১. ধাৰণ ক্ষমতাৰ প্ৰাথমিক ধাৰণা আৰু একক (পৃষ্ঠা ১৮৯ - ১৯১)
প্ৰশ্ন ১: পাত্ৰবোৰৰ ধাৰণ ক্ষমতা ১ লিটাৰতকৈ কম নে বেছি অনুমান কৰা (পৃষ্ঠা ১৮৯):
ধাৰণ ক্ষমতা (Capacity): এটা পাত্ৰ সম্পূৰ্ণকৈ ভৰ্তি হ’বলৈ যিমান পৰিমাণৰ জুলীয়া বস্তুৰ প্ৰয়োজন হয়, সেই পৰিমাণেই পাত্ৰটোৰ ধাৰণ ক্ষমতা।
বস্তুৰ নাম১ লিটাৰতকৈ কম১ লিটাৰতকৈ বেছি
বাল্টি
কাপ
গিলাচ
চৰিয়া
কেৰাহী
মগ (পানী খোৱা)
প্ৰশ্ন ২: লিটাৰ আৰু মিলিলিটাৰৰ সম্বন্ধ আৰু এপোৱাৰ ধাৰণা (পৃষ্ঠা ১৯০ - ১৯১):
১ লিটাৰ (১০০০ মি.লি.)= ৫০০ মি.লি. + ৫০০ মি.লি.= ৪ টা ২৫০ মি.লি. (এপোৱা)
চিত্ৰ: ১ লিটাৰ = ২টা ৫০০ মি.লি. = ৪টা ২৫০ মি.লি.
মৌলিক সূত্ৰ: ১ লিটাৰ = ১০০০ মিলিলিটাৰ (১ লি. = ১০০০ মি.লি.)
• ৫০০ মি.লি. = ১ লিটাৰৰ আধা = ১/২ লিটাৰ
• ২৫০ মি.লি. (এপোৱা) = ১ লিটাৰৰ চাৰিভাগৰ এভাগ = ১/৪ লিটাৰ (৪ টা ২৫০ মি.লি. = ১ লি.)
কৰোঁ আহা (পৃষ্ঠা ১৯১):
১। ১০০ মি.লি.ৰ পাত্ৰৰে ১ লিটাৰৰ পাত্ৰ ভৰাবলৈ কিমানবাৰ লাগিব?
উত্তৰ: ১০০০ ÷ ১০০ = ১০ বাৰ

২। ৭৫০ মি.লি.ৰ জগ এটা পানীৰে ভৰাবলৈ ২৫০ মি.লি.ৰ মগ কেইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিবা?
উত্তৰ: ৭৫০ ÷ ২৫০ = ৩ বাৰ

৩। ৮০০ মি.লি.ৰ পাত্ৰ এটা ভৰাবলৈ ১০০ মি.লি.ৰ মগ কেইবাৰ লাগিব?
উত্তৰ: ৮০০ ÷ ১০০ = ৮ বাৰ
শুদ্ধ বিকল্প বাছি উলিওৱা:
১। ২ লিটাৰ পানীৰে ১/৪ লিটাৰৰ কেইটা গিলাচ ভৰ্তি কৰিব পাৰি? → উত্তৰ: (গ) ৮ টা (কাৰণ ২ × ৪ = ৮)
২। ১/২ লিটাৰৰ কেইটা গাখীৰৰ পেকেট লগলগালে ৩ লিটাৰ হ'ব? → উত্তৰ: (গ) ৬ টা (কাৰণ ৩ × ২ = ৬)
২. মিলিলিটাৰৰ জোখ আৰু ব্যৱহাৰিক সমস্যা (পৃষ্ঠা ১৯২)
প্ৰশ্ন ১: ১ মিলিলিটাৰৰ ধাৰণা আৰু সমস্যা সমাধান (পৃষ্ঠা ১৯২):
• অনুমান: নিয়ৰৰ এটা টোপাল (১ মি.লি.তকৈ কম), ঔষধৰ এটা টোপাল (১ মি.লি.তকৈ কম), এচামুচ ঔষধ (১ মি.লি.তকৈ বেছি, প্ৰায় ৫ মি.লি.)।

(খ) প্ৰতিদিনে ১০ মি.লিকৈ খালে ৫০ মি.লি. ঔষধ কেইদিন খাব পাৰি?
উত্তৰ: ৫০ ÷ ১০ = ৫ দিন
(গ) ১০০ মি.লি. বীজাণুনাশক ঔষধ এজনক এবাৰত ৫ মি.লি. লাগিলে কেইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব?
উত্তৰ: ১০০ ÷ ৫ = ২০ বাৰ
(ঘ) ২০০ মি.লি. জোখৰ মিঠাতেলৰ পেকেটেৰে ১ লিটাৰৰ জগ ভৰাবলৈ কেইটা পেকেট লাগিব?
উত্তৰ: ১ লিটাৰ = ১০০০ মি.লি.। পেকেট লাগিব = ১০০০ ÷ ২০০ = ৫ টা পেকেট
(ঙ) ক্ৰিষ্টিনাই ১০ কাপ চাহ বাকিলে, প্ৰতিকাপত ১০০ মি.লি. ধৰিলে মুঠ চাহৰ পৰিমাণ কিমান?
উত্তৰ: ১০ × ১০০ = ১০০০ মি.লি. = ১ লিটাৰ
(চ) মহিম, মুকুল আৰু ৰহিমে পাত্ৰ এটাত ভৰোৱা মুঠ পানীৰ পৰিমাণ:
• মহিমে ১ লি.ৰ মগেৰে ৪ বাৰ = ৪ লিটাৰ
• মুকুলে ৫০০ মি.লি.ৰ মগেৰে ৮ বাৰ = ৪০০০ মি.লি. = ৪ লিটাৰ
• ৰহিমে ২০০ মি.লি.ৰ মগেৰে ১০ বাৰ = ২০০০ মি.লি. = ২ লিটাৰ
মুঠ পানী = ৪ + ৪ + ২ = ১০ লিটাৰ
৩. পানী সংৰক্ষণ আৰু টেপৰ অপচয় ৰোধ (পৃষ্ঠা ১৯৩)
প্ৰশ্ন ১: টেংকীৰ ধাৰণ ক্ষমতা আৰু পানীৰ অপচয় ৰোধ (পৃষ্ঠা ১৯৩):
(ছ) শৰতহঁতৰ টেংকীটোৰ পানী দৈনিক ৫০ লিটাৰকৈ ১৫ দিন চলে। টেংকীৰ ধাৰণ ক্ষমতা কিমান?
ধাৰণ ক্ষমতা = ৫০ × ১৫ = ৭৫০ লিটাৰ
(জ) মেৰীয়ে ১২ লিটাৰ পেলনীয়া পানীৰ ৭ লিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে কিমান ৰৈ গ'ল?
ৰৈ যোৱা পানী = ১২ - ৭ = ৫ লিটাৰ
(এই পানীখিনি ফুলৰ টব, শাকনি বাৰীত বা বাচন ধোৱাত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি)।
(ঝ) খুলি থোৱা টেপৰ পানীৰে পাত্ৰকেইটা ভৰালে মুঠ সংৰক্ষিত পানীৰ পৰিমাণ:
• বটল দুটা = ৫০০ মি.লি. + ৫০০ মি.লি. = ১০০০ মি.লি. = ১ লিটাৰ
• কলহ = ৪ লিটাৰ
• বাল্টি ১ = ২০ লিটাৰ
• বাল্টি ২ = ২৫ লিটাৰ
মুঠ সংৰক্ষিত পানী = ১ + ৪ + ২০ + ২৫ = ৫০ লিটাৰ

• এঘণ্টা টেপটো খোলা ৰাখিলে কিমান পানী অপচয় হ'ব?
১৫ মিনিটত পানী ওলায় = ৫০ লিটাৰ
১ ঘণ্টা (৬০ মিনিট) = ১৫ মিনিট × ৪
গতিকে ১ ঘণ্টাত অপচয় হোৱা পানী = ৫০ × ৪ = ২০০ লিটাৰ
৪. ৫ লিটাৰ পাত্ৰটো ভৰ্তি কৰাৰ বিভিন্ন উপায় (পৃষ্ঠা ১৯৪)
প্ৰশ্ন ১: খালী ঠাই পূৰ কৰি ৫ লিটাৰ সম্পূৰ্ণ কৰা (পৃষ্ঠা ১৯৪):
উপায় ১: ২ × ২ লি. + ৫০০ মি.লি. + ৫ × ১০০ মি.লি. = ৫ লিটাৰ
উপায় ২: ৩ লি. + ২ × ৫০০ মি.লি. + ১ লিটাৰ = ৫ লিটাৰ
উপায় ৩: ২ লি. + ১০ × ৫০ মি.লি. (৫০০ মি.লি.) + ৫ × ৫০০ মি.লি. = ৫ লিটাৰ
উপায় ৪: ৫ × ২০০ মি.লি. (১ লি.) + ৮ × ৫০০ মি.লি. (৪ লি.) = ৫ লিটাৰ
উপায় ৫: ১ লিটাৰ + ২ × ১ লিটাৰ + ৪ × ৫০০ মি.লি. = ৫ লিটাৰ
অনুমান কৰি শুদ্ধ বিকল্পত '✓' দিয়া:
(ক) বাল্টি এটাৰ ধাৰণ ক্ষমতা → ২০ লিটাৰ
(খ) মগ এটাৰ ধাৰণ ক্ষমতা → ১ লিটাৰ
(গ) কাপ এটাৰ ধাৰণ ক্ষমতা → ১০০ মি.লি.
৫. গাখীৰ, তেল আৰু পানীৰ ব্যৱহাৰিক অংক (পৃষ্ঠা ১৯৫ - ১৯৬)
প্ৰশ্ন ১: পদুমীৰ গাখীৰৰ হিচাপ আৰু নিজে কৰা অংকসমূহ (পৃষ্ঠা ১৯৫):
• পদুমীয়ে এমাহত (৩০ দিনত) কিনা গাখীৰৰ পৰিমাণ আৰু মুঠ দাম:
১ দিনত কিনে = ২ লিটাৰ
৩০ দিনত গাখীৰ = ৩০ × ২ = ৬০ লিটাৰ
১ লিটাৰৰ দাম = ৬০ টকা
মুঠ দাম = ৬০ × ৬০ = ৩৬০০ টকা
(ক) শাকনি বাৰীত দৈনিক ৮০ লিটাৰ পানী লাগিলে এসপ্তাহত (৭ দিনত) কিমান পানী লাগিব?
পানীৰ পৰিমাণ = ৮০ × ৭ = ৫৬০ লিটাৰ
(খ) ১৪ টা ৫০০ মি.লি.ৰ মিঠাতেলৰ পেকেটৰ প্ৰতিটোৰ দাম ৭০ টকা হ'লে মুঠ দাম কিমান?
মুঠ দাম = ১৪ × ৭০ = ৯৮০ টকা
(মুঠ তেল = ১৪ × ৫০০ মি.লি. = ৭০০০ মি.লি. = ৭ লিটাৰ)
(গ) ৩০০ লিটাৰৰ টেংকীৰ পৰা ২৫ লিটাৰৰ বাল্টিৰে ৬ বাল্টি পানী উলিওৱাৰ পিছত কিমান পানী থাকিব?
উলিওৱা পানী = ২৫ × ৬ = ১৫০ লিটাৰ
টেংকীত থকা পানী = ৩০০ - ১৫০ = ১৫০ লিটাৰ
প্ৰশ্ন ২: খেল মহাৰণ আৰু উৰুকাৰ ভোজভাতৰ সমস্যা (পৃষ্ঠা ১৯৬):
• খেল মহাৰণত ৩০ লিটাৰ ফলৰ ৰস প্ৰতিজনক ১/২ লিটাৰকৈ ভগাই দিলে খেলুৱৈৰ সংখ্যা:
১ লিটাৰত ২ জনকৈ পায়, গতিকে ৩০ লিটাৰত পাব = ৩০ × ২ = ৬০ গৰাকী খেলুৱৈ
১। ফুলমতীৰ ২ লিটাৰ (= ২০০০ মি.লি.) পানীৰ বটলৰ ৰৈ যোৱা পানী:
মুঠ খোৱা পানী = ৩০০ + ৪৫০ + ২৫০ = ১০০০ মি.লি. (১ লিটাৰ)
বটলত ৰৈ যোৱা পানী = ২০০০ - ১০০০ = ১০০০ মি.লি. (বা ১ লিটাৰ)
২। উৰুকাৰ ভোজৰ বাবে অনা মিঠাতেলৰ মুঠ পৰিমাণ:
• ১ লিটাৰৰ ৬ টা পেকেট = ৬ লিটাৰ
• ১/২ লিটাৰৰ ১৪ টা পেকেট = ১৪ ÷ ২ = ৭ লিটাৰ
মুঠ মিঠাতেল = ৬ + ৭ = ১৩ লিটাৰ
৬. প্ৰহেলিকা: গোৱালজনৰ গাখীৰ বিতৰণৰ নক্সা (পৃষ্ঠা ১৯৭ - ১৯৮)
প্ৰশ্ন: গোৱালজনে প্ৰতি ঘৰত দিয়া গাখীৰৰ চৰ্ত চাই উত্তৰ উলিওৱা (পৃষ্ঠা ১৯৮):
চৰ্তসমূহ বিশ্লেষণ কৰি পাওঁ:
'ক' ঘৰ: দিয়া আছে = ২ লিটাৰ
'খ' ঘৰ: 'ক' ঘৰৰ দুগুণ = ২ × ২ = ৪ লিটাৰ
'গ' ঘৰ: 'ক' আৰু 'খ' ঘৰৰ মুঠ গাখীৰ = ২ + ৪ = ৬ লিটাৰ
'ঘ' ঘৰ: 'গ' ঘৰতকৈ ২ লিটাৰ কম = ৬ - ২ = ৪ লিটাৰ
'ঙ' ঘৰ: 'গ' ঘৰৰ আধা = ৬ ÷ ২ = ৩ লিটাৰ

'ক' (২ লি.) 'খ' (৪ লি.) 'গ' (৬ লি.) 'ঘ' (৪ লি.) 'ঙ' (৩ লি.)
চিত্ৰ: গোৱালজনৰ গাখীৰ বিতৰণৰ নক্সা
(ক) প্ৰতি ঘৰত গোৱালজনে দিয়া গাখীৰৰ পৰিমাণ:
• 'ক' ঘৰ = ২ লিটাৰ
• 'খ' ঘৰ = ৪ লিটাৰ
• 'গ' ঘৰ = ৬ লিটাৰ
• 'ঘ' ঘৰ = ৪ লিটাৰ
• 'ঙ' ঘৰ = ৩ লিটাৰ
(খ) কোন ঘৰত আটাইতকৈ বেছি গাখীৰ দিয়ে?
উত্তৰ: 'গ' ঘৰত (৬ লিটাৰ)।
(গ) আটাইকেইঘৰ মিলি গোৱালজনে মুঠ কিমান লিটাৰ গাখীৰ দিয়ে?
মুঠ গাখীৰ = ২ + ৪ + ৬ + ৪ + ৩ = ১৯ লিটাৰ
Scroll to Top