১. পাঠভিত্তিক মূল বিষয়বস্তু আৰু সাৰাংশ

• এৰী কাপোৰ আৰু এৰী পলু: এৰী মথৰ কণীৰ পৰা এৰী পলু ওলায়। এৰী পলুৱে এৰা গছৰ পাত খায়। পলুৱে মুখেৰে আঁহ উলিয়াই নিজৰ চাৰিওফালে খোলা (Cocoon) সাজে। এই খোলাৰ পৰা সূতা কাটি তাঁত-শালত এৰী কাপোৰ (যেনে- এৰী চাদৰ) বোৱা হয়। এৰী কাপোৰৰ উম বেছি হোৱা বাবে শীতকালত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• মথ আৰু পখিলাৰ পাৰ্থক্য: পখিলা দিনত উৰে আৰু বহুৰঙী হয়, জিৰণি লওঁতে পাখি জপাই থয়। আনহাতে মথ সাধাৰণতে ৰাতি ওলায়, অনুজ্জ্বল বৰণৰ আৰু জিৰণি লওঁতে পাখি মেলি দিয়ে।

• প্ৰাকৃতিক আঁহ (Natural Fibers): যিবোৰ আঁহ প্ৰকৃতিৰ পৰা (উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা) পোৱা যায়, সেইবোৰক প্ৰাকৃতিক আঁহ বোলে। যেনে— কপাহ (কপাহী সূতা), ভেৰাৰ নোম (উণ), মৰাপাটৰ আঁহ, নাৰিকলৰ আঁহ, এৰী, পাট, মুগা, তৰা গছৰ আঁহ, কলগছৰ আঁহ।

• বস্তুৰ অপচয় ৰোধ আৰু পুনৰ ব্যৱহাৰ (5 Rs): আমি ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰায় সকলো বস্তু প্ৰকৃতিৰ পৰাই পাওঁ। আৱৰ্জনা কমাবলৈ আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ ৫টা নিয়ম মানি চলিব লাগে— প্ৰত্যাখ্যান কৰা (Refuse), হ্ৰাস কৰা (Reduce), পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা (Reuse), নতুন উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা (Repurpose), আৰু পুনৰাৱৰ্তন ঘটোৱা (Recycle)।

২. পাঠৰ অন্তৰ্গত আলোচনা, ক্ৰিয়া-কলাপ আৰু প্ৰকল্পৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

আলোচনা কৰোঁ আহা  

প্ৰশ্ন: এৰী সূতাৰে তৈয়াৰী কি কি সাজ-পোছাক আৰু সামগ্ৰী তোমালোকে দেখিছা? দলত আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: এৰী সূতাৰে তৈয়াৰী বিভিন্ন সাজ-পোছাক আৰু সামগ্ৰী হ’ল—
১) এৰী চাদৰ (বৰ উম থকা গাত লোৱা চাদৰ)
২) এৰী কাপোৰৰ কুৰ্তা আৰু চোলা
৩) এৰী শাল আৰু মাফলাৰ
৪) এৰী কাপোৰৰ মেখেলা-চাদৰ
৫) এৰী সূতাৰ চফা কভাৰ আৰু কুশ্বন কভাৰ

ক্ৰিয়া-কলাপ ১: প্ৰকৃতিলৈ ধন্যবাদ জনাই চিঠি

মৰমৰ প্ৰকৃতি,

পৃথিৱীখন নদ-নদী, গছ-গছনি, পাহাৰ-পৰ্বত, চৰাই-চিৰিকটি আৰু সুন্দৰ পোক-পতংগৰে সজাই তোলাৰ বাবে তোমাক আন্তৰিক ধন্যবাদ। আমাক জীয়াই থাকিবলৈ আৱশ্যকীয় খাদ্য, কাপোৰ-কানি, ফল-মূল আৰু বাসস্থানৰ সকলো উপহাৰ দিয়াৰ বাবে আমি সদায় কৃতজ্ঞ। এৰী পলুৱে আমাক এনে উমাল কাপোৰ দিয়ে বুলি জানি মই অভিভূত হৈছোঁ। আমি তোমাৰ সকলো উপাদানক ভালপাম আৰু সংৰক্ষণ কৰিম।

ইতি,
তোমাৰ মৰমৰ ছাত্ৰ/ছাত্ৰী
Person
Place
Date

জানি লওঁ আহা: পখিলা আৰু মথৰ পাৰ্থক্য

ক্ৰিয়া-কলাপ ২: প্ৰাকৃতিক আঁহ আৰু তৈয়াৰী বস্তু

চিন্তা কৰি কওঁ আহা

প্ৰশ্ন: সামগ্ৰীবোৰ পুৰণি হ’লেই কিয় পেলাই দিব নালাগে?

উত্তৰ:
১) পুৰণি সামগ্ৰীবোৰ পেলাই দিলে আৱৰ্জনা বাঢ়ে আৰু চাৰিওফালৰ পৰিৱেশ প্ৰদূষিত হয়।
২) প্ৰায় সকলো সামগ্ৰী প্ৰকৃতিৰ সম্পদৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। পেলাই নিদি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপচয় ৰোধ হয় আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত থাকে।
৩) পুৰণি বস্তুৰে বহুতো নতুন আৰু উপযোগী সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰি পইচাৰো ৰাহি কৰিব পাৰি।

ক্ৰিয়া-কলাপ ৩: অলাগতিয়াল সামগ্ৰীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ

প্ৰকল্প কাৰ্য: উদ্ভিদৰ পৰা আঁহ সংগ্ৰহৰ তালিকা

৩. মূল অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

(১) তলত দিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা:

(ক) তলৰ কোনটো এৰী মথৰ বৈশিষ্ট্য?
উত্তৰ: (ii) পাখি দুখন মেলি জিৰণি লয়

(খ) তলৰ কোনবিধ প্ৰাকৃতিক আঁহ?
উত্তৰ: (i) উন

(গ) আৱৰ্জনা ৰোধ কৰাৰ বাবে তলৰ কোনটো কাৰ্য সমীচিন হ’ব?
উত্তৰ: (ii) পুৰণি বাতৰি-কাকতৰপৰা ঠোঙা প্ৰস্তুত কৰা

(২) উত্তৰ লিখা:

(ক) মৰাপাটৰ আঁহৰপৰা তৈয়াৰী দুবিধ সামগ্ৰীৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ৰছী আৰু মোনা (বা বস্তা)।

(খ) বস্তুৰ অপচয় কিয় কম কৰিব লাগে?
উত্তৰ: আমি দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰায় সকলোবোৰ লাগতিয়াল বস্তুৱেই প্ৰকৃতিৰ পৰা পাওঁ। বস্তুৰ অপচয় বেছি হ’লে প্ৰকৃতিৰ সম্পদৰ ওপৰত অতিৰিক্ত হেঁচা পৰে আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষতিসাধন হয়। সেয়েহে প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ বস্তুৰ অপচয় কম কৰিব লাগে।

(গ) আৱৰ্জনা কিদৰে সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: আমি দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ কৰা বস্তুসমূহ কাম শেষ হোৱাৰ পিছত বা পুৰণি হ’লে পুনৰ ব্যৱহাৰ নকৰি এনেয়ে য’তে ত’তে পেলাই দিলে আৱৰ্জনাৰ সৃষ্টি হয়।

(৩) খালী ঠাই পূৰ কৰা:

(ক) উণৰ সূতা ভেৰাৰ নোমৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়।
(খ) আৱৰ্জনাবোৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰি অপচয় ৰোধ কৰিব পাৰি।
(গ) গ্ৰীষ্ম কালত কপাহী কাপোৰ পিন্ধিবলৈ আৰামদায়ক।

(৪) অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ আৱৰ্জনাৰ পুনৰ ব্যৱহাৰৰ নিয়মবোৰ লিখা।

উত্তৰ: অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ আৰু আৱৰ্জনা কমাবলৈ ৫টা প্ৰধান নিয়ম (5 Rs) মানি চলিব লাগে—

১) প্ৰত্যাখ্যান কৰা (Refuse): এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰি পেলাই দিয়া সামগ্ৰী (যেনে- প্লাষ্টিকৰ পানী বটল, টিছু পেপাৰ, প্লাষ্টিক কাপ) ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত থাকিব লাগে।
২) হ্ৰাস কৰা (Reduce): বস্তুৰ অনাহক ব্যৱহাৰ আৰু অপচয় কমাব লাগে (যেনে- বহীৰ দুয়োপিঠিতে লিখা, পলিথিন বেগ কমকৈ ব্যৱহাৰ কৰা)।
৩) পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা (Reuse): আৱৰ্জনা বুলি পেলাই নিদি বস্তুবোৰ পুনৰ অন্য কামত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে (যেনে- খাদ্যৰ খালী টেমা বস্তু ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা)।
৪) নতুন উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা (Repurpose): ব্যৱহৃত বস্তুক নতুনকৈ সজাই-পৰাই আন উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা (যেনে- পুৰণি বাতৰি কাকত বা আলোচনীৰে মালা, ঠোঙা বা পুতলা সজা)।
৫) পুনৰাৱৰ্তন ঘটোৱা (Recycle): ব্যৱহৃত পেলনীয়া সামগ্ৰীৰ পৰা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি নতুন সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা (যেনে- শাক-পাচলিৰ বাকলিৰ পৰা পচন সাৰ প্ৰস্তুত কৰা)।

৪. পৰীক্ষাৰ বাবে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১: এৰী পলুৱে কি গছৰ পাত খায় আৰু ইয়াৰ পৰা কি কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: এৰী পলুৱে সাধাৰণতে এৰা গছৰ পাত খায়। এৰী পলুৰ লেটাৰ খোলাৰ আঁহৰ পৰা সূতা কাটি এৰী কাপোৰ (বা এৰী চাদৰ) তৈয়াৰ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২: শীতকালত এৰী চাদৰ কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: এৰী কাপোৰৰ উম (উত্তাপ ধৰি ৰখা ক্ষমতা) বেছি, সেয়েহে শীতকালত ঠাণ্ডাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ এৰী চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: অসমৰ তিনিবিধ বিখ্যাত ৰেচম বা পাট কাপোৰ কি কি?
উত্তৰ: অসমৰ তিনিবিধ বিখ্যাত কাপোৰ হ’ল— এৰী, পাট আৰু মুগা।

প্ৰশ্ন ৪: প্ৰাকৃতিক আঁহ কাক বোলে? তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা প্ৰাকৃতিকভাবে পোৱা আঁহবোৰক প্ৰাকৃতিক আঁহ বোলে। যেনে— কপাহ, মৰাপাটৰ আঁহ আৰু উণ (ভেৰাৰ নোম)।

প্ৰশ্ন ৫: গৰু-বিহুৰ দিনা গৰুৰ ডিঙিত কি পঘা পিন্ধোৱা হয় আৰু ই কি গছৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: গৰু-বিহুৰ দিনা গৰুৰ ডিঙিত ‘তৰা পঘা’ পিন্ধোৱা হয় আৰু ই তৰা গছৰ কাণ্ডৰ বাকলিৰ আঁহৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।