■ পাঠৰ চমু সাৰাংশ (শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে)

‘মোবাইলৰ বিলৈ’ পাঠটি এটা ধেমেলীয়া অথচ শিক্ষণীয় নাটিকা। ইয়াত যোগাযোগৰ তিনিটা প্ৰধান আহিলা— মোবাইল ফোন, ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছনৰ মাজত হোৱা কথা-বতৰা নাটকীয়ভাৱে তুলি ধৰা হৈছে। 

আজি-কালি ইণ্টাৰনেট আৰু নতুন নতুন এপৰ (App) সুবিধা থকাৰ বাবে মানুহে মোবাইলতে সকলো কাম— যেনে গান শুনা, কথা পতা, বাতৰি চোৱা, টিকট কটা, টকা পঠোৱা আদি সকলো কৰিব পৰা হ’ল। যাৰ ফলত ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছনৰ ব্যৱহাৰ আগৰ তুলনাত বহু কমি গৈছে আৰু সিহঁত এলাগী হৈ পৰিছে। আনহাতে, গৰাকীয়ে মোবাইলটোক এক মুহূৰ্তৰ বাবেও এৰি নিদিয়া বাবে মোবাইলটোৰ ভাগৰ লাগিছে আৰু জিৰণি নোপোৱা হৈছে। লগতে কণ-কণ ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে একেৰাহে মোবাইল চাই থকা আৰু মোবাইল নাপালে পঢ়া-শুনা, খোৱা-বোৱা এৰি দিয়াটো যে এটা বেয়া অভ্যাস, সেই বিষয়েও নাটিকাখনত সুন্দৰকৈ সোঁৱৰাই দিয়া হৈছে।

ক্ৰিয়া-কলাপ (পাঠভিত্তিক অনুশীলনী)

১। আলোচনা কৰোঁ আৰু লিখোঁ আহা: 

(ক) আমি কি কি আহিলাৰ সহায়ত খবৰ আৰু তথ্য পাব পাৰোঁ?
উত্তৰ: আমি বাতৰি কাকত, চিঠি-পত্ৰ, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, কম্পিউটাৰ আৰু মোবাইল ফোন আদি আহিলাৰ সহায়ত দেশ-বিদেশৰ বিভিন্ন খবৰ আৰু লাগতিয়াল তথ্য পাব পাৰোঁ।

(খ) আমি কি কি কামত মোবাইল ফোন ব্যৱহাৰ কৰোঁ?
উত্তৰ: আমি মোবাইল ফোন তলত উল্লেখ কৰা বিভিন্ন কামত ব্যৱহাৰ কৰোঁ—

• দূৰত থকা আত্মীয় আৰু বন্ধু-বান্ধৱীৰ লগত কথা পাতিবলৈ।
• বাৰ্তা বা মেছেজ পঠিয়াবলৈ আৰু গ্ৰহণ কৰিবলৈ।
• দেশ-বিদেশৰ বাতৰি জানিবলৈ আৰু পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ।
• গান শুনিবলৈ, ভিডিঅ’ বা চিনেমা চাবলৈ আৰু খেল খেলিবলৈ।
• ৰে’ল বা বাছৰ টিকট কাটিবলৈ।
• টকা-পইচাৰ লেন-দেন কৰিবলৈ আৰু ঘৰতে বহি বজাৰ-সমাৰ কৰিবলৈ।

(গ) “হয় দিয়া। আজি-কালি তোমালোকৰ কামবোৰো ময়েই কৰোঁ।”— এইষাৰ কথা কোনে কৈছিল?
উত্তৰ: এইষাৰ কথা পাঠটোত মোবাইলে ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছনক উদ্দেশ্য কৰি কৈছিল।

(ঘ) ১০ নম্বৰ সংলাপটো কোনে কাক কৈছিল?
উত্তৰ: ১০ নম্বৰ সংলাপটো (“হয় দিয়া। আজি-কালি তোমালোকৰ কামবোৰো ময়েই কৰোঁ। কথা পতা, নাচ-গান, খেলা-ধূলা, দেখা-শুনা এইবোৰতো আছেই। খবৰ পঠিওৱা, খবৰ লোৱা আদি কামো ময়েই কৰোঁ।”) মোবাইলে ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছনক কৈছিল।

(ঙ) “উঃ! আজিহে অলপ জিৰণি পালোঁ…”— মোবাইলে কিয় জিৰণি পালে?
উত্তৰ: গৰাকীয়ে মোবাইলটোক লগত লৈ যাবলৈ পাহৰি ঘৰতে এৰি থৈ যোৱাৰ বাবে সি সেইদিনা কামৰ পৰা অব্যাহতি পাই অলপ জিৰণি পালে।

২। চৰিত্ৰৰ লগত সংলাপ মিলাওঁ আহা:

৩। শব্দৰ লগত অৰ্থ আঁচ টানি মিলাওঁ আহা:

৪। পাঠটো পঢ়ি তলৰ তালিকাখন সম্পূৰ্ণ কৰা:

৫। তলত দিয়া আহিলা কেইপদৰ যিকোনো একটাৰ বিষয়ে পাঁচটা বাক্য লিখা:

(ক) ৰেডিঅ’ (Radio):

১) ৰেডিঅ’ হ’ল এবিধ শব্দ-শ্ৰৱণ যোগাযোগৰ অনাতাঁৰ যন্ত্ৰ।
২) ৰেডিঅ’ৰ জৰিয়তে আমি দেশ-বিদেশৰ বাতৰি, সুৱদী গীত আৰু নাটক শুনিব পাৰোঁ।
৩) ই আকাৰত সৰু হোৱা বাবে সহজে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ লৈ ফুৰিব পাৰি।
৪) ৰেডিঅ’ শুনিবলৈ বিদ্যুতৰ উপৰিও বেটাৰী ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৫) কৃষিকৰ্ম, শিক্ষা আৰু মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান প্ৰচাৰত ৰেডিঅ’ই বহু সহায় কৰে।

(খ) টেলিভিছন (Television):

১) টেলিভিছন হ’ল এবিধ দৃশ্য-শ্ৰাব্য যোগাযোগৰ আধুনিক আহিলা।
২) টেলিভিছনৰ জৰিয়তে আমি শব্দ শুনাৰ লগতে ছবিও চকুৰে দেখিবলৈ পাওঁ।
৩) টেলিভিছনত বাতৰি, ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা, চলচ্চিত্ৰ আৰু কাৰ্টুন আদি উপভোগ কৰিব পাৰি।
৪) ইয়াৰ দ্বাৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ঘৰতে বহি বিভিন্ন শিক্ষামূলক অনুষ্ঠান চাব পাৰে।
৫) বৰ্তমান সময়ত স্মাৰ্ট টেলিভিছনৰ জৰিয়তে ইণ্টাৰনেটৰ সুবিধাও ল’ব পাৰি।

(গ) মোবাইল ফোন (Mobile Phone):

১) মোবাইল ফোন হ’ল বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু লাগতিয়াল যোগাযোগ সঁজুলি।
২) ইয়াৰ সহায়ত দূৰ-দূৰণিত থকা যিকোনো ব্যক্তিৰ লগত তৎক্ষণাত কথা পাতিব পাৰি।
৩) মোবাইল ফোন আকাৰত সৰু আৰু পকেটত ভৰাই সহজে লগত লৈ ফুৰিব পাৰি।
৪) ইণ্টাৰনেটৰ সহায়ত মোবাইলৰ জৰিয়তে পঢ়া-শুনা, বাতৰি চোৱা আৰু টকাৰ লেন-দেন কৰিব পাৰি।
৫) কিন্তু একেৰাহে বেছি সময় মোবাইল চাই থকাটো চকু আৰু স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতিকাৰক।

ভাষা-অধ্যয়ন (ব্যাকৰণ আৰু ভাষাজ্ঞান)

৬। ‘আৰু’ৰ সলনি ‘-‘ (হাইফেন) ব্যৱহাৰ কৰি লিখা:

• পঢ়া আৰু শুনা — পঢ়া-শুনা
• ল’ৰা আৰু ছোৱালী — ল’ৰা-ছোৱালী
• উশাহ আৰু নিশাহ — উশাহ-নিশাহ
• চিঠি আৰু পত্ৰ — চিঠি-পত্ৰ

৭। পাঠটোত যুক্তাক্ষৰ থকা শব্দবোৰ বাছি উলিওৱা আৰু যুক্তাক্ষৰবোৰ ভাঙি লিখা:

৮। (ক) পাঠত থকা একবচন আৰু বহুবচন বুজোৱা শব্দসমূহ:

• এটা বুজোৱা শব্দ (একবচন): গৰাকী, কাপোৰখন, মঞ্চখন, বাটটো, দিনটো।
• এটাতকৈ বেছি বুজোৱা শব্দ (বহুবচন): সঁজুলিবোৰ, তোমালোক, অনুষ্ঠানসমূহ, কামবোৰ, কণমাণিহঁত।

(খ) তলৰ বাকচৰ শব্দবোৰ একবচন আৰু বহুবচনত ভাগ কৰি লিখা:

জানো আহা:
নামৰ পিছত খন, ডাল, জন, টো আদি যোগ দিলে একবচন হয়।আনহাতে নামৰ পিছত বোৰ, বিলাক, সকল, হঁত, জাক, সোপা আদি যোগ দিলে বহুবচন হয়।

৯। উপযুক্ত যতি চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰি পুনৰ লিখা:

মূল বাক্য:
এৰা কথাটো ময়ো মন কৰিছোঁ তোমাক চাগে আজি গৰাকীয়ে লৈ যাবলৈ পাহৰিলে নহয়নে

শুদ্ধ ৰূপ (যতি চিহ্নসহ):
“এৰা, কথাটো ময়ো মন কৰিছোঁ। তোমাক চাগে আজি গৰাকীয়ে লৈ যাবলৈ পাহৰিলে, নহয়নে?”

★ শব্দৰ বিকল্প বানান:

• মোবাইল — ম’বাইল
• ৰেডিঅ’ — ৰেডিও
• টেলিভিছন — টেলিভিশ্যন

জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ

১০। আলোচনা কৰোঁ আৰু লিখোঁ আহা:

(ক) মোবাইল ফোন নাথাকিলে আমাৰ কি কি অসুবিধা হ’ব বুলি ভাবা?
উত্তৰ: মোবাইল ফোন নাথাকিলে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত তলত দিয়া অসুবিধাসমূহ হ’ব পাৰে—
১) দূৰত থকা মানুহৰ সৈতে জৰুৰী মুহূৰ্তত তৎক্ষণাত যোগাযোগ কৰিব নোৱাৰিম।
২) ঘৰতে বহি ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে পঢ়া-শুনা কৰা আৰু নতুন নতুন কথা জনা কঠিন হৈ পৰিব।
৩) ৰে’ল বা বাছৰ টিকট কটা, বিদ্যুৎ বিল পৰিশোধ কৰা আৰু বেংকৰ লেন-দেনৰ বাবে শাৰী পাতি বহু সময় নষ্ট কৰিবলগীয়া হ’ব।
৪) কোনো দুৰ্ঘটনা বা বিপদৰ সময়ত লগে লগে পুলিচ, অগ্নিনিৰ্বাপক বা এম্বুলেন্স মাতিবলৈ পলম হ’ব।

(খ) তুমি কেতিয়াবা মোবাইল ফোন চাই-চাই মূৰ আৰু চকুত বিষ অনুভৱ কৰিছানে? যদি কৰিছা, তেন্তে কিয় অনুভৱ কৰিছা বুলি ভাবা?
উত্তৰ: হয়, কেতিয়াবা একেৰাহে বহু সময় ধৰি মোবাইল চাই থাকিলে চকু আৰু মূৰত বিষ অনুভৱ হয়।
কাৰণ: মোবাইল স্ক্ৰিনৰ পৰা ওলোৱা নীলা পোহৰে (Blue light) আমাৰ চকুৰ পেশীসমূহ ক্লান্ত কৰি তোলে। তদুপৰি ফোনলৈ একেথৰে চাই থাকিলে চকুৰ পতা কঁপোৱা বা মৰা কমি যায়, যাৰ ফলত চকু শুকান হৈ পৰে আৰু চকুৰ লগতে মূৰৰ বিষ আৰম্ভ হয়।

১১। পাৰ্ছেল দিওঁতা আৰু প্ৰীতমৰ কথোপকথন আগবঢ়াই সম্পূৰ্ণ কৰা:

পাৰ্ছেল দিওঁতাজন: দাদা, আপোনালৈ এটা পাৰ্ছেল আহিছে।
প্ৰীতম: হয় নেকি! আপুনি ক’ত আছে এতিয়া?
পাৰ্ছেল দিওঁতাজন: মই কৈলাশপুৰ তিনিআলিত আছোঁ।
প্ৰীতম: তিনিআলিৰ পৰা বাওঁহাতে সোমাই ৰতনপুৰৰ চাৰি নম্বৰ ঘৰটোলৈ আহক।
পাৰ্ছেল দিওঁতাজন: ঠিক আছে, মই পাঁচ মিনিটতে গৈ পাই আছোঁ। ঘৰত কোনোবা ডাঙৰ মানুহ আছেনে?
প্ৰীতম: দেউতা আছে, দেউতাই গা ধুই আছে। আপুনি আহি পাওঁমানে দেউতা ওলাই আহিব।
পাৰ্ছেল দিওঁতাজন: বাৰু, মই ঘৰৰ গেটৰ সন্মুখত গৈ কলিং বেল বজাম।
প্ৰীতম: ঠিক আছে দাদা, আপুনি আহক। ধন্যবাদ!

১২। কাহিনীভাগ তোমাৰ মতে সজাই লিখা:

কাহিনীৰ আৰম্ভণি অংশ:
চিঠি-পত্ৰ বিলোৱা মানুহজনক ডাকোৱাল বোলে। ডাকোৱালসকলে আগৰ দিনত দুৰ্গম ঠাইলৈ চিঠি নিওঁতে আত্মৰক্ষাৰ বাবে জোঙা যাঠি লগত লৈছিল। এদিন এজন ডাকোৱাল হাবিৰ লুংলুঙীয়া বাটেৰে গৈ আছিল। ভাগৰ লগা বাবে তেওঁ যাঠিপাট কাষতে মাটিত খুচি থৈ জিৰণি ল’লে। সেই সময়তে পথৰ কাষত খাপ পিটি থকা বাঘ এটাই ডাকোৱালজনক দেখিলে…

কাহিনীৰ পৰৱৰ্তী অংশ (সম্পূৰ্ণ ৰূপ):
…বাঘটোৱে ডাকোৱালজনক দেখি চিকাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে লাহে লাহে খোজ পেলাই তেওঁৰ ফালে আগবাঢ়ি আহিল। হাবিৰ শুকান পাত মৰমৰাই উঠা শব্দ শুনি ডাকোৱালজনে চকু মেলি চালে আৰু বাঘটো দেখি তেওঁৰ বুকু কঁপি উঠিল। কিন্তু তেওঁ অকণো মনোবল আৰু সাহস নেহেৰুৱালে। তেওঁ অতি সাৱধানে আৰু ক্ষিপ্ৰতাৰে কাষতে মাটিত খুচি থোৱা জোঙা যাঠিপাট তুলি ল’লে আৰু বাঘটোৰ দিশে টোঁৱাই জোৰেৰে হুংকাৰ দিলে। লগে লগে তেওঁ কঁকালত ওলমাই থোৱা ঘণ্টাৰ শিকলিডাল জোৰেৰে জোকাৰি দিলে। ঘণ্টাৰ তীব্ৰ ধাতুৰ শব্দ আৰু ডাকোৱালজনৰ হাতৰ জোঙা যাঠি দেখি বাঘটো থমকি ৰ’ল আৰু ভয় খাই পিছুৱাই গৈ জোপোহাৰ মাজত অন্তৰ্ধান হ’ল। এনেদৰে ডাকোৱালজনে উপস্থিত বুদ্ধি আৰু অসীম সাহসেৰে বাঘৰ মুখৰ পৰা নিজৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিলে।

হাতে-কামে কৰোঁ আহা & প্ৰকল্প কাৰ্য

১৩। কাগজৰ লেফাফা (Envelope/খাম) প্ৰস্তুত কৰাৰ সহজ নিয়ম:

১) এখন বৰ্গাকৃতিৰ (Square) কাগজ লোৱা হ’ল।
২) কাগজখনৰ চাৰিওটা চুক সমানে মাজলৈ আনি ভাজ কৰি ভাঁজৰ দাগ দি লোৱা হ’ল।
৩) দুয়োফালৰ দুটা চুক মাজলৈ আনি সামান্য ওপৰা-ওপৰিকৈ আঠা লগাই জোৰা দিয়া হ’ল।
৪) তলৰ চুকটো ওপৰলৈ ভাজ কৰি আনি আঠা লগাই তলৰ ফালটো বন্ধ কৰা হ’ল।
৫) ওপৰৰ ত্ৰিভুজাকাৰ চুকটো তললৈ জপাই দিলেই এটা সুন্দৰ চিঠি ভৰোৱা লেফাফা বা খাম প্ৰস্তুত হৈ উঠিব।