ব্ৰহ্মপুত্ৰৰপৰা বৰাকলৈ
পাঠৰ মূল সাৰাংশ
‘ব্ৰহ্মপুত্ৰৰপৰা বৰাকলৈ’ পাঠটিত অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, চাৰিসীমা আৰু প্ৰধান তিনিটা প্ৰাকৃতিক বিভাগৰ বিষয়ে বিতংকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। অসমৰ উত্তৰে ভূটান আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ, পূবে অৰুণাচল, নাগালেণ্ড আৰু মণিপুৰ, দক্ষিণে মেঘালয়, মিজোৰাম, ত্ৰিপুৰা আৰু বাংলাদেশ, আৰু পশ্চিমে পশ্চিমবংগ ও বাংলাদেশ অৱস্থিত।
অসমক প্ৰধান তিনিটা প্ৰাকৃতিক বিভাগত ভগোৱা হৈছে— (ক) ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা, (খ) কাৰ্বি আংলং আৰু ডিমা হাছাও পাহাৰীয়া অঞ্চল, আৰু (গ) বৰাক উপত্যকা। অসমৰ মাজেৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নৈকে ধৰি অসংখ্য উপনৈ বৈ যোৱাৰ বাবে অসমক ‘নদী-মাতৃক ৰাজ্য’ বোলা হয়। ভৈয়ামৰ সাৰুৱা পলসুৱা মাটিত ঘন জনবসতি আৰু বিভিন্ন খেতি-বাতি হয়; আনহাতে পাহাৰীয়া অঞ্চলত জনবসতি সেৰেঙা আৰু জুম খেতি কৰা হয়। বানপানী আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ চাংঘৰ সাজি লোৱা হয়। লগতে অসমৰ বিভিন্ন পাহাৰীয়া ও ভৈয়াম জনজাতিৰ সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ (ৰংঘৰ, মাইবঙৰ শিলৰ ঘৰ, শ্ৰীসূৰ্যপাহাৰ) দাঙি ধৰা হৈছে।
ভূ-প্ৰকৃতি আৰু অৱস্থান: প্ৰধান তথ্যকোষ
অসমৰ ৩টা প্ৰধান প্ৰাকৃতিক বিভাগ
ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা: ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে সৃষ্টি কৰা উত্তৰৰ সুবিস্তৃত সাৰুৱা সমভূমি।
কাৰ্বি আংলং আৰু ডিমা হাছাও পাহাৰীয়া অঞ্চল: অসমৰ পাহাৰীয়া আৰু মালভূমি অঞ্চল।
বৰাক উপত্যকা: বৰাক নদী আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে সৃষ্টি কৰা দক্ষিণ অসমৰ সমভূমি।
প্ৰধান ভৌগোলিক সংজ্ঞাসমূহ
সমভূমি: পৰ্বত-পাহাৰ নথকা আহল-বহল সমতল ভূমি।
উপত্যকা: দুশাৰী পৰ্বত বা উচ্চ ভূমিৰ মাজত নদীয়ে সৃষ্টি কৰা সমতল অঞ্চল।
মালভূমি: চাৰিওফালতকৈ ওখ কিন্তু ওপৰভাগ সমান ভূমিভাগ।
পাহাৰ: গছ-গছনিৰে ভৰা মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ শিলাময় অংশ।
পৰ্বত: পাহাৰতকৈ বহু ওখ, থিয় ঢালযুক্ত আৰু বিস্তৃত শিলাময় শৃংগ।
নৈ বা নদী: কোনো পৰ্বতত উৎপত্তি হৈ সাগৰ বা হ্ৰদত পৰা বৃহৎ পানীভাগ।
উপনৈ: কোনো পৰ্বতৰ পৰা ওলাই আহি মূল নদীত পৰা পানীৰ সোঁত।
ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ
ৰংঘৰ (শিৱসাগৰ): আহোম ৰজাসকলৰ মুকলি ৰংগমঞ্চ।
মাইবঙৰ শিলৰ ঘৰ / লংথাইনী নোহ (ডিমা হাছাও): মাহুৰ নৈৰ মাজত এটা ডাঙৰ শিল কাটি সজা ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্যৰ মন্দিৰ।
শ্ৰীসূৰ্যপাহাৰ (গোৱালপাৰা): হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ ত্ৰিবেণী সংগমস্থলী।
পাঠভিত্তিক অনুশীলনীসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান
১। শুদ্ধ উত্তৰ অনুযায়ী কাষৰ বৃত্তটো পূৰ কৰা (MCQs):
(ক) অসমৰ প্ৰধান নৈ দুখন কি কি?
উত্তৰ: (ii) ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক [✔](খ) জুম খেতি সাধাৰণতে ক’ত কৰা হয়?
উত্তৰ: (iii) পাহাৰৰ এঢলীয়া ঠাইত [✔](গ) নদীৰ দাঁতি-কাষৰীয়া অঞ্চলত চাংঘৰ কিয় সাজি লোৱা হয়?
উত্তৰ: (iii) বানপানীৰপৰা ৰক্ষা পাবলৈ [✔]
২। খালী ঠাই পূৰ কৰা:
(ক) অসমক প্ৰধানকৈ **তিনি (৩)**টা প্ৰাকৃতিক বিভাগত ভাগ কৰা হয়।
(খ) অসমৰ সীমাত **দু (২)**খন দেশ (ভূটান আৰু বাংলাদেশ) আছে।
(গ) অসমৰ জনজাতিসকলক **দু (২)**টা ভাগত (পাহাৰীয়া আৰু ভৈয়াম) ভগাব পাৰি।
(ঘ) অসমত অধিক জনবসতি ভৈয়াম / সমভূমি অঞ্চলত পোৱা যায়।
৩। উত্তৰ লিখা:
(ক) চাংঘৰ কেনেকুৱা ঠাইৰ বাবে উপযোগী?
উত্তৰ:
১. পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বাবে: বনৰীয়া জীৱ-জন্তু, সাপ আৰু পোক-পৰুৱাৰ আক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ পাহাৰত চাংঘৰ সাজি লোৱা হয়।
২. নৈপৰীয়া বানপানী হোৱা অঞ্চলৰ বাবে: বাৰিষা নদীৰ পানী বাঢ়ি আহিলে ঘৰৰ ভিতৰত পানী নোসোমাবলৈ আৰু নিৰাপদে থাকিবলৈ ওখ চাংঘৰ অতি ফলপ্ৰসূ।
(খ) জুম খেতি কেনেকৈ কৰা হয়?
উত্তৰ: পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এঢলীয়া ঠাইৰ হাবি-বন কাটি ৰ’দত শুকুৱাই জুই লগাই মাটিডৰা চাফা কৰি লোৱা হয়। তাৰ পিছত সেই মাটিত কোৰেৰে বা জোঙা লাঠিৰে খোপ কাটি মাটি কোমল কৰি বীজ সিঁচি পৰম্পৰাগতভাৱে জুম খেতি কৰা হয়।
৪। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:
‘ক’ অংশ | ‘খ’ অংশ |
|---|---|
ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা | ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু ইয়াৰ উপনৈয়ে সৃষ্টি কৰা সমভূমি অঞ্চল |
বৰাক উপত্যকা | বৰাক নদী আৰু ইয়াৰ উপনৈয়ে সৃষ্টি কৰা সমভূমি অঞ্চল |
পাহাৰীয়া অঞ্চল | বাট-পথৰ বাবে অসুবিধা |
ভৈয়াম অঞ্চল | জনবসতি ঘন |
শ্ৰীসূৰ্যপাহাৰ | হিন্দু, বৌদ্ধ, জৈন পৰম্পৰাৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান |
৫। অসমক ‘নদী-মাতৃক ৰাজ্য’ বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰ: অসমৰ মাজেৰে প্ৰধান নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাকৰ উপৰিও উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ অসংখ্য সৰু-বৰ নৈ-উপনৈ মকৰাৰ জালৰ দৰে বৈ গৈছে। এই নদ-নদীবোৰেই অসমৰ মাটিক পলসুৱা আৰু সাৰুৱা কৰি কৃষি, যাতায়াত, পানী আৰু মাছৰ যোগান ধৰি সমগ্ৰ ৰাজ্যখনক মাতৃৰ দৰে পোহপাল দি আছে। সেয়েহে অসমক ‘নদী-মাতৃক ৰাজ্য’ বুলি কোৱা হয়।
৬। অসমৰ প্ৰধান প্ৰাকৃতিক বিভাগ কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰ: অসমৰ প্ৰধান প্ৰাকৃতিক বিভাগ তিনিটা—
(১) ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা
(২) কাৰ্বি আংলং আৰু ডিমা হাছাও পাহাৰীয়া অঞ্চল
(৩) বৰাক উপত্যকা
৭। পাৰ্থক্য লিখা:
(ক) নৈ আৰু উপনৈ:
নৈ বা নদী | উপনৈ |
|---|---|
১. পৰ্বত বা হ্ৰদৰ পৰা ওলাই সাগৰ বা ডাঙৰ হ্ৰদত পৰে। | ১. পাহাৰ-পৰ্বতৰ পৰা ওলাই আহি আন এখন ডাঙৰ নদীত মিলি যায়। |
২. আকাৰ আৰু পানীৰ পৰিমাণ বহুত বেছি। | ২. মূল নদীতকৈ সৰু আৰু পানী মূল নদীলৈ বৈ নিয়ে। |
৩. যেনে: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী, বৰাক নদী। | ৩. যেনে: সোৱণশিৰি, কপিলী, ধনশিৰি। |
(খ) পৰ্বত আৰু পাহাৰ:
পৰ্বত | পাহাৰ |
|---|---|
১. অতিশয় ওখ, বহুদূৰলৈ বিস্তৃত আৰু থিয় ঢালযুক্ত। | ১. পৰ্বততকৈ চাপৰ আৰু গছ-গছনিৰে ভৰা। |
২. শিখৰবোৰ প্ৰায়ে বৰফেৰে ঢাক খাই থাকে। | ২. বৰফ নপৰে আৰু এঢলীয়া মাটিত জুম খেতি হয়। |
৩. যেনে: হিমালয় পৰ্বতমালা। | ৩. যেনে: কাৰ্বি পাহাৰ, নগা পাহাৰ। |
(গ) মালভূমি আৰু সমভূমি:
মালভূমি | সমভূমি |
|---|---|
১. চাৰিওফালতকৈ যথেষ্ট ওখ কিন্তু ওপৰভাগ প্ৰায় সমান। | ১. সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা কম উচ্চতাত থকা বিস্তৃত সমান ভূমিভাগ। |
২. মাটি শিলাময় আৰু কঠিন হোৱা বাবে খেতি কম হয়। | ২. নদীৰ পলসুৱা সাৰুৱা মাটিৰে গঠিত আৰু খেতিৰ বাবে অতি উপযোগী। |
৩. যেনে: মেঘালয় মালভূমি, কাৰ্বি মালভূমি। | ৩. যেনে: ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি, বৰাক সমভূমি। |
অতিৰিক্ত তথ্যকোষ: অসমৰ চাৰিসীমা আৰু নদ-নদী
অসমৰ চাৰিসীমা:
উত্তৰ: ভূটান আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ।
দক্ষিণ: মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা, মিজোৰাম আৰু বাংলাদেশ।
পূব: অৰুণাচল প্ৰদেশ, নাগালেণ্ড, মণিপুৰ।
পশ্চিম: পশ্চিমবংগ আৰু বাংলাদেশ।
ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উপনৈসমূহ:
উত্তৰ পাৰ: সোৱণশিৰি, জিয়াভৰলী, মানাহ, সোণকোষ, পাগলদিয়া, পুঠিমাৰী।
দক্ষিণ পাৰ: বুঢ়ীদিহিং, দিখৌ, ধনশিৰি, কপিলী, কৃষ্ণাই।
বৰাকৰ উপনৈসমূহ: সোণাই, ধলেশ্বৰী, লংগাই, শিঙ্গলা।