পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু ক্ৰিয়া-কলাপ

১। ভাবা, কোৱা আৰু লিখা: 

(ক) শূন্যত ওপঙি থকা কেইবিধমান বস্তুৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: শূন্যত ওপঙি থকা কেইবিধমান বস্তু হ’ল— জোন (চন্দ্ৰ), বেলি (সূৰ্য), তৰা (নক্ষত্ৰ), বিভিন্ন গ্ৰহ, ডাৱৰ আৰু কৃত্রিম উপগ্ৰহ।

(খ) আমেৰিকাত যেতিয়া দিন হয়, আমাৰ দেশত ৰাতি হয়। এনে হোৱাৰ কাৰণ কি হ’ব পাৰে? পদ্যটোৰ কোনটো স্তৱকৰ লগত এই কথাষাৰৰ সম্পৰ্ক আছে লিখা।

উত্তৰ: পৃথিৱীখন ঘূৰণীয়া আৰু ই নিজ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত অবিৰাম ঘূৰি থাকে (আহ্নিক গতি)। ইয়াৰ ফলত পৃথিৱীৰ যিটো ফাল সূৰ্যৰ ফালে পৰে তাত দিন হয় আৰু তাৰ ঠিক পিছফালৰ আন্ধাৰ অংশত ৰাতি হয়। ভাৰত আৰু আমেৰিকা পৃথিৱীৰ বিপৰীত পিঠিত (ইপিঠি-সিপিঠিত) অৱস্থিত বাবে আমাৰ দেশত দিন হ’লে আমেৰিকাত ৰাতি হয় আৰু আমেৰিকাত দিন হ’লে আমাৰ ইয়াত ৰাতি হয়।

পদ্যটোৰ দ্বিতীয় স্তৱকৰ লগত এই কথাষাৰৰ সম্পৰ্ক আছে:“একেখন পৃথিৱীৰ / ইপিঠি-সিপিঠি, / ক’ৰবাত দিন কিয় / ক’ৰবাত ৰাতি?”

(গ) ৰাতি তিৰবিৰ কৰা তৰাবোৰক আমি দিনত কিয় দেখা নাপাওঁ?

উত্তৰ: দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ পোহৰ অতি প্ৰখৰ হৈ থাকে। সূৰ্যৰ সেই প্ৰখৰ পোহৰৰ উজ্জ্বলতাৰ বাবে আমি দিনত তৰাবোৰৰ ক্ষীণ পোহৰ দেখা নাপাওঁ।

২। পদ্যৰ স্তৱকসমূহৰ গদ্য ৰূপ:

• দ্বিতীয় স্তৱক:“বেটেৰে কোবালে বল / ওপৰলৈ যায়, / বাধা নিদিলেও কিয় / নামে পুনৰাই?”

  • গদ্য ৰূপ: বেটেৰে কোবালে বল ওপৰলৈ যায়, কিন্তু কোনো বাধা নিদিলেও সি আকৌ তললৈ কিয় নামি আহে বাৰু?

“গছত ওলমি থকা / কেঁচা-পকা ফল, / আকাশলৈ নগৈ কিয় / পায় ধৰাতল?”

• গদ্য ৰূপ: গছত ওলমি থকা কেঁচা বা পকা ফলবোৰ আকাশলৈ নগৈ মাটিৰ বুকুলৈ (তললৈ) কিয় সৰি পৰে?

• পঞ্চম স্তৱক:“ৰাতি তিৰবিৰ কৰা / তৰা সৰু-বৰ, / দিনত লুকাই থকা / ক’ত আছে ঘৰ?”

  • গদ্য ৰূপ: ৰাতি তিৰবিৰাই থকা সৰু-বৰ তৰাবোৰ দিনত লুকাই থাকিবলৈ ক’ত ঘৰ আছে বাৰু?

• শেষ স্তৱক:“ৰহস্যই আৱৰি থকা / এনে বহু কথা, / কি, কিয়, কেনেকৈ হয় / কৰোঁ গুণা-গঁথা।”

  • গদ্য ৰূপ: ৰহস্যৰে ভৰি থকা এনেকুৱা বহুতো কথা কি, কিয় আৰু কেনেকৈ ঘটে সেই বিষয়ে আমি চিন্তা-ভাৱনা কৰোঁ।

৪। সদায় একে ঠাইত দিন আৰু আনটো ঠাইত ৰাতি হৈ নথকাৰ কাৰণ কি হ’ব পাৰে?

উত্তৰ: পৃথিৱীয়ে নিজৰ অক্ষ বা মেৰুদণ্ডক কেনদ্ৰ কৰি অবিৰাম ঘূৰি থকাৰ বাবে (আহ্নিক গতিৰ বাবে) সদায় একে ঠাইত দিন বা ৰাতি হৈ নাথাকে। পৃথিৱী ঘূৰি থকাৰ ফলত এন্ধাৰত থকা অংশ পোহৰলৈ আৰু পোহৰত থকা অংশ এন্ধাৰলৈ গতি কৰে।

(নোট: ফল আকাশলৈ নগৈ তললৈ সৰি পৰাৰ মূল কাৰণ হ’ল পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ বল।)

৫। সদায় একে ঠাইত দিন আৰু আনটো ঠাইত ৰাতি হৈ থাকিলে কি কি অসুবিধা হ’লহেঁতেন?

উত্তৰ:

1. যিটো অঞ্চলত সদায় দিন হৈ থাকিব, তাত প্ৰচণ্ড গৰম আৰু খৰাং হৈ জীৱ-জন্তু আৰু মানুহে বিশ্ৰাম তথা টোপনিৰ সমস্যাত ভুগিব।

2. যিটো অঞ্চলত সদায় ৰাতি হৈ থাকিব, তাত সূৰ্যৰ পোহৰৰ অভাৱত গছ-গছনি মৰি যাব, শস্য উৎপাদন বন্ধ হ’ব আৰু প্ৰচণ্ড শীতত জীৱজগত ধ্বংস হৈ পৰিব।

3. দিন আৰু ৰাতিৰ আৱৰ্তন বন্ধ হ’লে সমগ্ৰ প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য বিনষ্ট হ’ব।

৬। শব্দবোৰৰ লগত অৰ্থ মিলোৱা:

ভাষা-অধ্যয়ন

৭। একে অৰ্থ বুজোৱা সমাৰ্থক শব্দৰে পদ্য পুনৰ লিখা:

(ক)বৃক্ষত ওলমি থকাকেঁচা-পকা ফল,
কিয় গগনলৈ নগৈ
পায় ধৰাতল? (বা পায় পৃথিৱী)

(খ)একেখন পৃথিৱীৰেইপিঠি-সিপিঠি
ক’ৰবাত দিৱস কিয়ক’ৰবাত ৰজনী?

(গ)ৰহস্যই ঢাকি থকাপৰিঘটনাৰ
মোৰো মন যায় তাৰগুচাব আঁৰ।

৮। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা:

• কাপোৰ বোৱা ব্যক্তি ➔ তাঁতী / শিপিনী

• ৰন্ধা কাৰ্য কৰা পুৰুষ ➔ ৰান্ধনি / বাৰুকী

• ধান কটা তিৰোতা ➔ দাৱনী

• ৰন্ধা কাৰ্য কৰা মহিলা ➔ ৰান্ধনী

৯। একে উচ্চাৰণৰ শব্দৰ অৰ্থ আৰু বাক্য ৰচনা:

(ক)

• বেট (ক্ৰিকেট খেলা কাঠৰ সঁজুলি) ➔ ৰাহুলে ক্ৰিকেট খেলিবলৈ নতুন বেট কিনিলে।

• বেঁত (এবিধ লতাজাতীয় উদ্ভিদ) ➔ অসমৰ হাবিত উৎকৃষ্ট মানৰ বাঁহ আৰু বেঁত পোৱা যায়।

(খ)

• সাত (এটা সংখ্যা / ৭) ➔ সপ্তাহটোত সাতটা দিন থাকে।

• শাঁত (শান্ত / উপশম) ➔ জহকালি শীতল বতাহজাক লাগি মনটো শাঁত পৰিল।

(গ)

• দিন (সূৰ্যৰ পোহৰ থকা সময় / দিৱস) ➔ দিনৰ পোহৰত আমি পঢ়া-শুনা আৰু কাম-কাজ কৰোঁ।

• দীন (দুখীয়া / দৰিদ্ৰ) ➔ আমি সদায় দীন-দুখীয়া মানুহক সহায় কৰিব লাগে।

(ঘ)

• শুৱনি (ধুনীয়া / সুন্দৰ) ➔ ফুলনিখন ৰঙা-নীলা ফুলেৰে শুৱনি হৈ পৰিছে।

• শোৱনি (টোপনি যোৱা কোঠা বা কাৰ্য) ➔ আমাৰ শোৱনি কোঠাটো সদায় পৰিষ্কাৰ কৰি ৰাখিব লাগে।

জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ

১১। ৰামধেনু সম্পৰ্কে আলোচনা:

(ক) ৰামধেনু কেনেকুৱা বতৰত ওলায়?
উত্তৰ: বৰষুণ দিয়াৰ পাছত যেতিয়া আকাশত বেলিৰ পোহৰ ওলায় (অৰ্থাৎ বৰষুণৰ টোপালৰ মাজেৰে সূৰ্যৰ পোহৰ পাৰ হয়)।

(খ) ৰাতিপুৱাৰ ভাগত কোন দিশত ওলায়?
উত্তৰ: পশ্চিম দিশত (সূৰ্যৰ বিপৰীত দিশত)।

(গ) আবেলি পৰত কোন দিশত ওলায়?
উত্তৰ: পূব দিশত (সূৰ্যৰ বিপৰীত দিশত)।

১২। পদ্য সাজি লিখা:

পদ্যৰূপ:নিশাৰ আন্ধাৰ ঠেলি
ৰাতিপুৱা ওলাল বেলি।কিৰীলি পাৰি চৰাইবোৰে
উৰি গ’ল দশোদিশে।মলয়াৰ বা লাগি
ফুলেও গা টঙালে হাঁহি।

(খ) পদ্যটোৰ নাম: “ৰাতিপুৱা” (বা “সুন্দৰ প্ৰভাত”)

১৩। মান্যতাৰ নিৰীক্ষণ আৰু প্ৰশ্নোত্তৰ:

(ক) ছবিকেইখনত মান্যতাই কি কি নিৰীক্ষণ কৰা লক্ষ্য কৰিছা?
উত্তৰ: মান্যতাই জেঠীয়ে দেৱালত কিদৰে পিছলি নপৰাকৈ বগাই থাকে, পৰুৱাই কেনেকৈ একে শাৰীত খাদ্য কঢ়িয়ায়, আৰু লাজুকীলতাৰ পাত চুলে কিয় জাপ খায়— সেইবোৰ নিৰীক্ষণ কৰিছে।

(খ) তেনেকুৱা কি কি বস্তু বা ঘটনা তুমি লক্ষ্য কৰিছা?
উত্তৰ: জোনাকী পৰুৱাই ৰাতি পোহৰ বিলোৱা, চৰায়ে গছৰ ডালত সুন্দৰকৈ বাহ সজা আৰু সূর্যমুখী ফুল সদায় সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰি থকা মই লক্ষ্য কৰিছোঁ।

(গ) সেইবোৰ ক’ত, কিদৰে ঘটি থকা দেখিছা?
উত্তৰ: আমাৰ ঘৰৰ চোতালত, ফুলনিত আৰু গছ-গছনিত প্ৰাকৃতিকভাৱে ঘটি থকা দেখিছোঁ।

(ঘ) সেইদৰে কিয় থাকে বা ঘটে বুলি ভাবা?
উত্তৰ: প্ৰতিটো প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ শৰীৰৰ বিশেষ জৈৱিক গঠন, আত্মৰক্ষাৰ প্ৰবৃত্তি আৰু বৈজ্ঞানিক নিয়মৰ বাবে এনেদৰে ঘটে।

(ঙ) মনত সচৰাচৰ উদয় হোৱা কেইটামান প্ৰশ্নৰ তালিকা:

1. জোনাকী পৰুৱাৰ দেহাৰপৰা পোহৰ কেনেকৈ ওলায়?

2. লাজুকীলতাৰ পাত চুলে কিয় জাপ খায়?

3. জেঠী দেৱালৰপৰা তললৈ কিয় সৰি নপৰে?

4. চৰাইবোৰে আকাশত ডেউকা মেলি কেনেকৈ উৰে?

5. সমুদ্ৰৰ পানী কিয় লুণীয়া হয়?

১৪। মই মানি চলা কথাবোৰ:

• [✔] শুনা কথাৰ সঁচা-মিছা বিচাৰ কৰোঁ

• [✔] যুক্তিৰে বিবেচনা কৰি সিদ্ধান্ত লওঁ

• [✔] নজনা কথাৰ তথ্য আহৰণ কৰোঁ / জানিবলৈ বিচাৰোঁ

• [✔] সময়ৰ কাম সময়ত কৰোঁ

• [✔] যুক্তি-প্ৰমাণ নথকা কাম বিশ্বাস নকৰোঁ

• [✔] বৈজ্ঞানিক নতুন আৱিষ্কাৰৰ বিষয়ে জ্ঞান আহৰণ কৰোঁ

• [✔] মই কামবোৰ শৃংখলাৱদ্ধভাৱে কৰোঁ

• [✗] মই অন্ধবিশ্বাসবোৰ সমাজৰ হকে মানি লওঁ (অন্ধবিশ্বাস কেতিয়াও মানিব নালাগে)

• [✔] পৰীক্ষাগাৰত পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰোঁ

১৫। ‘উৰা-বাতৰিবোৰ আমি সহজে মানি ল’ব নালাগে’— সপক্ষে ৫টা যুক্তি:

1. উৰা-বাতৰিৰ কোনো যুক্তিপূৰ্ণ প্ৰমাণ বা বৈজ্ঞানিক সত্যতা নাথাকে।

2. ই সমাজত অযথা ভয়, শংকা আৰু বিশৃংখলতাৰ সৃষ্টি কৰে।

3. উৰা-বাতৰিয়ে অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰক উৎসাহিত কৰে।

4. ইয়াৰ ফলত নিৰ্দোষী মানুহ সামাজিকভাৱে হাৰাশাস্তিৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে।

5. সত্যতা নিৰূপণ নকৰাকৈ পদক্ষেপ ল’লে নিজৰ লগতে সমাজৰো ডাঙৰ ক্ষতি হয়।

১৬। ‘বিজ্ঞান দিৱস’ সম্পৰ্কে চমু ভাষণ:

ভাষণ:
পৰম শ্ৰদ্ধেয় শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰী আৰু মোৰ মৰমৰ সহপাঠী বন্ধু-বান্ধৱীসকল, সকলোকে মোৰ আন্তৰিক প্ৰণাম আৰু নমস্কাৰ জনাইছোঁ।

আজি ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী, পৱিত্ৰ ‘জাতীয় বিজ্ঞান দিৱস’। ভাৰতৰ ন’বেল বিজয়ী মহান বিজ্ঞানী ছাৰ চি. ভি. ৰমণে আৱিষ্কাৰ কৰা ঐতিহাসিক ‘ৰমণ প্ৰভাৱ’ (Raman Effect)-ৰ স্মৃতিত প্ৰতিবছৰে সমগ্ৰ দেশত এই দিৱস পালন কৰা হয়।

বিজ্ঞান দিৱস পালনৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল আমাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু সমাজৰ মাজত বিজ্ঞান মনস্কতা গঢ়ি তোলা। আমি কোনো কথা সহজে অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি, ‘কি, কিয় আৰু কেনেকৈ’— এই প্ৰশ্নসমূহ সুধি যুক্তিৰে সত্যতা নিৰূপণ কৰা উচিত। বিজ্ঞানৰ জ্ঞানে আমাৰ অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ দূৰ কৰি এখন সুন্দৰ আৰু প্ৰগতিশীল সমাজ গঢ়াত সহায় কৰে।

আহক, আমি সকলোৱে বিজ্ঞানক ভাল পাওঁ আৰু যুক্তিবাদী হওঁ। ইয়াকে কৈ মই মোৰ ভাষণৰ সামৰণি মাৰিলোঁ। ধন্যবাদ।

১৭। প্ৰকল্প: পঢ়া কিতাপৰ পৰিচয়

• কিতাপৰ নাম: “বিজ্ঞানৰ বিস্ময়কৰ আৱিষ্কাৰ”

• পঢ়ি জনা নতুন কথা: ছাৰ আইজাক নিউটনে গছৰপৰা আপেল সৰি পৰা দেখি কেনেকৈ পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ বল আৱিষ্কাৰ কৰিছিল আৰু গেলিলিঅ’ই কেনেকৈ দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰৰে আকাশৰ গ্ৰহ-নক্ষত্ৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল সেই বিষয়ে জানিব পাৰিলোঁ।

১৮। কৃত্ৰিম ৰামধেনু প্ৰস্তুত পদ্ধতি:

• সামগ্ৰী: কাচৰ গিলাচ, পানী, বগা কাগজ, সূৰ্যৰ পোহৰ।

• পদ্ধতি: গিলাচটোত আধাতকৈ বেছি পানী লৈ সূৰ্যৰ পোহৰ হেলনীয়াকৈ পাৰ হ’ব পৰাকৈ ৰাখি সন্মুখৰ বগা কাগজত ধৰিলে তাত পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ ঘটি সুন্দৰ সাতৰঙী ৰামধেনু ফুটি উঠে।