ্ন ৩: ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতিৰ বিষয়ে পাঠটোৰ আলমত লিখা।

উত্তৰ: ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতি অসমৰ এগৰাকী বৰণ্য সাহিত্যিক, বিদগ্ধ পণ্ডিত আৰু মহান ভাষা-বিজ্ঞানী আছিল। ১৮৯৪ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত বৰপেটা জিলাৰ বাটিকুৰী গাঁৱত তেখেতৰ জন্ম হয়। তেখেতে অতি দৰিদ্ৰতাৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল যদিও কেৱল নিজৰ প্ৰবল ইচ্ছা শক্তি আৰু মেধাৰ বলত শিক্ষা জীৱনত ঈর্ষণীয় সফলতা লাভ কৰিছিল। মেট্ৰিক পৰীক্ষাত সমগ্ৰ অসমৰ ভিতৰতে প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰা কাকতিদেৱে ইংৰাজী বিষয়ত এম.এ. পাছ কৰাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

তেখেত কটন কলেজৰ অধ্যাপক আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ প্ৰথমগৰাকী অধ্যাপক হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। তেখেত অত্যন্ত সহজ-সৰল আৰু কৌতুক-প্ৰিয় আছিল। জ্ঞান চৰ্চা আৰু ভাষাৰ বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণত তেখেতে জীৱন উৎসৰ্গা কৰিছিল। ১৯৫২ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত এইগৰাকী মহান মনীষীৰ মৃত্যু হয়।

প্ৰশ্ন ৪: ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতিক লৈ কি ঘটনা ঘটিছিল, চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতিয়ে কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ‘পিএইচ.ডি’ বা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ নামৰ আগত ‘ডক্টৰ’ উপাধিটো যোগ হৈছিল। সেই সময়ত গাওঁ অঞ্চলত ডক্টৰ মানেই বেমাৰী চিকিৎসা কৰা ডাক্তৰ বুলিয়েই মানুহে জানিছিল। সেয়েহে, কাকতিদেৱে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰি ঘৰলৈ আহোঁতে বহুতো গাঁৱলীয়া লোক তেওঁৰ ওচৰলৈ বেমাৰীৰ চিকিৎসা কৰিবলৈ আহিছিল। এই ঘটনাত তেওঁ অলপ থতমত খাইছিল যদিও পৰিস্থিতি বুজি পাই অতি সৰলভাৱে তেওঁলোকক বুজাই দিছিল। পাছলৈ তেওঁ লোকসকলৰ সুবিধাৰ বাবে নিজে হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা শিকি লৈছিল আৰু বহু দৰিদ্ৰ লোকক বিনামূলীয়াকৈ চিকিৎসা কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৫: অভিধান বা শব্দ সম্ভাৰ চাই অৰ্থ লিখা:

২. খ — ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)

প্ৰশ্ন ১: যুক্তাক্ষৰ বাছি উলিয়াই ভাঙি দেখুওৱা:

• নিষ্ঠা: ষ্ঠ = ষ্ + ঠ

• বিজ্ঞানী: জ্ঞ = জ্ + ঞ

• ডক্টৰ: ক্ট = ক্ + ট

প্ৰশ্ন ২: ব্যক্তিবাচক সৰ্বনাম পদ ব্যৱহাৰ কৰি পুনৰাই লিখা:

(ক) ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতি এগৰাকী ভাষা-বিজ্ঞানী আছিল।
উত্তৰ: তেখেত এগৰাকী ভাষা-বিজ্ঞানী আছিল।

(খ) ৰহিমে পঢ়া-শুনা মনোযোগেৰে কৰে।
উত্তৰ: সি (বা তেওঁ) পঢ়া-শুনা মনোযোগেৰে কৰে।

(গ) নীলাই গান গাই ভাল পায়।
উত্তৰ: তাই গান গাই ভাল পায়।

প্ৰশ্ন ৩: বাক্য ৰচনা কৰা:

• সহজ-সৰলভাৱে: বাণীকান্ত কাকতিয়ে সকলোৰে লগত অতি সহজ-সৰলভাৱে কথা পাতিছিল।

• আঁতিগুৰি: যিকোনো কাম কৰাৰ আগতে তাৰ আঁতিগুৰি জানি লোৱা উচিত।

• প্ৰবল: তেওঁৰ পঢ়া-শুনাৰ প্ৰতি প্ৰবল ইচ্ছা আছিল।

• কৌতুক-প্ৰিয়: কাকতিদেৱ এজন অতি কৌতুক-প্ৰিয় ব্যক্তি আছিল।

• চিকিৎসা: ৰোগীৰ বাবে সঠিক চিকিৎসা অতি প্ৰয়োজনীয়।

• দৃঢ়মনা: ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতি এজন দৃঢ়মনা ব্যক্তি আছিল।

• জোকৰ মুখত চূণ: চোৰটোক হাতে-লোটে ধৰা পেলাই গাঁৱৰ মানুহে তাৰ জোকৰ মুখত চূণ দিলে।

• থতমত খা: অপৰাধীটোৱে পুলিচ দেখি হঠাত্‍ থতমত খাই উঠিল।

প্ৰশ্ন ৪: এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা:

প্ৰশ্ন ৫: বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দ লিখা:

• জ্ঞান — অজ্ঞান

• সৰল — জটিল / কুটিল

• সাধাৰণ — অসাধাৰণ

• চোকা — ভোটা

• ৰোগী — নিৰোগী / সুস্থ

• সুখ্যাতি — কুখ্যাতি / অখ্যাতি

৩. গ — জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ

প্ৰশ্ন ১: ফকৰা-যোজনা ভাব সম্প্ৰসাৰণ: ‘যি মূলা বাঢ়ে তাৰ দুপাততে চিন।’

উত্তৰ:
মূল ভাব: কোনো এটা বস্তু বা ব্যক্তিৰ ভৱিষ্যত কেনেকুৱা হ’ব, সেই কথা তাৰ আৰম্ভণিতে থকা লক্ষণসমূহৰ পৰাই গম পোৱা যায়।

সম্প্ৰসাৰিত ভাব: শস্যৰ পথাৰত মূলা গছজোপাৰ বৃদ্ধি কেনেকুৱা হ’ব, সেই কথা গজালি ওলোৱাৰ পাছত দুপাততে জানিব পাৰি। ঠিক সেইদৰে, এটা শিশুৰ চৰিত্ৰ আৰু মেধাৰ আভাস শৈশৱতেই পোৱা যায়। ডক্টৰ বাণীকান্ত কাকতিৰ জীৱনতো ইয়াৰ প্ৰতিফলন ঘটিছিল। শৈশৱত দৰিদ্ৰতাৰ মাজতো তেওঁৰ মেধা আৰু অধ্যৱসায়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে তেওঁ ভৱিষ্যতে এজন মহান পণ্ডিত হ’ব। সেয়েহে কোনো এজন ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে কি সফলতা অৰ্জন কৰিব বা তেওঁ কেনেকুৱা স্বভাৱৰ হ’ব, তাৰ উমান তেওঁৰ বাল্যকালৰ কাৰ্যৰ দ্বাৰাই লাভ কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ২: পণ্ডিত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ জীৱনীভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ:

(ক) জন্ম চন: ১৮৯৮ চনৰ ২০ জুলাই।
(খ) সাহিত্য চৰ্চা: তেখেতে সংস্কৃত আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ গভীৰ চৰ্চা কৰিছিল।
(গ) এম. এ. বিষয়: সংস্কৃত।
(ঘ) গ্ৰন্থসমূহ: ‘নৈষধ চৰিত’, ‘যশস্তিলক এণ্ড ইণ্ডিয়ান কালচাৰ’ আৰু ‘সেতুবন্ধ’।
(ঙ) প্ৰবন্ধ লিখা আলোচনীসমূহ: বাঁহী, চেতনা, আৱাহন আদি।

প্ৰশ্ন ৩: সাঁথৰ ভাঙো আহাঃ ‘গছত লাগে, আনোতাই আনে, ৰান্ধোতাই ৰান্ধে, খাওঁতাই কিন্তু পেলাই দিয়ে।’
উত্তৰ: তেজপাত।
কাৰণ: তেজপাত গছত উৎপন্ন হয়, ব্যৱহাৰৰ বাবে বজাৰৰ পৰা অনা হয় আৰু আঞ্জাত সোৱাদৰ বাবে ৰন্ধা হয়; কিন্তু খোৱাৰ সময়ত ইয়াক কামুৰিব নোৱাৰি বাবে পেলাই দিয়া হয়।

প্ৰশ্ন ৪: ‘মহাভাৰত’ শব্দটোত থকা আখৰকেইটাৰে অৰ্থপূৰ্ণ শব্দ গঠন:

• মহা, ভাৰত, ভাত, হাত, মাত, হাৰ, তাৰ, ভাৰ, তল আদি।

৪. ঘ — প্ৰকল্প (Project Work)

ক) চাৰিটা প্ৰচলিত সাঁথৰ উত্তৰসহ:

১. ওপৰৰ পৰা পৰিল টোপোলা, মেলিব নোৱাৰি এপোলা। (উত্তৰ: বৰষুণৰ টোপাল)
২. ভৰিত দাঁত, পিঠিত চকু; তাকে দেখি সকলোৱে কৰে তকু-মকু। (উত্তৰ: কেকোঁৰা)
৩. পাত আছে গছ নাই, মুখ আছে জিভা নাই। (উত্তৰ: কিতাপ)
৪. ইমান জনী ছোৱালী, মুখত তাইৰ এশ জনী গালি। (উত্তৰ: ঝাড়ু / বাঢ়নী)

খ) চাৰিটা প্ৰচলিত ফকৰা-যোজনা অৰ্থসহ:

১. অতি ভক্তি চোৰৰ লক্ষণ: অতিকৈ ভক্তি দেখুওৱা লোকৰ মনত কিবা অসৎ অভিপ্ৰায় থাকিব পাৰে।
২. নাই মোমাইতকৈ কণা মোমাই ভাল: একেবাৰে একো নোহোৱাতকৈ যিকোনো সামান্য বস্তু থকাটোও ভাল।
৩. চোৰ গ’লে বুদ্ধি, বৰষুণ গ’লে জাপি: বিপদ পাৰ হৈ যোৱাৰ পাছত যিকোনো ব্যৱস্থা লোৱাটো বৃথা।
৪. ঘৰৰ কুকুৰে লঙ্কাতো নেৰাখে: যিটো স্বভাৱৰ লোক তেওঁ য’লৈকে গ’লেও নিজৰ স্বভাৱ নেৰে।