১. পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী আৰু সমাধান (In-Text Questions)

■ পৃষ্ঠা নং ৪৭ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: কেনেল ৰশ্মি কি?

উত্তৰ: ১৮৮৬ চনত বিজ্ঞানী ই. গ’ল্ডষ্টেইনে গেছৰ বিদ্যুৎ মোক্ষণ নলীত কম চাপত আৱিষ্কাৰ কৰা ধনাত্মকভাৱে আহিত বিকিৰণৰ ৰশ্মিগুচ্ছক কেনেল ৰশ্মি (Canal Rays) বোলে। এই ৰশ্মিৰ পৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত ধনাত্মক আধানযুক্ত কণা প্ৰ’টন আৱিষ্কাৰ হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: পৰমাণু এটাত এটা প্ৰ’টন আৰু এটা ইলেকট্ৰন থাকিলে ই কোনো আধান বহন কৰিবনে নকৰে?

উত্তৰ: কোনো আধান বহন নকৰে (পৰমাণুটো বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম হ’ব)।

কাৰণ: প্ৰ’টনৰ ধনাত্মক আধান (+1) আৰু ইলেকট্ৰনৰ ঋণাত্মক আধান (-1) পৰস্পৰ সমান আৰু বিপৰীতমুখী। ফলত সিহঁতে ইটোৱে সিটোক সমতুল কৰি মুঠ আধান শূন্য কৰি তোলে।

■ পৃষ্ঠা নং ৪৯ ৰ প্ৰশ্নাৱলী (১ম ভাগ)

প্ৰশ্ন ১: থমছনৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ মতে পৰমাণু এটা সামগ্ৰিকভাৱে কেনেদৰে প্ৰশম হয় ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: জে. জে. থমছনৰ আৰ্হি অনুসৰি, পৰমাণু এটা ধনাত্মক আধানযুক্ত এক সুষম গোলক আৰু ঋণাত্মক আধানযুক্ত ইলেকট্ৰনবোৰ তাত সোমাই থাকে। পৰমাণুটোত থকা ঋণাত্মক আৰু ধনাত্মক আধানৰ মান সমান হোৱাৰ বাবে সিহঁতে পৰস্পৰক সন্তুলিত কৰে আৰু পৰমাণুটো সামগ্ৰিকভাৱে বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম হয়।

প্ৰশ্ন ২: ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ মতে পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত কোনটো উপ-পাৰমাণৱিক কণা থাকে?

উত্তৰ: পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত ধনাত্মক আধানযুক্ত উপ-পাৰমাণৱিক কণা প্ৰ’টন (Proton) থাকে। (লগতে আধানহীন নিউট্ৰন থাকে)।

প্ৰশ্ন ৩: তিনিটা শ্বেলৰে সৈতে ব’ৰৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ এটা চিত্ৰ অংকন কৰা।

উত্তৰ: ব’ৰৰ আৰ্হি অনুসৰি কেন্দ্ৰত নিউক্লিয়াছ থাকে আৰু তাৰ চাৰিওফালে তিনিটা শক্তিস্তৰ বা কক্ষপথ থাকে:

• ১ম শ্বেল (n = 1): K শ্বেল (সৰ্বাধিক ২ টা ইলেকট্ৰন)

• ২য় শ্বেল (n = 2): L শ্বেল (সৰ্বাধিক ৮ টা ইলেকট্ৰন)

• ৩য় শ্বেল (n = 3): M শ্বেল (সৰ্বাধিক ১৮ টা ইলেকট্ৰন)

কেন্দ্ৰস্থল: নিউক্লিয়াছ (প্ৰ’টন + নিউট্ৰন) → K শ্বেল → L শ্বেল → M শ্বেল।

প্ৰশ্ন ৪: যদি α-কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাটোত সোণৰ পাতৰ সলনি আন ধাতুৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেনেহ’লে কি দেখা যাব বুলি ভাবা?

উত্তৰ: যদি সোণৰ সলনি আন কোনো গধুৰ ধাতুৰ (যেনে— প্লেটিনাম বা ৰূপ) পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে ফলাফল প্ৰায় একেই পোৱা যাব। কিন্তু যদি অতি পাতল ধাতুৰ (যেনে— লিথিয়াম বা এলুমিনিয়াম) পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিবোৰৰ নিউক্লিয়াছ পাতল, তেন্তে α-কণাবোৰ পাতখন ভেদ কৰি প্ৰায় কোনো বিক্ষেপন নোহোৱাকৈ পাৰ হৈ যাব আৰু ১৮০° কোণত কোনো কণা প্ৰতিক্ষিপ্ত নহ’ব।

■ পৃষ্ঠা নং ৪৯ ৰ প্ৰশ্নাৱলী (২য় ভাগ)

প্ৰশ্ন ১: পৰমাণুৰ তিনিটা উপ-পাৰমাণৱিক কণাৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: পৰমাণুৰ তিনিটা উপ-পাৰমাণৱিক কণা হ’ল:

1. ইলেকট্ৰন (e⁻): ঋণাত্মক আধানযুক্ত কণা (-1 আধান)।

2. প্ৰ’টন (p⁺): ধনাত্মক আধানযুক্ত কণা (+1 আধান)।

3. নিউট্ৰন (n): আধানহীন বা প্ৰশম কণা (0 আধান)।

প্ৰশ্ন ২: হিলিয়াম পৰমাণুৰ পাৰমাণৱিক ভৰ 4 u আৰু ইয়াৰ নিউক্লিয়াছত দুটা প্ৰ’টন আছে। ইয়াত কিমানটা নিউট্ৰন থাকিব?

সমাধান:

ভৰ সংখ্যা (A) = 4, প্ৰ’টন সংখ্যা (p) = 2

নিউট্ৰন সংখ্যা (n) = ভৰ সংখ্যা (A) – প্ৰ’টন সংখ্যা (p) = 4 – 2 = 2

উত্তৰ: হিলিয়াম পৰমাণুত 2 টা নিউট্ৰন থাকিব।

■ পৃষ্ঠা নং ৫০ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: কাৰ্বন আৰু ছ’ডিয়াম পৰমাণুত ইলেকট্ৰনৰ বিতৰণ দেখুওৱা।

উত্তৰ:

• কাৰ্বন (C, পাৰমাণৱিক সংখ্যা = 6): মুঠ ইলেকট্ৰন = 6
  ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস: K = 2, L = 4 (বা 2, 4)

• ছ’ডিয়াম (Na, পাৰমাণৱিক সংখ্যা = 11): মুঠ ইলেকট্ৰন = 11
  ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস: K = 2, L = 8, M = 1 (বা 2, 8, 1)

প্ৰশ্ন ২: পৰমাণু এটাৰ K আৰু L শ্বেলবোৰ পূৰ্ণ হৈ থাকিলে পৰমাণুটোত ইলেকট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যা কিমান হ’ব?

সমাধান:

K শ্বেলৰ সৰ্বোচ্চ ধাৰণ ক্ষমতা = 2

L শ্বেলৰ সৰ্বোচ্চ ধাৰণ ক্ষমতা = 8

মুঠ ইলেকট্ৰন সংখ্যা = 2 + 8 = 10 (মৌলটো হ’ল নিয়ন, Ne)।

উত্তৰ: ইলেকট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যা 10 টা হ’ব।

■ পৃষ্ঠা নং ৫২ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: ক্ল’ৰিণ, ছালফাৰ আৰু মেগনেছিয়ামৰ যোজ্যতা কেনেদৰে পাবা?

উত্তৰ:

1. মেগনেছিয়াম (Mg, Z = 12): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 2। বহিৰতম কক্ষত 2 টা ইলেকট্ৰন থাকে, যি 2 টা ইলেকট্ৰন সহজে ত্যাগ কৰি সুস্থিৰ অষ্টক লাভ কৰিব পাৰে। গতিকে যোজ্যতা = 2।

2. ছালফাৰ (S, Z = 16): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 6। বহিৰতম কক্ষত 6 টা ইলেকট্ৰন আছে। অষ্টক পূৰ্ণ কৰিবলৈ ই 2 টা ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰে (8 – 6 = 2)। গতিকে যোজ্যতা = 2।

3. ক্ল’ৰিণ (Cl, Z = 17): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 7। অষ্টক পূৰ্ণ কৰিবলৈ ই 1 টা ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰে (8 – 7 = 1)। গতিকে যোজ্যতা = 1।

■ পৃষ্ঠা নং ৫২ (২য় ভাগ) ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: যদি পৰমাণু এটাত ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা 8 আৰু প্ৰ’টনৰ সংখ্যাও 8 হয় তেন্তে (i) পৰমাণুটোৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যা কি হ’ব? আৰু (ii) পৰমাণুটোৰ আধান কিমান হ’ব?

সমাধান:

(i) পাৰমাণৱিক সংখ্যা (Z) = প্ৰ’টনৰ সংখ্যা = 8 (মৌলটো অক্সিজেন)।

(ii) যিহেতু ধনাত্মক প্ৰ’টন (+8) আৰু ঋণাত্মক ইলেকট্ৰন (-8) সমান, গতিকে পৰমাণুটোৰ মুঠ আধান = 0 (প্ৰশম)।

প্ৰশ্ন ২: অক্সিজেন আৰু ছালফাৰ পৰমাণুৰ ভৰ সংখ্যা উলিওৱা।

সমাধান:

• অক্সিজেন (O): প্ৰ’টন = 8, নিউট্ৰন = 8
  ভৰ সংখ্যা (A) = প্ৰ’টন + নিউট্ৰন = 8 + 8 = 16 u

• ছালফাৰ (S): প্ৰ’টন = 16, নিউট্ৰন = 16
  ভৰ সংখ্যা (A) = প্ৰ’টন + নিউট্ৰন = 16 + 16 = 32 u

■ পৃষ্ঠা নং ৫৩ ৰ প্ৰশ্নাৱলী

প্ৰশ্ন ১: চিহ্ন H, D আৰু T প্ৰতিটোতে পোৱা উপ-পাৰমাণৱিক কণাবোৰ তালিকাভুক্ত কৰা।

উত্তৰ:

প্ৰশ্ন ২: একোযোৰকৈ সমস্থানিক আৰু সমভাৰীৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস লিখা।

উত্তৰ:

• সমস্থানিকৰ যোৰ (কাৰ্বন-১২ আৰু কাৰ্বন-১৪):
  – ¹²₆C (Z = 6): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 4
  – ¹⁴₆C (Z = 6): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 4 (সমস্থানিকৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস একে হয়)।

• সমভাৰীৰ যোৰ (আৰ্গন আৰু কেলছিয়াম):
  – ⁴⁰₁₈Ar (Z = 18): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 8
  – ⁴⁰₂₀Ca (Z = 20): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 8, 2 (সমভাৰীৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস ভিন্ন হয়)।

২. অনুশীলনীৰ সমাধানসমূহ (Exercise Solutions 1 to 19)

প্ৰশ্ন ১: ইলেকট্ৰন, প্ৰ’টন আৰু নিউট্ৰনৰ ধৰ্মসমূহ তুলনা কৰা।

প্ৰশ্ন ২: জে জে থমছনৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ কি কি?

উত্তৰ:

1. থমছনৰ আৰ্হিয়ে পৰমাণুৰ ধনাত্মক আৰু ঋণাত্মক আধানৰ বিতৰণ দেখুৱাই পৰমাণু বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম বুলি ক’ব পাৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ α-কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাৰ ফলাফল ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।

2. এই আৰ্হিত নিউক্লিয়াছৰ কোনো ধাৰণা নাছিল।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ মতে ইলেকট্ৰনবোৰে নিউক্লিয়াছৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত ঘূৰি থাকে। কিন্তু ধ্ৰুপদী পদাৰ্থবিজ্ঞান অনুসৰি বৃত্তাকাৰ পথত ঘূৰি থকা যিকোনো আহিত কণাই ত্বৰণ লাভ কৰে আৰু অবিৰতভাৱে শক্তি বিকিৰণ কৰি সৰ্পিল পথেৰে গৈ নিউক্লিয়াছত পতিত হ’ব লাগিছিল। ফলত পৰমাণুটো ক্ষণিকতে ধ্বংস হৈ পৰিব লাগিছিল। কিন্তু বাস্তৱত পৰমাণু অতি সুদৃঢ় আৰু সুস্থিৰ। ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ আৰ্হিয়ে এই পৰমাণুৰ সুস্থিৰতা ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।

প্ৰশ্ন ৪: ব’ৰৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিটো বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: নীলছ ব’ৰে ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ আৰ্হিৰ ত্ৰুটি দূৰ কৰিবলৈ তলৰ স্বীকাৰ্যসমূহ আগবঢ়ায়:

1. পৰমাণুৰ ভিতৰত ইলেকট্ৰনবোৰ কেৱল কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অনুমোদিত কক্ষপথতহে (Discrete Orbits) ঘূৰি থাকে।

2. এই নিৰ্দিষ্ট কক্ষপথবোৰত ঘূৰি থাকোঁতে ইলেকট্ৰনে কোনো শক্তি বিকিৰণ নকৰে।

3. এই কক্ষপথবোৰক শক্তিস্তৰ (Energy levels) বা শ্বেল বোলে আৰু ইহঁতক K, L, M, N… বা n = 1, 2, 3, 4… ৰে বুজোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ৫: এই অধ্যায়ত দিয়া পৰমাণুৰ আৰ্হি কেইটা তুলনা কৰা।

প্ৰশ্ন ৬: প্ৰথম ওঠৰটা মৌলৰ কাৰণে বিভিন্ন শ্বেলত ইলেকট্ৰন বণ্টনৰ নিয়মবোৰ সংক্ষেপে লিখা।

উত্তৰ (ব’ৰ-বুৰীৰ নিয়ম):

1. কোনো কক্ষপথত থাকিব পৰা সৰ্বোচ্চ ইলেকট্ৰন সংখ্যা 2n² সূত্ৰেৰে নিৰ্ণয় কৰা হয় (K=2, L=8, M=18, N=32)।

2. পৰমাণু এটাৰ আটাইতকৈ বাহিৰৰ কক্ষপথত সৰ্বাধিক 8 টা ইলেকট্ৰন থাকিব পাৰে।

3. ভিতৰৰ নিম্নশক্তিৰ কক্ষপথবোৰ ক্ৰমান্বয়ে সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে বাহিৰৰ নতুন কক্ষপথত ইলেকট্ৰন প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে।

প্ৰশ্ন ৭: ছিলিকন আৰু অক্সিজেনক উদাহৰণ হিচাপে লৈ যোজ্যতাৰ সংজ্ঞা দিয়া।

উত্তৰ: পৰমাণু এটাৰ বহিৰতম কক্ষত সুস্থিৰ অষ্টক লাভ কৰিবলৈ যিমান সংখ্যক ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ, বৰ্জন বা ভাগ-বতৰা কৰা হয়, সেই সংখ্যাক মৌলটোৰ যোজ্যতা (Valency) বোলে।

• ছিলিকন (Si, Z = 14): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 4। ই অষ্টক পূৰ্ণ কৰিবলৈ 4 টা ইলেকট্ৰন ভাগ-বতৰা কৰে। সেয়েহে ছিলিকনৰ যোজ্যতা = 4।

• অক্সিজেন (O, Z = 8): ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 6। ই অষ্টক পূৰ্ণ কৰিবলৈ 2 টা ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰে (8 – 6 = 2)। সেয়েহে অক্সিজেনৰ যোজ্যতা = 2।

প্ৰশ্ন ৮: উদাহৰণৰে সৈতে ব্যাখ্যা কৰা— (i) পাৰমাণৱিক সংখ্যা, (ii) ভৰ সংখ্যা, (iii) সমস্থানিক আৰু (iv) সমভাৰী। সমস্থানিকৰ যিকোনো দুটা ব্যৱহাৰ লিখা।

উত্তৰ:

1. পাৰমাণৱিক সংখ্যা (Z): পৰমাণু এটাৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ’টনৰ মুঠ সংখ্যাক পাৰমাণৱিক সংখ্যা বোলে। যেনে— কাৰ্বনৰ নিউক্লিয়াছত ৬ টা প্ৰ’টন থাকে বাবে ইয়াৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যা Z = 6।

2. ভৰ সংখ্যা (A): পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ’টন আৰু নিউট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যাৰ যোগফলক ভৰ সংখ্যা বোলে। যেনে— এলুমিনিয়ামত ১৩ টা প্ৰ’টন আৰু ১৪ টা নিউট্ৰন থাকে বাবে ভৰ সংখ্যা A = 13 + 14 = 27 u।

3. সমস্থানিক (Isotopes): একে পাৰমাণৱিক সংখ্যা কিন্তু বেলেগ বেলেগ ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট একে মৌলৰ পৰমাণুবোৰক সমস্থানিক বোলে। যেনে— ¹²₆C আৰু ¹⁴₆C।

4. সমভাৰী (Isobars): বেলেগ বেলেগ পাৰমাণৱিক সংখ্যা কিন্তু একে ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট ভিন্ন মৌলৰ পৰমাণুবোৰক সমভাৰী বোলে। যেনে— ⁴⁰₁₈Ar আৰু ⁴⁰₂₀Ca।

সমস্থানিকৰ দুটা ব্যৱহাৰ:

• ইউৰেনিয়ামৰ সমস্থানিক (²³⁵U) পাৰমাণৱিক ৰিয়েক্টৰত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• ক’বাল্টৰ সমস্থানিক (⁶⁰Co) কৰ্কট ৰোগৰ (Cancer) চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৯: Na⁺ ত সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ হৈ থকা K আৰু L শ্বেল আছে। ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: ছ’ডিয়াম পৰমাণুৰ (Na) পাৰমাণৱিক সংখ্যা 11। ইয়াৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস হ’ল K = 2, L = 8, M = 1। যেতিয়া ছ’ডিয়ামে তাৰ বহিৰতম M শ্বেলৰ পৰা 1 টা ইলেকট্ৰন ত্যাগ কৰি Na⁺ ক্যাটায়ন গঠন কৰে, তেতিয়া তাত 10 টা ইলেকট্ৰন থাকে। এই 10 টা ইলেকট্ৰনৰ বিন্যাস হ’ল K = 2, L = 8। যিহেতু K শ্বেলৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা 2 আৰু L শ্বেলৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা 8, গতিকে Na⁺ আয়নত K আৰু L শ্বেল দুয়োটা সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ হৈ থাকে।

প্ৰশ্ন ১০: যদি ব্ৰ’মিন পৰমাণু ⁷⁹₃₅Br (49.7%) আৰু ⁸¹₃₅Br (50.3%) সমস্থানিকৰ ৰূপত থাকে তেন্তে তাৰ গড় পাৰমাণৱিক ভৰ কিমান হ’ব গণনা কৰা।

সমাধান:

গড় পাৰমাণৱিক ভৰ = [79 × (49.7 / 100)] + [81 × (50.3 / 100)]

= (3926.3 / 100) + (4074.3 / 100) = 39.263 + 40.743 = 80.006 u (বা প্ৰায় 80 u)

উত্তৰ: ব্ৰ’মিনৰ গড় পাৰমাণৱিক ভৰ 80.006 u।

প্ৰশ্ন ১১: এটা মৌল X ৰ এটা নমুনাৰ গড় পাৰমাণৱিক ভৰ 16.2 u। নমুনাটোত সমস্থানিক ¹⁶₈X আৰু ¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ কি কি হ’ব?

সমাধান:

ধৰা হ’ল ¹⁶₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = a%

গতিকে ¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = (100 – a)%

প্ৰশ্নমতে, 16.2 = [16 × a + 18 × (100 – a)] / 100

⇒ 1620 = 16a + 1800 – 18a

⇒ 2a = 1800 – 1620 = 180 ⇒ a = 90%

¹⁸₈X ৰ পৰিমাণ = 100 – 90 = 10%

উত্তৰ: ¹⁶₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ 90% আৰু ¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ 10%।

প্ৰশ্ন ১২: যদি Z = 3 হয়, তেন্তে মৌলটোৰ যোজ্যতা কিমান হ’ব? মৌলটোৰ নাম লিখা।

সমাধান: Z = 3 ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস হ’ল 2, 1। বহিৰতম কক্ষত 1 টা ইলেকট্ৰন থকা বাবে ইয়াৰ যোজ্যতা = 1 আৰু মৌলটোৰ নাম হ’ল লিথিয়াম (Lithium, Li)।

প্ৰশ্ন ১৩: দুটা পৰমাণু X আৰু Y ৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ’টন আৰু নিউট্ৰনৰ সংখ্যা তলত দিয়া হৈছে: X (p=6, n=6) আৰু Y (p=6, n=8)। X আৰু Y ৰ ভৰ সংখ্যা দিয়া। দুয়োটাৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো কি?

সমাধান:

• X ৰ ভৰ সংখ্যা = 6 + 6 = 12

• Y ৰ ভৰ সংখ্যা = 6 + 8 = 14

সম্পৰ্ক: যিহেতু দুয়োৰে পাৰমাণৱিক সংখ্যা একে (Z = 6) কিন্তু ভৰ সংখ্যা ভিন্ন (12 আৰু 14), সেয়েহে X আৰু Y পৰস্পৰ সমস্থানিক (Isotopes)। (ইহঁত কাৰ্বনৰ সমস্থানিক ¹²C আৰু ¹⁴C)।

প্ৰশ্ন ১৪: তলৰ শুদ্ধ উক্তিবোৰৰ ঠাইত T আৰু ভুলবোৰৰ ঠাইত F লিখা:

• (a) জে জে থমছনে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত কেৱল নিউক্লিয়ন থাকে। → F (কাৰণ থমছনৰ সময়ত নিউক্লিয়াছ আৱিষ্কাৰ হোৱা নাছিল)

• (b) ইলেকট্ৰন এটা আৰু প্ৰ’টন এটা লগ লাগি নিউট্ৰন এটা গঠন হয়। সেইবাবে ই প্ৰশম। → F

• (c) ইলেকট্ৰন এটাৰ ভৰ প্ৰ’টনৰ ভৰৰ প্ৰায় ১/২০০০ গুণ। → T

• (d) আয়’ডিনৰ এটা সমস্থানিক টিংচাৰ আয়’ডিন প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। → F

প্ৰশ্ন ১৫: ৰাডাৰফ’ৰ্ডৰ আলফা কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাই কি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?

উত্তৰ: (a) পাৰমাণৱিক নিউক্লিয়াছ

প্ৰশ্ন ১৬: মৌল এটাৰ সমস্থানিকবোৰৰ কি থাকে?

উত্তৰ: (c) ভিন্ন সংখ্যক নিউট্ৰন

প্ৰশ্ন ১৭: Cl⁻ আয়নত যোজ্যতা ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা কিমান?

উত্তৰ: (b) 8 (ক্ল’ৰিনৰ 17 টা + 1 টা = 18 টা ইলেকট্ৰন, বিন্যাস 2, 8, 8; বহিৰতম কক্ষত 8 টা)।

প্ৰশ্ন ১৮: তলৰ কোনটো ছ’ডিয়ামৰ শুদ্ধ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস?

উত্তৰ: (d) 2, 8, 1

প্ৰশ্ন ১৯: তলৰ তালিকাখন সম্পূৰ্ণ কৰা: