অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Exercises & Solutions)

ক) অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১। ব্ৰিটিছ শাসন প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত অসমৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ পদ্ধতিৰ কি পৰিৱৰ্তন হৈছিল?
উত্তৰ: আহোম যুগৰ পাইক প্ৰথা বা শাৰীৰিক শ্ৰমদান আৰু সামগ্ৰীৰ সলনি ব্ৰিটিছে নগদ মুদ্ৰাৰ (টকাৰ) মাধ্যমেৰে মাটিৰ খাজনা আৰু অন্যান্য কৰ-কাটল সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ২। কোন চনত মফট মিলচ অসমলৈ আহিছিল? 
উত্তৰ: ১৮৫৩ চনত।

প্ৰশ্ন ৩। কেঞাসকল কোন আছিল?
উত্তৰ: পশ্চিম ভাৰতৰ মাৰোৱাৰ অঞ্চলৰ পৰা ব্যৱসায় আৰু মহাজনী কৰিবলৈ অসমলৈ অহা মাৰোৱাৰী সুদখোৰ মহাজনসকল।

প্ৰশ্ন ৪। অসমত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰ: মণিৰাম দেৱানে (মণিৰাম বৰভাণ্ডাৰ বৰুৱা)।

প্ৰশ্ন ৫। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত অসমৰ বিদ্ৰোহীসকলে কোন আহোম ৰাজকোঁৱৰক পুনৰাই আহোম সিংহাসনত বহুৱাব খুজিছিল?
উত্তৰ: আহোম কোঁৱৰ কন্দপেশ্বৰ সিংহক (পূৰ্বৰ ৰজা পুৰন্দৰ সিংহৰ নাতি)।

প্ৰশ্ন ৬। মণিৰাম দেৱানক কোন বাঙালী মুক্তিয়াৰে সহায় কৰিছিল?
উত্তৰ: মধু মল্লিকে।

প্ৰশ্ন ৭। মণিৰাম দেৱানৰ লগত আৰু কোন ফাঁচীকাঠত ওলমিব লগা হৈছিল?
উত্তৰ: পিয়লি বৰুৱা।

প্ৰশ্ন ৮। কোনে মণিৰাম দেৱানৰ বিচাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: শিৱসাগৰৰ প্ৰিন্সিপাল এছিষ্টেণ্ট কেপ্টেইন চাৰ্লছ হলৰইডে (Captain Holroyd)।

প্ৰশ্ন ৯। অসমৰ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিফলতাৰ দুটা কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
(১) বিদ্ৰোহৰ মূল কাণ্ডাৰী মণিৰাম দেৱান বহু দূৰৈত কলিকতাত থকা বাবে নেতৃত্বৰ অভাৱ আৰু সময়মতে অসমলৈ আহিব নোৱৰা।
(২) বিদ্ৰোহীসকলে গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকৰ চিঠি-পত্ৰ ধৰা পেলাই বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বেই সকলোকে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা।

প্ৰশ্ন ১০। কোন কোন চনত টিকট কৰ আৰু আয়কৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৫৮ চনত টিকট কৰ (Stamp duties) আৰু ১৮৬০ চনত আয়কৰ (Income tax) প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ১১। ব্ৰিটিছৰ দিনত অসমৰ কৃষকৰ দুৰৱস্থাৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰ:
(১) ব্ৰিটিছে বঢ়াই দিয়া অত্যধিক মাটিৰ খাজনা আৰু নতুন নতুন কৰৰ বোজা।
(২) মহাজনৰ শোষণ আৰু দুৰ্ভিক্ষ/মহামাৰীৰ সময়তো চৰকাৰে কোনো সাহায্য বা কৰ ৰেহাই নিদিয়া।

প্ৰশ্ন ১২। লেফটেনেন্ট ছিংগাৰ কোন আছিল?
উত্তৰ: নগাঁও জিলাৰ সহকাৰী উপায়ুক্ত (Assistant Commissioner)।

প্ৰশ্ন ১৩। ফুলগুৰিৰ ধাৱা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৬১ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত।

প্ৰশ্ন ১৪। ৰঙিয়াৰ কৃষক বিদ্ৰোহ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৩ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা ১৮৯৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত।

প্ৰশ্ন ১৫। লচিমা ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰ: বৰপেটা জিলাৰ (পূৰ্বৰ কামৰূপ জিলাৰ) সৰুক্ষেত্ৰী মৌজাত।

প্ৰশ্ন ১৬। লচিমাৰ কৃষক বিদ্ৰোহ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত।

প্ৰশ্ন ১৭। পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত (দৰং জিলাৰ মঙলদৈ মহকুমাত)।

প্ৰশ্ন ১৮। ১৮৬১ চনত জয়ন্তীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰ: উকিয়াং নবাই (Ukiang Nongbah)।

প্ৰশ্ন ১৯। ১৮৮১ চনত উত্তৰ কাছাৰৰ জনজাতীয় বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰ: শম্ভুধন ফংলোছাই।

প্ৰশ্ন ২০। টিকেন্দ্ৰজিতক কোনে মৃত্যুদণ্ডৰে দণ্ডিত কৰিছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সামৰিক বিচাৰপীঠে।

প্ৰশ্ন ২১। জে ডব্লিউ কুইণ্টনক কোন চনত হত্যা কৰিছিল? 
উত্তৰ: ১৮৯১ চনত (২৪ মাৰ্চত মণিপুৰী বিদ্ৰোহীসকলে)।

খ) দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১। ১৮৫৭-৫৮ চনৰ বিদ্ৰোহৰ কাৰণ সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
অসমত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ গঢ় লৈ উঠাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(১) নগদ ৰাজহ নীতি আৰু কৃষকৰ শোষণ: ব্ৰিটিছে নগদ টকাত মাটিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাত কৃষকসকল সুদখোৰ মহাজনৰ কবলত পৰি সৰ্বস্বান্ত হৈছিল।
(২) অভিজাত শ্ৰেণীৰ ক্ষোভ: আহোম শাসনৰ ডা-ডাঙৰীয়াসকলে ব্ৰিটিছৰ দিনত নিজৰ ক্ষমতা, পদমৰ্যাদা আৰু সম্পত্তি হেৰুৱাইছিল। ১৮৪৩ চনত দাস প্ৰথা বিলুপ্ত হোৱাত তেওঁলোকৰ খাট-পামত শ্ৰমিকৰ অভাৱ ঘটিছিল।
(৩) পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অসন্তুষ্টি: ব্ৰিটিছে দেৱোত্তৰ আৰু ব্ৰহ্মোত্তৰ নিষ্কৰ মাটিৰ ওপৰত খাজনা বহুওৱাত সত্ৰ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
(৪) কুটীৰ শিল্পৰ পতন: ব্ৰিটিছৰ বিলাতী কাপোৰৰ আমদানিয়ে অসমৰ থলুৱা পাট-মুগা আৰু এৰি শিল্প ধ্বংসৰ মুখলৈ ঠেলি দিছিল।
(৫) আহোম ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ আশা: উত্তৰ ভাৰতৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সুযোগ লৈ ব্ৰিটিছক খেদি আহোম কোঁৱৰ কন্দপেশ্বৰ সিংহক ৰজা পাতি পুৰণি স্বাধীনতা ঘূৰাই অনাৰ আশা জাগি উঠিছিল।

প্ৰশ্ন ২। অসমত ১৮৫৭-৫৮ চনৰ বিদ্ৰোহত মণিৰাম দেৱানৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
মণিৰাম দেৱান আছিল অসমত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰধান হোতা আৰু মূল পৰিকল্পনাকাৰী।

• প্ৰথমতে তেওঁ কন্দপেশ্বৰ সিংহক উজনি অসমৰ ৰজা পাতিবলৈ ১৮৫৩ চনত মিলছ চাহাবক আৰু ১৮৫৭ চনত কলিকতালৈ গৈ ইংৰাজ চৰকাৰক আৰ্জি পেচ কৰে। কিন্তু ব্ৰিটিছে তেওঁৰ দাবী অগ্ৰাহ্য কৰাত তেওঁ বিদ্ৰোহৰ পথ বাছি লয়।

• উত্তৰ ভাৰতত চিপাহী বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাত তেওঁ কলিকতাৰ পৰাই অসমত থকা চিপাহীসকলৰ (ডিব্ৰুগড় আৰু গুৱাহাটী ৰেজিমেন্ট) সহযোগত ব্ৰিটিছক খেদি কন্দপেশ্বৰ সিংহক ৰজা পতাৰ গোপন ষড়যন্ত্ৰ কৰে।

• তেওঁ পিয়লি বৰুৱা, কন্দপেশ্বৰ সিংহ, বাহাদুৰ গাঁওবুঢ়া আদিলৈ কেইবাখনো গোপন চিঠি প্ৰেৰণ কৰে। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ শিৱসাগৰৰ কেপ্টেইন হলৰইডে এই চিঠিসমূহ জব্দ কৰে। কলিকতাত মণিৰাম দেৱানক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি যোৰহাটলৈ অনা হয় আৰু ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁক ফাঁচী দিয়া হয়।

প্ৰশ্ন ৩। কি কি কাৰণত অসমত ১৮৫৭-৫৮ চনৰ বিদ্ৰোহ ব্যৰ্থ হৈছিল আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
(১) বিদ্ৰোহীৰ সীমিত সংখ্যা: বিদ্ৰোহ কেৱল শিৱসাগৰ আৰু যোৰহাটৰ মুষ্টিমেয় অভিজাত লোকৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। নগাঁও বা কামৰূপত ইয়াৰ সমৰ্থন নাছিল।
(২) নেতৃত্ব আৰু যোগাযোগৰ দূৰত্ব: মূল নেতা মণিৰাম দেৱান বহু দূৰৈত কলিকতাত থকা বাবে সময়মতে কাৰ্যপন্থা নিৰ্দেশনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো অসম্ভৱ আছিল।
(৩) নতুন মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ সমৰ্থনহীনতা: অসমৰ শিক্ষিত মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীটোৱে আহোম সামন্তীয় ৰাজতন্ত্ৰলৈ ঘূৰি যাব নিবিচাৰিছিল আৰু বিদ্ৰোহৰ প্ৰতি উদাসীন আছিল।
(৪) গোপনীয়তা ৰক্ষাত ব্যৰ্থতা: বিদ্ৰোহৰ চিঠি-পত্ৰসমূহ ব্ৰিটিছৰ হাতত পৰাত বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বেই ব্ৰিটিছে সকলো নেতাক আটক কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
(৫) অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু চিপাহীৰ সক্ৰিয়তাৰ অভাৱ: বিদ্ৰোহীসকলে পৰ্যাপ্ত অস্ত্ৰ লাভ নকৰিলে আৰু অসমৰ স্থানীয় চিপাহীসকলে উত্তৰ ভাৰতৰ দৰে মুকলিভাৱে অস্ত্ৰ তুলে নল’লে।

প্ৰশ্ন ৪। অসমত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
(১) অসমৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ এক ঐতিহাসিক ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্ৰোহৰ সৈতে অসম সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰিছিল।
(২) মণিৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱাৰ আত্মত্যাগে পৰৱৰ্তী সময়ৰ অসমীয়া জাতীয়তাবাদী আন্দোলনকাৰীসকলক দেশপ্ৰেম আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ প্ৰেৰণা যোগাইছিল।
(৩) এই বিদ্ৰোহত হিন্দু আৰু মুছলমান সম্প্ৰদায়ে একেলগে হাত মিলাই ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল, যাৰ ফলত এক সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি আৰু জাতীয় চেতনাৰ উন্মেষ ঘটিছিল।
(৪) এই বিদ্ৰোহৰ পিছতেই ১৮৬১ চনৰ পৰা অসমত এলানি শক্তিশালী কৃষক আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৫। ফুলগুৰি ধাৱাৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা।
উত্তৰ:
১৮৬১ চনত নগাঁৱৰ ফুলগুৰিত সংঘটিত হোৱা ‘ফুলগুৰি ধাৱা’ আছিল ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক শোষণৰ বিৰুদ্ধে অসমৰ কৃষকৰ প্ৰথমটো ঐতিহাসিক গণ-বিদ্ৰোহ।

• কাৰণ: ১৮৬১ চনত ব্ৰিটিছে তিৱা কৃষকসকলৰ প্ৰধান জীৱিকা আফু খেতি সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰে আৰু তামোল-পাণৰ ওপৰতো কৰ বহুওৱাৰ যো-জা চলায়।

• ঘটনাক্ৰম: ক্ষুব্ধ কৃষকসকলে কেইবাদিনো ধৰি ৰাইজমেল পাতি প্ৰতিবাদ জনায়। ১৮ অক্টোবৰত সহকাৰী উপায়ুক্ত লেফটেনেন্ট ছিংগাৰে পুলিচ লগত লৈ কৃষকৰ লাঠী কাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰাত কৃষকসকলে লাঠীৰে কোবাই ছিংগাৰক হত্যা কৰে আৰু তেওঁৰ মৃতদেহ কলং নৈত পেলাই দিয়ে।

• পৰিণাম: ব্ৰিটিছে কঠোৰভাৱে বিদ্ৰোহ দমন কৰি লক্ষ্মণ ডেকা, চংবৰ লালুং আৰু ৰংবৰ ডেকাক ফাঁচী দিয়ে আৰু বহুতক কাৰাদণ্ড বিহে। কিন্তু চৰকাৰে তামোল-পাণৰ ওপৰত কৰ বহুওৱাৰ সিদ্ধান্ত বাতিল কৰিবলৈ বাধ্য হয়।

প্ৰশ্ন ৬। ১৮৯৪ চনত উত্তৰ কামৰূপত সংঘটিত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
১৮৯২ চনত চিফ কমিছনাৰ ছাৰ উইলিয়াম ৱাৰ্ডে মাটিৰ খাজনা ১০০ শতাংশ বৃদ্ধি কৰাত উত্তৰ কামৰূপৰ ৰঙিয়া আৰু লচিমাত তীব্ৰ কৃষক বিদ্ৰোহৰ সূচনা হয়।

• ৰঙিয়াৰ বিদ্ৰোহ (১৮৯৩-৯৪): ১৮৯৩ চনৰ ২৪ আৰু ৩০ ডিচেম্বৰত ৰঙিয়া হাটত কৃষকে বৰ্ধিত খাজনাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি তহচিলদাৰক ঘেৰাও কৰে আৰু মাৰোৱাৰী মহাজনৰ বন্ধকী নথি-পত্ৰ ধ্বংস কৰে। ১৮৯৪ চনৰ ১০ জানুৱাৰীত উপায়ুক্ত মেক কেবেৰ নিৰ্দেশত থানাৰ সন্মুখত সমবেত হোৱা কৃষকৰ ওপৰত আৰক্ষীয়ে গুলীচালনা কৰে।

• লচিমাৰ বিদ্ৰোহ (১৮৯৪): বজালী অঞ্চলৰ লচিমাত ১৮৯৪ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ যোৱা মৌজাদাৰ আৰু মণ্ডলক কৃষকে প্ৰহাৰ কৰে। বৰপেটাৰ মহকুমাধিপতি মাধৱ বৰদলৈয়ে ৭৫ জন কৃষকক আটক কৰাত হাজাৰ হাজাৰ ৰাইজে জিৰণি শিবিৰ ঘেৰাও কৰি বন্দীসকলক মুক্ত কৰায়। পাছত উপায়ুক্ত মেক কেবে সৈন্য লৈ আহি ৫৯ জন কৃষকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে আৰু পুষ্পৰাম কলিতা, দেৱীদত্ত শৰ্মা আদিক কাৰাদণ্ড বিহে।

প্ৰশ্ন ৭। ১৮৯৪ চনত পথৰুঘাটত সংঘটিত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ এটি খতিয়ান দাঙি ধৰা।
উত্তৰ:
দরং জিলাৰ মঙলদৈ মহকুমাৰ পথৰুঘাটত ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহক ‘পথৰুঘাটৰ ৰণ’ বুলি কোৱা হয়।

• পটভূমি: বৰ্ধিত ১০০% ভূমি ৰাজহৰ বিৰুদ্ধে কলাইগাঁও, ছিপাঝাৰ, পথৰুঘাট আদি অঞ্চলৰ কৃষকে ২৬-২৮ জানুৱাৰীত তিনিদিনীয়া ৰাইজমেলৰ আহ্বান জনায়।

• হত্যাকাণ্ড: খাজনা নিদিয়া কৃষকৰ সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰাত ক্ষুব্ধ হৈ প্ৰায় ২,০০০ কৃষকে লাঠী আৰু বাঁহৰ কামি লৈ উপায়ুক্ত জে. ডি. এণ্ডাৰছনৰ জিৰণি শিবিৰ ঘেৰাও কৰে। কৃষকসকলে খাজনা দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি মাটিৰ চপৰা আৰু দলি মাৰিবলৈ ধৰাত উপায়ুক্তই গুলীচালনাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।

• ক্ষতি: গুলীচালনাত চৰকাৰী মতে ১৫ জন আৰু বেচৰকাৰী হিচাপত প্ৰায় ১৪০ জন নিৰীহ কৃষক শ্বহীদ হয় আৰু ১৫০ জন আহত হয়। ইয়াৰ পাছত ব্ৰিটিছে আকলু শ্বেখকে ধৰি কেইবাজনো নেতাক শাস্তি দিয়ে।

প্ৰশ্ন ৮। ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে জয়ন্তীয়াসকলে কৰা বিদ্ৰোহৰ বিষয়ে এটি টোকা লিখা।
উত্তৰ:
১৮৩৫ চনত ব্ৰিটিছে জয়ন্তীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত স্বতন্ত্ৰপ্ৰিয় জয়ন্তীয়াসকলৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু পৰম্পৰাগত অধিকাৰত হস্তক্ষেপ কৰে।

• কাৰণ: জয়ন্তীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত অস্ত্ৰ ৰখা, মাছ ধৰা আৰু খৰি সংগ্ৰহত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা আৰু নগদ টকাত ঘৰ কৰ (House tax) আৰু আয়কৰ বহুওৱা।

• বিদ্ৰোহ (১৮৬০-৬৩): ১৮৬১ চনত বীৰ নেতা উকিয়াং নবাৰ (Ukiang Nongbah) নেতৃত্বত জয়ন্তীয়াসকলে একগোট হৈ ১৮৬২ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত জোৱাইৰ ব্ৰিটিছ ছাউনীত অতৰ্কিতে আক্ৰমণ কৰে।

• দমন: ব্ৰিটিছে জেনেৰেল শ্বাৱাৰ্ছৰ নেতৃত্বত সৈন্যবাহিনী পঠিয়াই বিদ্ৰোহ কঠোৰভাৱে দমন কৰে। উকিয়াং নবাক ব্ৰিটিছে ধৰি আনি জোৱাইত সকলোৰে সন্মুখত ফাঁচীকাঠত ওলমায় আৰু ১৮৬৩ চনত বিদ্ৰোহৰ অন্ত পৰে।

প্ৰশ্ন ৯। ১৮৯১ চনত মণিপুৰত টিকেন্দ্ৰজিতৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে হোৱা বিদ্ৰোহৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ:
১৮৯০ চনত মণিপুৰৰ ৰাজপৰিয়ালত উত্তৰাধিকাৰীক লৈ গৃহকন্দলৰ সৃষ্টি হোৱাত ব্ৰিটিছে অনাহকত হস্তক্ষেপ কৰে।

• মহাৰাজ সুৰচন্দ্ৰক আঁতৰাই কুলচন্দ্ৰ ৰজা হয় আৰু সেনাপতি টিকেন্দ্ৰজিত মণিপুৰৰ স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ মূল নায়ক হৈ পৰে।

• ব্ৰিটিছে টিকেন্দ্ৰজিতক দেশান্তৰিত কৰিবলৈ হেঁচা দিয়ে। অসমৰ চিফ কমিছনাৰ জে. ডব্লিউ. কুইণ্টন আৰু চাৰিজন ব্ৰিটিছ বিষয়াই ১৮৯১ চনৰ মাৰ্চত মণিপুৰলৈ আহি টিকেন্দ্ৰজিতক আটক কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাত দেশপ্ৰেমী মণিপুৰীসকলে কুইণ্টনকে ধৰি পাঁচোজন ব্ৰিটিছ বিষয়াক হত্যা কৰে।

• ইয়াৰ পিছত ব্ৰিটিছে বিশাল সৈন্যবাহিনী প্ৰেৰণ কৰি মণিপুৰ দখল কৰে। বীৰ সেনাপতি টিকেন্দ্ৰজিত আৰু জেনেৰেল থাঙ্গালক ১৮৯১ চনৰ ১৩ আগষ্টত ফাঁচী দিয়া হয় আৰু নাবালক চূড়চন্দ্ৰক ৰজা পাতি মণিপুৰক সম্পূৰ্ণভাৱে ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থ কৰা হয়।

গ) চমু টোকা লিখা

১। অসমত ইংৰাজে প্ৰৱৰ্তন কৰা ৰাজহ ব্যৱস্থা:
ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অসম দখলৰ পিছত পুৰণি পাইক প্ৰথাৰ পৰিৱৰ্তে নগদ মুদ্ৰাত মাটিৰ খাজনা সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰে। ১৮৫৮ চনৰ পিছত টিকট কৰ, আয়কৰ, গ্ৰেজিং কৰ, আবকাৰী কৰ আদি নতুন নতুন কৰ জাপি দিয়া হয়। ১৮৯২ চনত মাটিৰ খাজনা ১০০ শতাংশ পৰ্যন্ত বৃদ্ধি কৰাত কৃষকৰ অৱস্থা শোচনীয় হৈ পৰে আৰু ইয়ে অসমত ধাৰাবাহিক কৃষক বিদ্ৰোহৰ জন্ম দিয়ে।

২। মণিৰাম দেৱান:
মণিৰাম বৰভাণ্ডাৰ বৰুৱা ওৰফে মণিৰাম দেৱান অসমৰ প্ৰথমগৰাকী থলুৱা চাহ খেতিয়ক আৰু ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ মূল কাণ্ডাৰী আছিল। তেওঁ ব্ৰিটিছ শাসন ওফৰাই আহোম কোঁৱৰ কন্দপেশ্বৰ সিংহক সিংহাসনত বহুৱাবলৈ কলিকতাৰ পৰা গোপন ষড়যন্ত্ৰ ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ চিঠি-পত্ৰ ধৰা পৰাত তেওঁক কলিকতাত আটক কৰি যোৰহাটলৈ আনি ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত ফাঁচী দিয়া হয়।

৩। ফুলগুৰি ধাৱা:
১৮৬১ চনত নগাঁৱৰ ফুলগুৰিত তিৱা কৃষকসকলে আফু খেতি নিষিদ্ধকৰণ আৰু তামোল-পাণৰ ওপৰত কৰ বহুওৱাৰ প্ৰতিবাদত কৰা অসমৰ প্ৰথমটো কৃষক বিদ্ৰোহ। ইয়াত উত্তেজিত কৃষকৰ হাতত সহকাৰী উপায়ুক্ত লেফটেনেন্ট ছিংগাৰৰ মৃত্যু হৈছিল।

৪। লচিমাৰ কৃষক বিদ্ৰোহ:
১৮৯৪ চনৰ জানুৱাৰীত বৰপেটাৰ সৰুক্ষেত্ৰী মৌজাৰ লচিমাত বৰ্ধিত খাজনাৰ বিৰুদ্ধে কৃষকে ৰাইজমেলৰ জৰিয়তে আন্দোলন গঢ়ি তোলে। খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ যোৱা মৌজাদাৰ আৰু মণ্ডলক প্ৰহাৰ কৰা হয়। উপায়ুক্ত মেক কেবেই চৰকাৰী সৈন্যৰ সহায়ত বিদ্ৰোহ দমন কৰি কৃষক নেতাসকলক কান্ধত যুঁৱলি দি হাল টনাইছিল আৰু কাৰাদণ্ড বিহিছিল।

৫। পথৰুঘাটৰ ৰণ:
১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ পথৰুঘাটত বৰ্ধিত মাটিৰ খাজনাৰ প্ৰতিবাদত সমবেত হোৱা নিৰস্ত্ৰ কৃষকৰ ওপৰত উপায়ুক্ত এণ্ডাৰছনৰ নিৰ্দেশত ব্ৰিটিছ আৰক্ষীয়ে বৰ্বৰভাৱে গুলীচালনা কৰে। এই ঘটনাত ১৪০ জন নিৰীহ কৃষক শ্বহীদ হয়। ইয়াক অসমৰ ‘জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড’ৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।

৬। অসমত কৃষক বিদ্ৰোহৰ গুৰুত্ব:
ঊনবিংশ শতিকাত ফুলগুৰি, ৰঙিয়া, লচিমা আৰু পথৰুঘাটত সংঘটিত কৃষক বিদ্ৰোহসমূহে অসমৰ সাধাৰণ শোষিত কৃষকসকলক ৰাইজমেলৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিকভাৱে সচেতন কৰি তুলিছিল। এই বিদ্ৰোহসমূহে পৰৱৰ্তী সময়ৰ ভাৰতৰ জাতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত অসমবাসীক জঁপিয়াই পৰিবলৈ বলিষ্ঠ প্ৰেৰণা যোগাইছিল।

৭। বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ:
মণিপুৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ দেশপ্ৰেমী সেনাপতি টিকেন্দ্ৰজিৎ মণিপুৰৰ স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ প্ৰধান প্ৰাণপুৰুষ আছিল। ১৮৯১ চনত ব্ৰিটিছৰ অনাহক হস্তক্ষেপৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ সশস্ত্ৰ সংগ্ৰাম গঢ়ি তোলে। অৱশেষত ব্ৰিটিছে তেওঁক কৰায়ত্ত কৰি ১৮৯১ চনৰ ১৩ আগষ্টত ফাঁচী দিয়ে। তেওঁ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এজন অমৰ শ্বহীদ।