ক্ৰিয়া-কলাপ (পাঠভিত্তিক সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ)

১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা আৰু সঠিক বৃত্তটো পূৰ কৰা:

(ক) সৰ্পই দংশন কৰিলে কি কৰা উচিত? 

– (ক) চাফ-চিকুণকৈ থকা উচিত

– (খ) ৰাশিফল চোৱা উচিত

– (গ) বেজৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত

– (ঘ) ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত

উত্তৰ: (ঘ) ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত

(খ) আমি ৰাশিফল চাই দৈনন্দিন কাম কিয় কৰিব নালাগে?

– (ক) ই সৰু কথা হোৱাৰ বাবে

– (খ) ই আমাৰ পৰম্পৰা নোহোৱাৰ বাবে

– (গ) ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক ভিত্তি নথকাৰ বাবে

– (ঘ) আমি শিক্ষা-দীক্ষাত পিছ পৰি থকাৰ বাবে

উত্তৰ: (গ) ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক ভিত্তি নথকাৰ বাবে

২। তুমি ওপৰৰ দ্বিতীয় প্ৰশ্নৰ উত্তৰটো কিয় শুদ্ধ বুলি বাছি ল’লা? সহপাঠীৰ লগত আলোচনা কৰি কোৱা।

উত্তৰ:

ৰাশিফলৰ কোনো বৈজ্ঞানিক যুক্তি বা প্ৰমাণিত ভিত্তি নাই। মানুহৰ ভাগ্য কোনো গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ গণনা বা ৰাশিফলে নিয়ন্ত্ৰণ নকৰে; মানুহৰ নিজৰ কৰ্ম, পৰিশ্ৰম আৰু সততাইহে ভৱিষ্যত নিৰ্ণয় কৰে। কোনোবাই ধেমালিতে কোৱা কথা জীৱনত কেতিয়াবা মিলি যোৱাটো কেৱল এটা কাকতালীয় সংযোগহে। গতিকে অন্ধবিশ্বাস পৰিহাৰ কৰি যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিবলৈ আমরা ৰাশিফল চাই কাম কৰা অনুচিত।

৩। ‘ক’ অংশৰ শব্দবোৰৰ লগত ‘খ’ অংশৰ অৰ্থ মিলোৱা:

৪। তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ কোৱা আৰু লিখা:

(ক) বৈজ্ঞানিক মন আৰু মানসিকতা বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ:

যিকোনো কথা বা ৰীতি-নীতি আনে কৈছে বাবেই অন্ধভাৱে মানি নলৈ নিজৰ অনুসন্ধিৎসু মনেৰে প্ৰতিটো ঘটনাৰ কাৰণ যুক্তিৰে চালি-জাৰি চাই সিদ্ধান্ত লোৱা মনটোক ‘বৈজ্ঞানিক মন’ বোলে। আৰু সেই বৈজ্ঞানিক মনটোৱে দেখুৱাই দিয়া যুক্তিপূৰ্ণ আৰু শুদ্ধ পথেৰে জীৱনত কাম কৰি আগুৱাই যোৱাটোকেই ‘বৈজ্ঞানিক মানসিকতা’ বোলে।

(খ) আমাৰ সমাজত এতিয়াও কিছুমান অবৈজ্ঞানিক ক্ৰিয়া-কলাপ প্ৰচলিত হৈ থকাৰ কাৰণ কি?

উত্তৰ:

সমাজৰ বহু মানুহৰ মাজত আধুনিক শিক্ষাৰ অভাৱ, অজ্ঞতা আৰু বিশেষকৈ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অভাৱৰ বাবেই আজিও কিছুমান ভিত্তিহীন অবৈজ্ঞানিক ক্ৰিয়া-কলাপ আৰু কু-সংস্কাৰ প্ৰচলিত হৈ আছে।

(গ) ভাল দিন-বাৰ চাই কাম কৰাৰ যুক্তিযুক্ততা আছেনে?

উত্তৰ:

ভাল দিন-বাৰ চাই কাম কৰাৰ কোনো যুক্তিযুক্ততা বা বৈজ্ঞানিক ভিত্তি নাই। কাৰণ মানুহৰ সফলতা বা বিফলতা কোনো দিন বা বাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে, ই নিৰ্ভৰ কৰে মানুহৰ কৰ্মক্ষমতা, পৰিকল্পনা আৰু সঠিক প্ৰচেষ্টাৰ ওপৰতহে।

(ঘ) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বীজ কিয় ৰোপণ কৰা উচিত?

উত্তৰ:

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলেই হ’ল ভৱিষ্যত সমাজৰ কাণ্ডাৰী। তেওঁলোকৰ কুমলীয়া বয়সতে মনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বীজ ৰোপণ কৰিলেহে তেওঁলোকে অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে থিয় দি এখন শোষণমুক্ত, প্ৰগতিশীল আৰু সুস্থ সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰিব।

(ঙ) অতীজত আমাৰ সমাজত অসুখ-বিসুখ হ’লে তেনে ব্যক্তিক কাৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ প্ৰথা আছিল?

উত্তৰ:

অতীজত আমাৰ সমাজত কাৰোবাৰ অসুখ-বিসুখ হ’লে বেজ বা কবিৰাজ/বৈদ্যৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ প্ৰথা আছিল।

৫। তলত দিয়া প্ৰশ্নকেইটাৰ উত্তৰ আলোচনা কৰি লিখা:

(ক) বাহিৰত ফুৰি-চাকি অহা কাপোৰ-কানিৰে পাকঘৰত সোমাবলৈ নিদিয়াৰ আঁৰত কি বৈজ্ঞানিক ভিত্তি লুকাই আছে?

উত্তৰ:

বাহিৰত ফুৰি-চাকি ফুৰোঁতে কাপোৰ-কানিত ধূলি-বালি, আৱৰ্জনা আৰু বিভিন্ন সংক্ৰামক ৰোগৰ মাৰাত্মক বীজাণু লাগি আহিব পাৰে। তেনে পোছাক পৰিধান কৰি পাকঘৰত সোমালে খাদ্য সামগ্ৰী, ৰন্ধন পাত্ৰ আৰু পৰিৱেশত সেই বীজাণু সংক্ৰমিত হৈ খাদ্য বিষাক্ত হোৱাৰ আৰু বেমাৰ বিয়পাৰ আশংকা থাকে। গতিকে বাহিৰৰ কাপোৰ সলাই পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন হৈ পাকঘৰত সোমোৱাটো সম্পূৰ্ণ স্বাস্থ্যসন্মত আৰু বিজ্ঞানভিত্তিক।

(খ) বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গৰাকী হ’বলৈ শিক্ষিত হোৱাটো জৰুৰী নেকি? এজন মানুহ কেনেদৰে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গৰাকী হ’ব পাৰে?

উত্তৰ:

বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গৰাকী হ’বলৈ বিজ্ঞানত উচ্চ ডিগ্ৰীধাৰী বা উচ্চ শিক্ষিত হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়; এজন নিৰক্ষৰ লোকেও বৈজ্ঞানিক মনৰ অধিকাৰী হ’ব পাৰে। এজন ব্যক্তিয়ে পুৰণি বা প্ৰচলিত অন্ধবিশ্বাসবোৰক অন্ধভাৱে অনুসৰণ নকৰি, প্ৰতিটো কথা বা ঘটনাৰ আঁৰৰ কাৰণ যুক্তিৰে ফঁহিয়াই চাই আৰু যুক্তিপূৰ্ণ সত্য পথত চলিলে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গৰাকী হ’ব পাৰে।

(গ) সমাজ এখনৰ উন্নতিৰ বাবে অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰ কিয় বৰ্জন কৰিব লাগে?

উত্তৰ:

অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰে মানুহৰ যুক্তি আৰু স্বাধীন চিন্তাশক্তি ধ্বংস কৰে আৰু সমাজখনক অজ্ঞানতাৰ অন্ধকাৰত পেলাই ৰাখে। উদহৰণস্বৰূপে, সাপৰ দংশনত আক্ৰান্ত ব্যক্তিক ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে বেজৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ ফলত বহুতৰে অকাল মৃত্যু হয়। ডাইনী সন্দেহত নিৰপৰাধী মানুহক হত্যা কৰা আদি জঘন্য ঘটনা কু-সংস্কাৰৰ বাবেই ঘটে। সেয়েহে মানৱ জীৱন ৰক্ষা আৰু সমাজৰ প্ৰকৃত উন্নতিৰ বাবে সকলো ধৰণৰ অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্জন কৰা উচিত।

৪. ভাষা-অধ্যয়ন (ব্যাকৰণ)

৬। তলত দিয়া বিশেষ্য পদসমূহত ‘-ইক’ প্ৰত্যয় যোগ কৰি বিশেষণ পদ গঠন কৰা:

৭। বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দ লিখা:

• বৈজ্ঞানিক ⇒ অবৈজ্ঞানিক

• সময় ⇒ অসময়

• সাধু ⇒ অসাধু

• ন্যায় ⇒ অন্যায়

• ক্লান্ত ⇒ অক্লান্ত

• শান্ত ⇒ অশান্ত

• ভয় ⇒ নির্ভয় / অভয়

৮। তলৰ শব্দবোৰত ‘-তা’ প্ৰত্যয় যোগ কৰি গুণবাচক বিশেষ্য ৰূপ লিখা:

• সৰল ⇒ সৰলতা

• নম্ৰ ⇒ নম্ৰতা

• দৃঢ় ⇒ দৃঢ়তা

• দুৰ্বল ⇒ দুৰ্বলতা

• ভদ্ৰ ⇒ ভদ্ৰতা

• উচ্চ ⇒ উচ্চতা

৯। পাঠটোৰ পৰা বহুবচন বুজোৱা শব্দ চিনাক্তকৰণ:

• -বোৰ প্ৰত্যয়যুক্ত: ৰীতি-নীতিবোৰ, কু-সংস্কাৰবোৰ, সাজবোৰ, মানুহবোৰ, কথাবোৰ, কাৰণবোৰ, ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ, ৰংবোৰ, শাখাবোৰ।

• -বিলাক প্ৰত্যয়যুক্ত: পণ্ডিতবিলাক।

• -সমূহ প্ৰত্যয়যুক্ত: অনুষ্ঠানসমূহ, চেনেলসমূহ, অঞ্চলসমূহ।

• -খিনি প্ৰত্যয়যুক্ত: আটাইখিনি, কথাখিনি।

• -সকল প্ৰত্যয়যুক্ত: ব্যক্তিসকল, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল।

৫. জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ আৰু ব্যৱহাৰিক কাৰ্য

১০। বাপুকণ আৰু আইমণিৰ ঘটনাৰ বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ:

(ক) বাপুকণ আৰু আইমণিয়ে কৰা কামৰ ভিতৰত কাৰ কামত বৈজ্ঞানিক ভিত্তি আছে?

উত্তৰ:

আইমণিৰ কামত সম্পূৰ্ণ বৈজ্ঞানিক ভিত্তি আছে। কাৰণ যাত্ৰাৰ সময়ত সন্মুখেৰে মেকুৰী পাৰ হৈ গ’লে বিপদ হয় বুলি ভবাটো এক ভিত্তিহীন অন্ধবিশ্বাস। মেকুৰীও আন আন জীৱ-জন্তুৰ দৰে এটা স্বাভাৱিক প্ৰাণী আৰু তাৰ অহা-যোৱাৰ লগত মানুহৰ ভাগ্য বা পৰীক্ষাৰ কোনো সম্বন্ধ নাই। আইমণিয়ে এই অন্ধবিশ্বাস নামানি সময়মতে বাছত উঠি পৰীক্ষাত বহিল আৰু সুফল লাভ কৰিলে।

(খ) বাপুকণৰ ঠাইত তুমি হোৱা হ’লে কি কৰিলাহেঁতেন?

উত্তৰ:

বাপুকণৰ ঠাইত মই হোৱা হ’লে মেকুৰী পাৰ হোৱাটো এটা সাধাৰণ প্ৰাকৃতিক ঘটনা বুলি গণ্য কৰি কোনো অন্ধবিশ্বাসক প্ৰশ্ৰয় নিদিলোঁহেঁতেন আৰু আইমণিৰ দৰেই সময়মতে বাছত উঠি বিদ্যালয়লৈ গৈ পৰীক্ষা দিলোঁহেঁতেন।

১১। নিৰ্দেশনা অনুসৰি কৰা:

(ক) ৰামধেনুৰ সাতোটা ৰঙৰ নাম (পোহৰৰ সাত ৰং):

১. বেঙুনীয়া (Violet)

২. ঘন নীলা / নীলাঞ্জন (Indigo)

৩. নীলা (Blue)

৪. সেউজীয়া (Green)

৫. হালধীয়া (Yellow)

৬. সুমথিৰা / কমলা (Orange)

৭. ৰঙা (Red)

*(সংক্ষেপে: বে-নী-নী-সে-হা-সু-ৰ)*

(খ) নিউটনৰ বৰ্ণ চকৰিৰ পৰীক্ষা (পোহৰৰ ৰঙৰ যাদু):

এডাল শলাত সাতটা ৰং সমানে অঁকা চকৰি এটা লৈ দ্ৰুতগতিত ঘূৰালে চকৰিটো বগা দেখা যায়। ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণ হ’ল— সূৰ্যৰ বগা পোহৰ দৰাচলতে সাতটা ৰঙৰ সমাহাৰ আৰু আমাৰ চকুৰ দৃষ্টি সংবেদনৰ বাবে যেতিয়া সাতোটা ৰং অতি বেগেৰে চকুত পৰে, তেতিয়া মগজুৱে তাক বগা পোহৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।

৬. প্ৰকল্প কাৰ্য (Project Work)

১২। পৰম্পৰাগতভাৱে চলি থকা কামৰ বিজ্ঞানসন্মত ভিত্তি থকা আৰু নথকা তালিকা:

(ক) বিজ্ঞানসন্মত ভিত্তি থকা দুটা পৰম্পৰাগত কাম:

১. পুৱা তুলসীৰ পাত খোৱা আৰু চোতালত তুলসী ৰোৱা: তুলসীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে এণ্টি-অক্সিডেণ্ট আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধক ক্ষমতা থাকে। ই বায়ুমণ্ডল বিশুদ্ধ ৰখাতো সহায় কৰে।

২. তামৰ পাত্ৰত পানী থৈ খোৱা: তামৰ পাত্ৰত পানী ৰাখিলে তামত থকা এণ্টি-মাইক্ৰ’বিয়েল গুণে পানীৰ অপকাৰী বীজাণু ধ্বংস কৰি স্বাস্থ্য ৰক্ষা কৰে।

(খ) বিজ্ঞানসন্মত ভিত্তি নথকা (অন্ধবিশ্বাসমূলক) দুটা কাম:

১. যাত্ৰাৰ সময়ত পিছফালৰ পৰা মাতিলে বা মেকুৰী পাৰ হ’লে যাত্ৰা অশুভ বুলি ভবা: ইয়াৰ কোনো যুক্তিসংগত বা প্ৰমাণিত কাৰণ নাই, ই নিছক মনৰ অন্ধবিশ্বাস।

২. গ্ৰহণ লগাৰ সময়ত খাদ্য খোৱা বা ৰন্ধা-বঢ়া কৰা নিষিদ্ধ বুলি ভবা: চন্দ্ৰগ্ৰহণ বা সূৰ্যগ্ৰহণ হৈছে মহাজাগতিক ছাঁ পৰা প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা, ইয়াৰ লগত খাদ্য বিষাক্ত হোৱাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক সম্পৰ্ক নাই।

*(গ্ৰন্থখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ সহায়িকা পুথি)*