পাঠৰ মূল সাৰাংশ

‘আমাৰ সামাজিক সমস্যা’ পাঠটিত মানুহৰ সামাজিক প্ৰকৃতি, সমাজ আৰু সামাজিক জীৱনৰ ধাৰণা বুজাই দিয়া হৈছে। পৰিয়াল হৈছে সমাজৰ প্ৰাথমিক গোট, য’ৰ পৰা মানুহে পাৰস্পৰিক মিলা-প্ৰীতি, সহযোগিতা আৰু বুজাবুজি শিকে। 

আদৰ্শ গাঁও ‘সপোনপুৰী’ৰ উদাহৰণৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে যে ৰাইজৰ একতা আৰু শ্ৰমদানেৰে কেনেকৈ অভাৱৰ মাজতো গাঁৱৰ আলি-বাট মেৰামতি আৰু উন্নয়ন সম্ভৱ হৈছে (“ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়”)। সমাজৰ সুস্থ পৰিৱেশ বিনষ্ট কৰা প্ৰধান সামাজিক সমস্যাসমূহ— যেনে অন্ধবিশ্বাস (ডাইনী বিশ্বাস, মেকুৰী যাত্ৰা), কু-সংস্কাৰ (বেজৰ জৰা-ফুঁকা), লিংগ-বৈষম্য (ল’ৰা-ছোৱালীৰ ভেদভাৱ), শিশু-শ্ৰমিক (ইটা-ভাটা বা হোটেলত শ্ৰম), যৌতুক প্ৰথা, নিৰক্ষৰতা (২০১১ লোকপিয়লৰ তথ্য), মাদক দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰ আৰু বাল্যবিবাহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এই সমস্যাসমূহ নিৰ্মূল কৰিবলৈ চৰকাৰী আইন (শিশু শ্ৰমিক আইন, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন ২০০৯, ‘বেটী বচাও বেটী পঢ়াও’) আৰু ৰাইজৰ ঐক্যবদ্ধ সচেতনতাৰ গুৰুত্ব দাঙি ধৰা হৈছে।

সামাজিক সমস্যা আৰু সমাধান: প্ৰধান তথ্যকোষ

• সমাজ আৰু প্ৰাথমিক গোট: মানুহ সামাজিক প্ৰাণী; সমাজৰ প্ৰাথমিক গোট হ’ল পৰিয়াল।

• সামাজিক প্ৰথা: সমাজত যুগ যুগ ধৰি প্ৰচলিত নীতি-নিয়ম (যেনে: বিবাহ প্ৰথা, মৃতকৰ সৎকাৰ, উৎসৱ-পাৰ্বণ)।

• প্ৰধান সামাজিক সমস্যাসমূহ:
  ১. অন্ধবিশ্বাস ও ডাইনী বিশ্বাস: যুক্তি আৰু পৰীক্ষা অবিহনে অন্ধভাৱে মানি লোৱা ভুল ধাৰণা।
  ২. কু-সংস্কাৰ: বেমাৰ-আজাৰত ডাক্তৰৰ সলনি বেজ মাতি জৰা-ফুঁকা কৰা ক্ষতিকাৰক প্ৰথা।
  ৩. লিংগ-বৈষম্য: ল’ৰা আৰু ছোৱালীৰ মাজত ভেদভাৱ ৰখা (কন্যা সন্তানৰ শিক্ষাৰ অগ্ৰদূত: চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী; চৰকাৰী শ্লোগান: ‘বেটী বচাও, বেটী পঢ়াও’)।
  ৪. শিশু-শ্ৰমিক: আৰ্থিক অনাটনৰ বাবে শৈশৱত বিদ্যালয়ৰ সলনি হোটেল, কয়লা খনি, ইটা-ভাটাত কঠোৰ শ্ৰম কৰা শিশু।
  ৫. যৌতুক প্ৰথা: বিবাহৰ সময়ত কইনাঘৰৰ পৰা জোৰকৈ ধন-সম্পত্তি দাবী কৰা কু-প্ৰথা।
  ৬. নিৰক্ষৰতা: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪.০৪% (পুৰুষ ৮২.১৪%, মহিলা ৬৫.৪৬%)। শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন ২০০৯ যোগে ৬–১৪ বছৰীয়া শিশুৰ বাবে প্ৰাথমিক শিক্ষা বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে।
  ৭. মাদক দ্ৰব্যৰ সেৱন: মদ, ভাং, ধঁপাত, চিগাৰেট আদিৰ সেৱনে সমাজৰ পৰিৱেশ বিনষ্ট কৰে।
  ৮. বাল্যবিবাহ: উপযুক্ত বয়স হোৱাৰ পূৰ্বেই কম বয়সতে ল’ৰা-ছোৱালীক বিয়া দিয়া সামাজিক ব্যাধি।

পাঠভিত্তিক অনুশীলনীসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান

১। উত্তৰ লিখা:

(ক) সামাজিক সমস্যা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: যিবোৰ কু-প্ৰথা, অন্ধবিশ্বাস, কু-সংস্কাৰ বা অন্যায় কাৰকে সমাজৰ শান্তি, শৃংখলা, সংহতি আৰু প্ৰগতিত বাধাৰ সৃষ্টি কৰি সমাজৰ ব্যক্তিসকলৰ সুস্থ বিকাশ আৰু স্বাভাৱিক জীৱন-ধাৰণত ব্যাঘাত জন্মায়, তেনে জটিল সমস্যাবোৰকেই সামাজিক সমস্যা (Social Problems) বোলে।

(খ) সমাজত একতা গঢ়ি তোলাত কোনবোৰ গুণৰ প্ৰয়োজন হয়?
উত্তৰ: সমাজত একতা আৰু ভাতৃত্ববোধ গঢ়ি তোলাত—
১. পাৰস্পৰিক মিলা-প্ৰীতি আৰু সহযোগিতা,
২. বুজাবুজি আৰু আন্তৰিকতা,
৩. এৰা-ধৰাৰ মনোভাৱ,
৪. সামাজিক সচেতনতা আৰু দায়িত্ববোধ আদি মানৱীয় গুণৰ প্ৰয়োজন হয়।

(গ) সামাজিক সমস্যাবোৰ কি কি?
উত্তৰ: আমাৰ সমাজত দেখা পোৱা প্ৰধান সামাজিক সমস্যাবোৰ হ’ল—
(১) নিৰক্ষৰতা, (২) দৰিদ্ৰতা, (৩) অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী বিশ্বাস, (৪) কু-সংস্কাৰ, (৫) লিংগ-বৈষম্য, (৬) শিশু-শ্ৰমিক, (৭) যৌতুক প্ৰথা, (৮) মাদক দ্ৰব্যৰ সেৱন, (৯) বাল্যবিবাহ, আৰু (১০) ঘৰুৱা হিংসা।

(ঘ) সামাজিক সমস্যা সৃষ্টিত কোনবোৰ কাৰকে অৰিহণা যোগায়?
উত্তৰ: সামাজিক সমস্যা সৃষ্টিত অৰিহণা যোগোৱা প্ৰধান কাৰকবোৰ হ’ল—
১. উপযুক্ত শিক্ষা আৰু সজাগতাৰ অভাৱ (নিৰক্ষৰতা),
২. অৰ্থনৈতিক অনাতন আৰু দৰিদ্ৰতা,
৩. বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অভাৱ আৰু অন্ধবিশ্বাস,
৪. পুৰণিকলীয়া সংকীৰ্ণ দৃষ্টিভংগী আৰু কু-সংস্কাৰ।

২। খালী ঠাই পূৰ কৰা:

• (ক) আমি সকলোৱে সমাজ পাতি বাস কৰোঁ।

• (খ) অন্ধবিশ্বাস হ’ল সমাজৰ এক শ্ৰেণীৰ মানুহৰ এক ভুল ধাৰণা।

• (গ) সমস্যা দীৰ্ঘদিনলৈ বৰ্তি থাকিলে সমাজত অশান্তি / বিশৃংখলাৰ সৃষ্টি হয়।

• (ঘ) ৰাইজৰ সচেতনতা আৰু সহযোগিতা নহ’লে কোনো সমস্যা সমাধান নহয়।

• (ঙ) লিখা-পঢ়া নজনা লোককে নিৰক্ষৰ লোক বোলে।

৩। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:

৪। অশুদ্ধ বাক্যবোৰ বাছি উলিয়াই শুদ্ধকৈ লিখা:

• (ক) গাঁও পঞ্চায়ত আৰু বিভিন্ন স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনসমূহে সামাজিক সমস্যাবোৰ সমাধানত সহায় কৰিব পাৰে।
  উত্তৰ: শুদ্ধ বাক্য।

• (খ) কু-সংস্কাৰৰপৰা সমাজৰ ক্ষতি হয়।
  উত্তৰ: শুদ্ধ বাক্য।

• (গ) লিংগ-বৈষম্য হ’ল সমাজৰ এটা সমস্যা।
  উত্তৰ: শুদ্ধ বাক্য।

• (ঘ) নিৰক্ষৰতাই সমাজৰপৰা অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰ দূৰ কৰিব পাৰে।
  উত্তৰ: অশুদ্ধ।
  শুদ্ধ ৰূপ: শিক্ষাইহে (সাক্ষৰতাইহে) সমাজৰপৰা অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰ দূৰ কৰিব পাৰে (বা নিৰক্ষৰতাই অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰ বৃদ্ধি কৰে)।

• (ঙ) টকা-পইচাৰ অভাৱ হ’লে ল’ৰা-ছোৱালীবোৰক শ্ৰমিক সজাই উপাৰ্জন কৰিবলৈ দিব লাগে।
  উত্তৰ: অশুদ্ধ।
  শুদ্ধ ৰূপ: টকা-পইচাৰ অভাৱ হ’লেও ল’ৰা-ছোৱালীবোৰক শ্ৰমিক নাসাজি বিদ্যালয়লৈ পঠিয়াই শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ দিব লাগে।

৫। চমুটোকা লিখা:

(ক) অন্ধবিশ্বাস (Superstition):
কোনো কথা বা ঘটনাক কোনো প্ৰমাণ, পৰীক্ষা বা যুক্তি অবিহনে সঁচা বুলি মানি লোৱা ভুল ধাৰণাকে অন্ধবিশ্বাস বোলে। যেনে: যাত্ৰা কালত মেকুৰী পাৰ হ’লে অমংগল ভবা, ভূত-প্ৰেত বিশ্বাস কৰা আৰু নিৰীহ মানুহক ‘ডাইনী’ সজাই নিৰ্যাতন চলোৱা। অন্ধবিশ্বাসে মানুহৰ বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰা আৰু সমাজৰ প্ৰগতিত বাধা দিয়ে। উপযুক্ত শিক্ষা আৰু সামাজিক সজাগতাৰ দ্বাৰা অন্ধবিশ্বাস নিৰ্মূল কৰিব পাৰি।

(খ) কু-সংস্কাৰ (Bad Practices / Superstitious Rituals):
সমাজত যুগ যুগ ধৰি প্ৰচলিত অযৌক্তিক আৰু ক্ষতিকাৰক ভুল প্ৰথা বা ৰীতি-নীতিক কু-সংস্কাৰ বোলে। যেনে— বেমাৰ-আজাৰ বা সৰ্পদংশন হ’লে ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ নোযোৱাকৈ বেজ মাতি জৰা-ফুঁকা আৰু মন্ত্ৰৰে চিকিৎসা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা। এনে কু-সংস্কাৰৰ বাবে বহু মানুহে সময়মতে উপযুক্ত চিকিৎসা নাপাই অনাহকত প্ৰাণ হেৰুৱাব লগা হয়।

(গ) যৌতুক (Dowry System):
বিবাহৰ সময়ত কইনাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে জীয়েকৰ নতুন সংসাৰখন সুচল কৰিবলৈ মৰমতে দিয়া বয়-বস্তুকে যৌতুক বোলা হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত দৰাঘৰীয়াই জোৰ-জবৰদস্তিকৈ ধন-সোণ বা গধুৰ সামগ্ৰী দাবী কৰাৰ ফলত ই এক মাৰাত্মক সামাজিক ব্যাধিত পৰিণত হৈছে। দাবী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে কইনাক নিৰ্যাতন চলোৱা হয়। ছোৱালীক উপযুক্ত শিক্ষাৰে শিক্ষিত আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি গঢ়ি তুলিলে সমাজৰ পৰা যৌতুক প্ৰথা নিৰ্মূল হ’ব।

৬। সামাজিক সমস্যা সমাধানত একতাৰ ভূমিকা কি? লিখা।

উত্তৰ:
যিকোনো জটিল সামাজিক সমস্যা অকলশৰে এজন ব্যক্তিয়ে সমাধান কৰিব নোৱাৰে। কথাতেই কয়— “ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়”।
১. সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ ৰাইজে একগোট হৈ আলোচনাৰ মাজেৰে কাম কৰিলে ডাঙৰ ডাঙৰ সমস্যাও সহজে সমাধান কৰিব পাৰি (যেনে: সপোনপুৰী গাঁৱৰ ৰাইজে পঞ্চায়তৰ অনুদান নোহোৱাকৈ শ্ৰমদান কৰি ৰাস্তা মেৰামতি কৰিছিল)।
২. একতা আৰু ভাতৃত্ববোধে সমাজত বাল্যবিবাহ, যৌতুক প্ৰথা, ডাইনী বিশ্বাস আৰু মাদক দ্ৰব্য সেৱনৰ বিৰুদ্ধে এক শক্তিশালী সামাজিক প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলে।
৩. একতাই ৰাইজৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰে আৰু চৰকাৰী আঁচনিসমূহ সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ কৰাত সহায় কৰে।