১. পাঠভিত্তিক মূল বিষয়বস্তু আৰু সাৰাংশ (Key Concepts & Summary)

• আহাৰৰ ভূমিকা: সুস্থ আৰু সবলভাৱে জীয়াই থাকিবলৈ আহাৰ অপৰিহাৰ্য। আহাৰে শৰীৰক শক্তি যোগায়, শৰীৰ গঠন আৰু বৃদ্ধিত সহায় কৰে আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বঢ়ায়। 

• খাদ্যৰ পৰিপোষকসমূহ (Nutrients):

  1. শৰ্কৰা বা কাৰ্বহাইড্ৰেট (Carbohydrates): কাম-কাজ আৰু খেল-ধেমালি কৰিবলৈ শক্তি দিয়ে। (যেনে- ভাত, ৰুটী, আলু, মিঠা আলু, কল, গুড়, মৌ-জোল, চিৰা, মুড়ি, কুঁহিয়াৰ)।

  2. প্ৰ’টিন (Protein): শৰীৰ গঠন, কোষৰ মেৰামতি আৰু বৃদ্ধিত সহায় কৰে। (যেনে- গাখীৰ, কণী, মাছ, মাংস, দাইল, মটৰ, বুট, ছয়াবিন, পনিৰ, কাঠফুলা)।

  3. চৰ্বি বা স্নেহ পদাৰ্থ (Fats): শৰীৰত তাপ আৰু শক্তি যোগায় আৰু শক্তি সঞ্চিত কৰি ৰাখে। (যেনে- তেল, ঘিউ, মাখন, বাদাম, নাৰিকল)।

  4. ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ (Vitamins & Minerals): শৰীৰক বেমাৰ-আজাৰৰ পৰা ৰক্ষা কৰে, তেজ আৰু হাড় গঠন কৰে। (যেনে- সেউজীয়া শাক-পাচলি, বিভিন্ন ফল-মূল, আমলখি, নেমুটেঙা, গাজৰ, চজিনা)।

  5. পানী (Water): খাদ্য হজম কৰাত সহায় কৰে, শৰীৰৰ বৰ্জ্য পদাৰ্থ বাহিৰ কৰে আৰু শৰীৰ শীতল-সতেজ কৰি ৰাখে।

• কাৰ্যৰ ভিত্তিত খাদ্যৰ ৩ টা গোট:

• শক্তিদায়ক খাদ্য: শৰ্কৰা আৰু চৰ্বিসমৃদ্ধ খাদ্য।

• দেহবৰ্ধক / শৰীৰ গঠনকাৰী খাদ্য: প্ৰ’টিনসমৃদ্ধ খাদ্য।

• ৰোগ প্ৰতিৰোধকাৰী খাদ্য: ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণসমৃদ্ধ খাদ্য।

• সুষম আহাৰ (Balanced Diet): যি আহাৰত শৰীৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ পৰিপোষক সঠিক অনুপাতত থাকে।

• থলুৱা খাদ্য আৰু পানীয়: পঁইতা ভাত, খাৰ, কোমল চাউলৰ জলপান, মাছৰ টেঙা, ভীমকলৰ জুৰণি পানী, কাজিনেমুৰ চৰ্বত, বেলৰ চৰ্বত আদি স্বাস্থ্যৰ বাবে অত্যন্ত উপকাৰী। (কাজিনেমু অসমৰ ৰাজ্যিক ফল)।

• জাংক ফুড (Junk Food): অত্যধিক তেল, চেনি, নিমখ আৰু মছলাযুক্ত বজাৰৰ তৈয়াৰী খাদ্য (বাৰ্গাৰ, চিপ্স, পিজ্জা, মেগী, শীতল পানীয়), যি মেদবহুলতা আৰু স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি কৰে।

২. পাঠৰ অন্তৰ্গত আলোচনা আৰু ক্ৰিয়া-কলাপৰ সমাধান (In-text Activities)

ক্ৰিয়া-কলাপ ১: খাদ্যত থকা প্ৰধান পৰিপোষক চিনাক্তকৰণ (পৃষ্ঠা ৩৯)

ক্ৰিয়া-কলাপ ২: স্থানীয় ফল-মূলৰ পৰা তৈয়াৰী স্বাস্থ্যকৰ পানীয় (পৃষ্ঠা ৪০)

ক্ৰিয়া-কলাপ ৩: থলুৱা খাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰি সুষম আহাৰৰ থালি (পৃষ্ঠা ৪১)

• শৰ্কৰাৰ উৎস: ভাত বা ৰুটী

• প্ৰ’টিনৰ উৎস: মাটি মাহৰ দাইল বা সৰু মাছৰ জোল

• ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ: ঢেঁকীয়া শাক / পালেং শাক ভাজি, সতেজ বিলাহী-তিয়হৰ চালাড আৰু কাজিনেমুৰ এটুকুৰা

• চৰ্বিৰ উৎস: আঞ্জাত ব্যৱহাৰ কৰা সৰিয়হৰ তেল বা এচামুচ ঘিউ

• অন্যান্য: এবাটি ঘৰুৱা দৈ বা এগিলাচ এঁৱা গাখীৰ আৰু পৰ্যাপ্ত বিশুদ্ধ খোৱাপানী

লিখোঁ আহা (পৃষ্ঠা ৪২)

প্ৰশ্ন ১: সকলোবোৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ জুই ব্যৱহাৰ কৰা হয়নে? জুই ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ প্ৰস্তুত কৰা খাদ্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: নহয়, সকলো খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ জুই ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। জুই ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ খোৱা খাদ্যসমূহ হ’ল—
১) কোমল চাউল আৰু দৈ-গুড়ৰ জলপান
২) চিৰা-দৈ আৰু সান্দহ
৩) ফল-মূল আৰু কেঁচা পাচলিৰ চালাড
৪) ভীমকলৰ জুৰণি পানী আৰু নেমুৰ চৰ্বত

প্ৰশ্ন ২: ৰন্ধন কাৰ্যক বৃত্তি হিচাপে লোৱা লোকসকলক কি বোলে?
উত্তৰ: ৰন্ধন কাৰ্যক পেচা বা বৃত্তি হিচাপে লোৱা ব্যক্তিসকলক চেফ্ (Chef) বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: খাদ্যবস্তু কিনাৰ সময়ত পেকেটত কি কি লক্ষ্য কৰিব লাগে?
উত্তৰ: খাদ্য সামগ্ৰী কিনাৰ সময়ত পেকেট বা বটলত লিখা প্ৰস্তুত কৰা তাৰিখ (Mfg. Date) আৰু ম্যাদ উকলি যোৱা তাৰিখ (Expiry Date / Best Before Date) ভালদৰে পৰীক্ষা কৰি চাব লাগে।

৩. মূল অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Exercise Solutions)

(১) তলত দিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা:

(ক) শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধকাৰী পৰিপোষকবিধ কি?
(i) প্ৰ’টিন
(ii) চৰ্বি
(iii) শৰ্কৰা
(iv) ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ
উত্তৰ: (iv) ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ

(খ) তলৰ কোনটো শৰ্কৰাসমৃদ্ধ খাদ্যৰ গোট?
(i) কণী, ঘিউ, মাখন, বাদাম
(ii) ভাত, ৰুটী, চিৰা, পিঠা
(iii) দাইল, উৰহী, বুট, ছয়াবিন
(iv) বিলাহী, কলডিল, মধুৰি-আম, শিলিখা
উত্তৰ: (ii) ভাত, ৰুটী, চিৰা, পিঠা

(গ) আমাৰ শৰীৰৰ বাবে প্ৰ’টিন কিয় প্ৰয়োজনীয়?
(i) শক্তি যোগায়
(ii) শৰীৰ গঠন আৰু বৃদ্ধিত সহায় কৰে
(iii) খাদ্য হজম হোৱাত সহায় কৰে
(iv) শৰীৰক তাপ আৰু শক্তি যোগান ধৰে
উত্তৰ: (ii) শৰীৰ গঠন আৰু বৃদ্ধিত সহায় কৰে

(২) ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:

(৩) খালী ঠাই পূৰ কৰা:

(ক) সুষম আহাৰত প্ৰয়োজনীয় পৰিমাণৰ সকলোবোৰ পৰিপোষক থাকে।
(খ) প্ৰতিদিনে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বিশুদ্ধ পানী খাব লাগে।
(গ) শৰীৰৰ গঠন, বৃদ্ধি আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰাত আহাৰে সহায় কৰে।
(ঘ) বজাৰত কিনিবলৈ পোৱা, অত্যধিক তেল, নিমখ, মছলা ইত্যাদি ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা খাদ্যবোৰ হ’ল জাংক ফুড।

(৪) চমু উত্তৰ লিখা:

(ক) কাৰ্যৰ ভিত্তিত ভাগ কৰা খাদ্যৰ গোটকেইটাৰ নাম কি?
উত্তৰ: কাৰ্যৰ ভিত্তিত খাদ্যক তিনিটা গোটত ভাগ কৰা হৈছে—
১) শক্তিদায়ক খাদ্য: শৰ্কৰা আৰু চৰ্বিসমৃদ্ধ খাদ্য (যেনে- ভাত, তেল, ঘিউ)।
২) দেহবৰ্ধক বা শৰীৰ গঠনকাৰী খাদ্য: প্ৰ’টিনসমৃদ্ধ খাদ্য (যেনে- গাখীৰ, কণী, দাইল)।
৩) ৰোগ প্ৰতিৰোধকাৰী খাদ্য: ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণসমৃদ্ধ খাদ্য (যেনে- শাক-পাচলি, ফল-মূল)।

(খ) কাৰ্বহাইড্ৰেট বা শৰ্কৰাসমৃদ্ধ তিনিবিধ খাদ্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ভাত, ৰুটী আৰু আলু।

(গ) খাদ্যৰ পৰিপোষককেইবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: খাদ্যৰ প্ৰধান পৰিপোষকসমূহ হ’ল— ১) শৰ্কৰা বা কাৰ্বহাইড্ৰেট, ২) প্ৰ’টিন, ৩) চৰ্বি বা স্নেহ পদাৰ্থ, ৪) ভিটামিন, ৫) খনিজ লৱণ আৰু ৬) পানী।

(ঘ) দুবিধ থলুৱা খাদ্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পঁইতা ভাত আৰু খাৰ।

(৫) সুষম আহাৰ বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰ: আমাৰ শৰীৰৰ বৃদ্ধি, বিকাশ, দৈনিক শক্তি আৰু নিৰোগী হৈ থকাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলোবোৰ পৰিপোষক (শৰ্কৰা, প্ৰ’টিন, চৰ্বি, ভিটামিন, খনিজ লৱণ আৰু পানী) সঠিক পৰিমাণত থকা খাদ্যকে সুষম আহাৰ (Balanced Diet) বোলে।

(৬) ম্যাদ উকলি যোৱা খাদ্য কিয় খাব নালাগে?

উত্তৰ: ম্যাদ উকলি যোৱা খাদ্যৰ পুষ্টিগুণ নষ্ট হৈ যায় আৰু তাত ক্ষতিকাৰক বীজাণু বা বিষাক্ত উপাদানৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এনে খাদ্য খালে পেটৰ বিষ, বমি, ডায়েৰিয়া আৰু ফুড পইজনিং আদি গুৰুতৰ বেমাৰ হ’ব পাৰে। সেয়ে ম্যাদ উকলি যোৱা খাদ্য কেতিয়াও খাব নালাগে।

(৭) ফল-মূল আৰু শাক-পাচলিৰ তালিকা (পৃষ্ঠা ৪৫):

ফল-মূল: ভীমকল, লেটেকু, কৰদৈ, ডালিম, লিচু, অমৰা, মধুৰি।
শাক-পাচলি: পচলা, কলডিল, লাই শাক, কচু, লফা শাক, কেৰেলা, চজিনা।

৪. পৰীক্ষাৰ উপযোগী অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Extra Q&A)

প্ৰশ্ন ১: অসমৰ ৰাজ্যিক ফল কি?
উত্তৰ: অসমৰ ৰাজ্যিক ফল হ’ল কাজিনেমু।

প্ৰশ্ন ২: ভীমকলৰ জুৰণি পানী কিদৰে প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ইয়াৰ উপকাৰিতা কি?
উত্তৰ: পকা ভীমকল টুকুৰা-টুকুৰকৈ কাটি ৬-৭ ঘণ্টা বা গোটেই ৰাতিটো বিশুদ্ধ পানীত তিয়াই ৰাখি ভীমকলৰ জুৰণি পানী তৈয়াৰ কৰা হয়। গৰমৰ দিনত এই পানী খালে দেহ শীতল আৰু সতেজ হৈ থাকে।

প্ৰশ্ন ৩: জাংক ফুড কাক বোলে? ইয়াৰ অপকাৰিতা কি?
উত্তৰ: অত্যধিক তেল, নিমখ, চেনি আৰু মছলা ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা বজাৰৰ মুখৰোচক খাদ্যবোৰক জাংক ফুড বোলে (যেনে— চিপ্স, বাৰ্গাৰ, পিজ্জা)। জাংক ফুড বেছিকৈ খালে শৰীৰত চৰ্বি জমা হৈ মেদবহুলতা দেখা দিয়ে আৰু বিভিন্ন ৰোগৰ সৃষ্টি হয়।

প্ৰশ্ন ৪: খাদ্য ৰন্ধাৰ বাবে সৌৰ কুকাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা কি?
উত্তৰ: সৌৰ কুকাৰত সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু তাপ ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্য ৰন্ধা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা খৰি বা গেছৰ অপচয় ৰোধ হয় আৰু ই কোনো ধৰণৰ ধোঁৱা বা পৰিৱেশ প্ৰদূষণ নকৰে।