অনুশীলনী : 14.1 (তথ্য সংগ্ৰহ: প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য)
তথ্যৰ প্ৰকাৰ:
• প্ৰাথমিক তথ্য (Primary Data): অনুসন্ধানকাৰীয়ে নিজে এক নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য লৈ সংগ্ৰহ কৰা মৌলিক তথ্য।
• দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য (Secondary Data): ইতিমধ্যে সংৰক্ষিত বা অন্য কোনো উৎসৰ (নথি-পত্ৰ, বাতৰিকাকত) পৰা আহৰণ কৰা তথ্য।
• প্ৰাথমিক তথ্য (Primary Data): অনুসন্ধানকাৰীয়ে নিজে এক নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য লৈ সংগ্ৰহ কৰা মৌলিক তথ্য।
• দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য (Secondary Data): ইতিমধ্যে সংৰক্ষিত বা অন্য কোনো উৎসৰ (নথি-পত্ৰ, বাতৰিকাকত) পৰা আহৰণ কৰা তথ্য।
প্ৰশ্ন নং 1 :
তোমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ পৰা পাব পৰা তথ্যৰ পাঁচটা উদাহৰণ আগবঢ়োৱা।
1. আমাৰ শ্ৰেণীৰ ২০ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ উচ্চতা।
2. যোৱা এমাহত আমাৰ শ্ৰেণীত প্ৰতিদিনৰ অনুপস্থিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যা।
3. আমাৰ পৰিয়ালৰ যোৱা ৬ মাহৰ বিদ্যুৎ বিলৰ পৰিমাণ।
4. টেলিভিছন বা বাতৰিকাকতত প্ৰকাশিত নিৰ্বাচনৰ ফলাফল।
5. বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত গুৱাহাটীৰ দৈনিক সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা।
2. যোৱা এমাহত আমাৰ শ্ৰেণীত প্ৰতিদিনৰ অনুপস্থিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যা।
3. আমাৰ পৰিয়ালৰ যোৱা ৬ মাহৰ বিদ্যুৎ বিলৰ পৰিমাণ।
4. টেলিভিছন বা বাতৰিকাকতত প্ৰকাশিত নিৰ্বাচনৰ ফলাফল।
5. বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত গুৱাহাটীৰ দৈনিক সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা।
প্ৰশ্ন নং 2 :
ওপৰৰ প্ৰশ্ন-1 ত উল্লেখ কৰা তথ্যসমূহক প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য হিচাপে ভাগ কৰা।
• প্ৰাথমিক তথ্য (Primary Data):
1, 2 আৰু 3 নং উদাহৰণ—কাৰণ এই তথ্যসমূহ অনুসন্ধানকাৰীয়ে নিজে প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰীক্ষা কৰি সংগ্ৰহ কৰিছে।
• দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য (Secondary Data):
4 আৰু 5 নং উদাহৰণ—কাৰণ এই তথ্যসমূহ ইতিমধ্যে প্ৰকাশিত উৎসৰ (টেলিভিছন, বাতৰিকাকত, চৰকাৰী ৰেকৰ্ড) পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।
1, 2 আৰু 3 নং উদাহৰণ—কাৰণ এই তথ্যসমূহ অনুসন্ধানকাৰীয়ে নিজে প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰীক্ষা কৰি সংগ্ৰহ কৰিছে।
• দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ তথ্য (Secondary Data):
4 আৰু 5 নং উদাহৰণ—কাৰণ এই তথ্যসমূহ ইতিমধ্যে প্ৰকাশিত উৎসৰ (টেলিভিছন, বাতৰিকাকত, চৰকাৰী ৰেকৰ্ড) পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।
অনুশীলনী : 14.2 (বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা আৰু পৰিসৰ)
পৰিসৰ (Range): পৰিসৰ = সৰ্বোচ্চ মান - সৰ্বনিম্ন মান | বাৰংবাৰতা: এটা নিৰ্দিষ্ট মান যিমানবাৰ আহে।
প্ৰশ্ন নং 1 :
অষ্টম শ্ৰেণীৰ 30 গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ তেজৰ গ্ৰুপ দিয়া আছে। বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা আৰু কোনটো গ্ৰুপ আটাইতকৈ সাধাৰণ আৰু কোনটো আটাইতকৈ দুষ্প্ৰাপ্য নিৰ্ণয় কৰা।
| তেজৰ গ্ৰুপ | দাগচিহ্ন (Tally Marks) | ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যা (বাৰংবাৰতা) |
|---|---|---|
| A | 卌 |||| | 9 |
| B | 卌 | | 6 |
| O | 卌 卌 || | 12 |
| AB | ||| | 3 |
| মুঠ | 30 |
• আটাইতকৈ সাধাৰণ (সঘনাই উপলব্ধ) গ্ৰুপ = O (বাৰংবাৰতা 12)
• আটাইতকৈ দুষ্প্ৰাপ্য (কমকৈ থকা) গ্ৰুপ = AB (বাৰংবাৰতা 3)
• আটাইতকৈ দুষ্প্ৰাপ্য (কমকৈ থকা) গ্ৰুপ = AB (বাৰংবাৰতা 3)
প্ৰশ্ন নং 2 :
40 গৰাকী অভিযন্তাৰ বাসস্থানৰ পৰা কৰ্মস্থানৰ দূৰত্ব (km ত) দিয়া আছে। শ্ৰেণী প্ৰস্থ 5 আৰু প্ৰথম শ্ৰেণী 0-5 লৈ শ্ৰেণীভুক্ত বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা আৰু মূল বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
| দূৰত্ব (km) | দাগচিহ্ন | অভিযন্তাৰ সংখ্যা (বাৰংবাৰতা) |
|---|---|---|
| 0 - 5 | 卌 | 5 |
| 5 - 10 | 卌 卌 | | 11 |
| 10 - 15 | 卌 卌 | | 11 |
| 15 - 20 | 卌 |||| | 9 |
| 20 - 25 | | | 1 |
| 25 - 30 | | | 1 |
| 30 - 35 | || | 2 |
| মুঠ | 40 |
মূল বৈশিষ্ট্য: অধিকাংশ অভিযন্তাৰ (৩৬ জন অৰ্থাৎ ৯০% অভিযন্তাৰ) বাসস্থান কৰ্মস্থানৰ পৰা 20 কি.মি.ৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।
প্ৰশ্ন নং 3 :
30 দিনৰ আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতাৰ তথ্য দিয়া আছে। (i) 84-86, 86-88 আদি শ্ৰেণীৰে তালিকা প্ৰস্তুত কৰা, (ii) ই কোন ঋতু নিৰ্দেশ কৰে? (iii) পৰিসৰ কিমান?
| আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা (%) | বাৰংবাৰতা (দিনৰ সংখ্যা) |
|---|---|
| 84 - 86 | 1 |
| 86 - 88 | 1 |
| 88 - 90 | 2 |
| 90 - 92 | 2 |
| 92 - 94 | 7 |
| 94 - 96 | 6 |
| 96 - 98 | 7 |
| 98 - 100 | 4 |
| মুঠ | 30 |
(ii) আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি (অধিকাংশ দিনতেই ৯০% ৰ ওপৰত) হোৱা বাবে ই বৰ্ষাকাল (বাৰিষা ঋতু) নিৰ্দেশ কৰে।
(iii) পৰিসৰ = সৰ্বোচ্চ মান - সৰ্বনিম্ন মান = 99.2 - 84.9 = 14.3%
(iii) পৰিসৰ = সৰ্বোচ্চ মান - সৰ্বনিম্ন মান = 99.2 - 84.9 = 14.3%
প্ৰশ্ন নং 4 :
50 গৰাকী ছাত্ৰৰ উচ্চতা দিয়া আছে। (i) 160-165, 165-170 শ্ৰেণীৰে বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা, (ii) উচ্চতা সম্পৰ্কে কি সিদ্ধান্ত লোৱা হ'ব?
| উচ্চতা (cm) | দাগচিহ্ন | ছাত্ৰৰ সংখ্যা (বাৰংবাৰতা) |
|---|---|---|
| 150 - 155 | 卌 卌 || | 12 |
| 155 - 160 | 卌 |||| | 9 |
| 160 - 165 | 卌 卌 |||| | 14 |
| 165 - 170 | 卌 卌 | 10 |
| 170 - 175 | 卌 | 5 |
| মুঠ | 50 |
সিদ্ধান্ত: ৫০% তকৈ অধিক ছাত্ৰৰ (১২ + ৯ + ১৪ = ৩৫ গৰাকী অৰ্থাৎ ৭০% ছাত্ৰৰ) উচ্চতা 165 cm তকৈ কম।
প্ৰশ্ন নং 5 :
30 দিনৰ ছালফাৰ ডাই-অক্সাইডৰ গাঢ়তা (PPM ত) দিয়া আছে। (i) 0.00-0.04 শ্ৰেণীৰে তালিকা প্ৰস্তুত কৰা, (ii) কিমান দিন গাঢ়তা 0.11 PPM তকৈ বেছি আছিল?
| SO2 গাঢ়তা (PPM) | বাৰংবাৰতা (দিনৰ সংখ্যা) |
|---|---|
| 0.00 - 0.04 | 4 |
| 0.04 - 0.08 | 9 |
| 0.08 - 0.12 | 9 |
| 0.12 - 0.16 | 2 |
| 0.16 - 0.20 | 4 |
| 0.20 - 0.24 | 2 |
| মুঠ | 30 |
0.11 PPM তকৈ বেছি গাঢ়তা থকা দিনৰ সংখ্যা = 2 (0.12-0.16) + 4 (0.16-0.20) + 2 (0.20-0.24) = 8 দিন।
উত্তৰ: 8 দিনপ্ৰশ্ন নং 6 :
তিনিটা মুদ্ৰা একেলগে 30 বাৰ টছ কৰাত উঠা মুণ্ডৰ (Heads) সংখ্যাৰ বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা:
| মুণ্ডৰ সংখ্যা | দাগচিহ্ন | বাৰংবাৰতা |
|---|---|---|
| 0 | 卌 | | 6 |
| 1 | 卌 卌 | 10 |
| 2 | 卌 |||| | 9 |
| 3 | 卌 | 5 |
| মুঠ | 30 |
প্ৰশ্ন নং 7 :
π ৰ মানৰ 50 টা দশমিক স্থানৰ অংকৰ বাৰংবাৰতা আৰু সৰ্বাধিক/সৰ্বনিম্ন প্ৰাপ্ত অংক:
| অংক | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| বাৰংবাৰতা | 2 | 5 | 5 | 8 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 | 8 |
• সৰ্বাধিক বাৰ অহা অংক = 3 আৰু 9 (প্ৰত্যেকে 8 বাৰ)
• সৰ্বনিম্ন বাৰ অহা অংক = 0 (মাত্ৰ 2 বাৰ)
• সৰ্বনিম্ন বাৰ অহা অংক = 0 (মাত্ৰ 2 বাৰ)
প্ৰশ্ন নং 8 :
30 জন শিশুৱে টিভি চোৱা সময় (ঘণ্টাত)। 5-10 শ্ৰেণীৰে তালিকা আৰু 15 ঘণ্টা বা ততোধিক চোৱা শিশুৰ সংখ্যা:
| সময় (ঘণ্টা) | বাৰংবাৰতা |
|---|---|
| 0 - 5 | 10 |
| 5 - 10 | 13 |
| 10 - 15 | 5 |
| 15 - 20 | 2 |
| মুঠ | 30 |
15 ঘণ্টা বা তাতোকৈ অধিক সময় টিভি চোৱা শিশুৰ সংখ্যা = 2 জন।
প্ৰশ্ন নং 9 :
40 টা বেটাৰীৰ আয়ুকাল (বছৰত)। 0.5 আকাৰৰ শ্ৰেণীৰে (প্ৰথম শ্ৰেণী 2.0-2.5) বৰ্গীকৃত বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা:
| আয়ুকাল (বছৰত) | দাগচিহ্ন | বাৰংবাৰতা |
|---|---|---|
| 2.0 - 2.5 | || | 2 |
| 2.5 - 3.0 | 卌 | | 6 |
| 3.0 - 3.5 | 卌 卌 |||| | 14 |
| 3.5 - 4.0 | 卌 卌 | | 11 |
| 4.0 - 4.5 | |||| | 4 |
| 4.5 - 5.0 | ||| | 3 |
| মুঠ | 40 |