সুখ
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া-কলাপৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
৩। উত্তৰ দিয়া :
(ক) সুখ-সুখ বুলি সংসাৰত সুখ বিচাৰোঁতে মানুহে কি পায়?
উত্তৰ: সুখ-সুখ বুলি সংসাৰত সুখ বিচাৰোঁতে মানুহে দুখৰ উপৰি দুখ পায়।
(খ) কবিয়ে মানুহক ‘দিন-কণা’ বুলি কিয় কৈছে?
উত্তৰ: প্ৰকৃত সুখ নিজৰ হাতৰ মুঠিত (অৰ্থাৎ ত্যাগ আৰু পৰোপকাৰৰ মাজত) থকা সত্ত্বেও স্বাৰ্থান্ধ মানুহে চকু থাকিও দিনৰ পোহৰত সেই সত্য নেদেখে বাবে কবিয়ে মানুহক ‘দিন-কণা’ বুলি কৈছে।
(গ) সুখ পাবলৈ হ’লে আমি কি বলিদান দিব লাগিব?
উত্তৰ: সুখ পাবলৈ হ’লে আমি নিজৰ ব্যক্তিগত ‘স্বাৰ্থ’ বলিদান দিব লাগিব।
(ঘ) পৰমপিতাৰ সন্তান বুলি কাক কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: এই পৃথিৱীৰ সকলো নৰ-নাৰী তথা মানৱজাতিক পৰমপিতা ঈশ্বৰৰ সন্তান বুলি কোৱা হৈছে।
(ঙ) স্বাৰ্থৰ বাটত কিহে বিন্ধে বুলি কবিয়ে কৈছে?
উত্তৰ: স্বাৰ্থৰ বাটত খোজ ল’লে প্ৰতি খোজতে ‘দুখৰ কাঁইটে’ (হুলে) বিন্ধে বুলি কবিয়ে কৈছে।
(চ) সুগন্ধি কুসুম ক’ত ফুলে?
উত্তৰ: সুগন্ধি কুসুম নিঃস্বাৰ্থ আৰু বিশ্ব-প্ৰেমৰ সেন্দূৰীয়া আলিত ফুলে।
(ছ) জীৱনটো অকল নিজৰ নিমিত্তে নহয়, তেনেহ’লে কাৰ বাবে?
উত্তৰ: জীৱনটো অকল নিজৰ নিমিত্তে নহয়, ই পৰৰ কাৰণে খাটিবলৈ আৰু সকলো নৰ-নাৰীৰ সেৱা-উপকাৰ কৰিবলৈহে।
(জ) কি কৰিব পাৰিলে সংসাৰৰ পৰা দুখ নোহোৱা হ’ব?
উত্তৰ: পৰৰ অভাৱ আৰু দুখত হিয়া গলাই পৰক আপোন কৰিব পাৰিলে সংসাৰৰ পৰা দুখ নোহোৱা হ’ব।
৪। কবিতাটোৰ মূলভাব নিজৰ কথাৰে লিখা :
উত্তৰ: ‘সুখ’ কবিতাটি কবি আনন্দচন্দ্ৰ আগৰৱালাৰ এটি প্ৰসিদ্ধ দাৰ্শনিক আৰু মানৱতাবাদী কবিতা। কবিতাটোত কবিয়ে প্ৰকৃত সুখৰ ৰহস্য উন্মোচন কৰিছে। সংসাৰত নিজৰ স্বাৰ্থ বিচাৰি ঘূৰি ফুৰা মানুহে কেতিয়াও সুখৰ মুখ নেদেখে। প্ৰকৃত সুখ নিহিত থাকে ত্যাগ, পৰোপকাৰ আৰু নিঃস্বাৰ্থ মানৱ সেৱাত। এই পৃথিৱীৰ সকলো মানুহ পৰমপিতা ঈশ্বৰৰ সন্তান আৰু আমাৰ ভাই-ভনী। যেতিয়া মানুহে “মই” আৰু “মোৰ” মোহ পৰিহাৰ কৰি আনৰ দুখত সমভাগী হ’ব পাৰে আৰু নিজৰ শক্তি-সামৰ্থ্য পৰৰ হিতৰ বাবে বিলাই দিয়ে, তেতিয়াহে মানৱ জীৱন পৰম শান্তিময় আৰু অনন্ত সুখেৰে ভৰি পৰে।
৫। সংসাৰত সুখ পাবলৈ হ’লে কি কি কৰিব লাগিব? কবিতাটোৰ আলমত লিখা :
উত্তৰ: সংসাৰত প্ৰকৃত সুখ পাবলৈ হ’লে নিম্নোক্ত কামসমূহ কৰিব লাগিব:
১. নিজৰ ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থ আৰু লোভ বলিদান দিব লাগিব।
২. পৰৰ অভাৱ আৰু দুখ-কষ্টত সহানুভূতিশীল হৈ সহায়ৰ হাত আগবঢ়াব লাগিব।
৩. “মই” আৰু “মোৰ” বুলি অহংকাৰ আৰু স্বাৰ্থপৰ মোহৰ জাল ত্যাগ কৰিব লাগিব।
৪. পৃথিৱীৰ সকলো নৰ-নাৰীকে পৰমপিতাৰ সন্তান আৰু নিজৰ ভাই-ভনী বুলি ভাবি বিশ্ব-প্ৰেমৰ ভাব অন্তৰত জগাই তুলিব লাগিব।
৫. মনক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু স্থিৰ কৰি ত্যাগত পৰম সন্তোষ লাভ কৰিব লাগিব।
৭। প্ৰশ্নোত্তৰ :
(ক) কবিয়ে দিন-কণা বুলি কাক আৰু কিয় কৈছে?
উত্তৰ: কবিয়ে সংসাৰৰ স্বাৰ্থান্ধ মানুহক দিন-কণা বুলি কৈছে। কাৰণ প্ৰকৃত সুখ নিজৰ ত্যাগ আৰু কাৰ্যৰ মাজত হাততে থকা সত্ত্বেও মানুহে স্বাৰ্থান্ধ হৈ সেই পোহৰ নেদেখে আৰু সংসাৰত মিছাকৈ সুখ বিচাৰি দুখত হাবাথুৰি খায়।
(খ) মানুহৰ পাছে পাছে সুখ ফুৰিবলৈ হ’লে মানুহে কি কৰিব লাগিব?
উত্তৰ: মানুহৰ পাছে পাছে সুখ ফুৰিবলৈ হ’লে মানুহে নিজৰ অহংকাৰ আৰু স্বাৰ্থ বলিদান দি পৰোপকাৰ আৰু নিস্বাৰ্থ সেৱাত আত্মনিয়োগ কৰিব লাগিব।
৮। প্ৰসংগ সংগতি লগাই ব্যাখ্যা কৰা :
“যথাৰ্থ নিস্বাৰ্থ মৰমী জীৱন / বিশ্ব-প্ৰেমে ভৰ-পূৰ, / বিশ্বৰ সকলো ভাই-ভনী তাৰ / সুখৰ নপৰে ওৰ।”
প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত পদ্যফাঁকি কবি আনন্দচন্দ্ৰ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘সুখ’ শীৰ্ষক কবিতাটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ব্যাখ্যা: কবিয়ে ইয়াত নিস্বাৰ্থ জীৱনৰ অপৰিসীম মহত্ত্ব বৰ্ণনা কৰিছে। যিজন ব্যক্তিৰ জীৱন স্বাৰ্থহীন, মৰমিয়াল আৰু বিশ্বজনীন মানৱ প্ৰেমেৰে পৰিপূৰ্ণ, তেওঁৰ বাবে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ সকলো মানুহেই আপোন ভাই-ভনীস্বৰূপ। তেনে উদাৰমনা ব্যক্তিয়ে পৰৰ মাজত নিজকে আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু সকলোৰে সুখত সুখী হয়। এনে বিশ্বপ্ৰেমিক মানুহৰ জীৱনৰ সুখ-আনন্দ কেতিয়াও শেষ নহয়; তেওঁ অনন্তকাল অপাৰ সুখ আৰু আত্মসন্তুষ্টিৰ মাজত বাস কৰে।
৯। বাক্য ৰচনা কৰা :
স্বাৰ্থ-বলিদান (নিজৰ লাভ ত্যাগ কৰা): দেশৰ স্বাধীনতাৰ বাবে শ্বহীদসকলে নিজৰ স্বাৰ্থ-বলিদান দিছিল।
সুগন্ধি (সুগন্ধযুক্ত): ফুলনিত নানা ৰঙৰ সুগন্ধি ফুল ফুলিছে।
সেন্দূৰীয়া (সেন্দূৰৰ দরে ৰঙা / মংগলময়): প্ৰভাতৰ সূৰুযে পূব আকাশত এক সেন্দূৰীয়া আভা বিলাইছে।
ভৰ-পূৰ (উপচি থকা / পৰিপূৰ্ণ): পুখুৰীটো বাৰিষাৰ ন-পানীৰে ভৰ-পূৰ হৈ পৰিছে।
দিন-কণা (চকু থাকিও অন্ধ হোৱা): সত্যটোক চিনি নোপোৱা মানুহবোৰ প্ৰকৃততে দিন-কণাৰ দৰে।
৫. ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)
১০। যুৰীয়া শব্দ আৰু বাক্য ৰচনা :
সুখ-দুখ: জীৱনটো সুখ-দুখৰ এক সমষ্টি।
নৰ-নাৰী: সমাজৰ প্ৰগতিত সকলো নৰ-নাৰীৰ সমান অৱদান আছে।
ভাই-ভনী: আমি সকলো ভাৰতীয় পৰস্পৰৰ ভাই-ভনী।
শক্তি-সামৰথ: নিজৰ শক্তি-সামৰথ অনুসৰি দুখীয়াক সহায় কৰা উচিত।
১১। লিংগ পৰিৱৰ্তন কৰা :
হাতী — মতা হাতী / মাইকী হাতী (বা মখনা / হাতিনী)
মানুহ — মতা মানুহ / মাইকী মানুহ (বা পুৰুষ / নাৰী)
ম’হ — মতা ম’হ / মাইকী ম’হ
ছাগলী — মতা ছাগলী (পাঠা) / মাইকী ছাগলী
কুকুৰা — মতা কুকুৰা / মাইকী কুকুৰা
১২। প্ৰত্যয় ভাঙি দেখুওৱা :
ঢুলীয়া = ঢোল + ঈয়া
তেলীয়া = তেল + ঈয়া
কপটীয়া = কপট + ঈয়া
পাহাৰীয়া = পাহাৰ + ঈয়া
সেউজীয়া = সেউজ + ঈয়া
নগৰীয়া = নগৰ + ঈয়া
জতুৱা ঠাঁচৰ অৰ্থ আৰু প্ৰয়োগ :
কথা দে (প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া): বিপদৰ সময়ত সহায় কৰিম বুলি তেওঁ মোক কথা দিলে।
নাম থ (যশ ৰখা): ভাল কাম কৰি ছাত্ৰজনে স্কুলৰ নাম থ’লে।
মূৰ খা (ধ্বংস কৰা / সৰ্বনাশ কৰা): অসৎ সংগত পৰি ল’ৰাটোৱে নিজৰ মূৰ খালে।
ঘৰ পাত (সংসাৰ কৰা): ডেকাজনে বিয়া-বাৰু কৰাই নতুনকৈ ঘৰ পাতিলে।
কাণ কৰ (মনোযোগ দিয়া): শিক্ষকৰ কথাত সদায় কাণ কৰিব লাগে।
পেট পা (গোপন কথা জনা): চতুৰ মানুহজনে কৌশলেৰে তাৰ পেট পালে।
হাত সাৰ (বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা): ভাগ্যৰ বলত সি দুৰ্ঘটনাৰ পৰা হাত সাৰিলে।
মন খা (পছন্দ হোৱা / মিলি যোৱা): দুয়ো বন্ধুৰ স্বভাৱটো বৰ সুন্দৰকৈ মন খালে।
গা ঘেলা (অলস ভাৱে সময় কটোৱা): কাম নকৰি এনেকৈ গা ঘেলি বহি থাকিলে নহ’ব।
বাট মাৰ (পথ বন্ধ কৰা / ক্ষতি কৰা): আনৰ উন্নতিৰ বাট মাৰিব নালাগে।
হাত ল (দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰা): সমিতিয়ে খেলপথাৰখন মেৰামতিৰ কাম হাতত ল’লে।
হাত ধো (আশা ত্যাগ কৰা / বঞ্চিত হোৱা): এলেহুৱা স্বভাৱৰ বাবে সি চাকৰিটোৰ পৰা হাত ধুলে।
১৩। সৰল বাক্যৰ পৰা যৌগিক বাক্যলৈ পৰিৱৰ্তন :
১. সৰল বাক্য: সঁচা কথা ক’লে সকলোৱে মৰম কৰিব।
→ যৌগিক বাক্য: সঁচা কথা ক’বা আৰু সকলোৱে মৰম কৰিব।
২. সৰল বাক্য: ব্যায়াম নকৰিলে স্বাস্থ্য ভালে নাথাকিব।
→ যৌগিক বাক্য: নিয়মীয়াকৈ ব্যায়াম কৰা নহ’লে স্বাস্থ্য ভালে নাথাকিব।
৩. সৰল বাক্য: পৰীক্ষাত প্ৰথম হোৱা বাবে প্ৰমোদক সকলোৱে ভাল পাইছিল।
→ যৌগিক বাক্য: প্ৰমোদ পৰীক্ষাত প্ৰথম হৈছিল আৰু সেয়েহে তাক সকলোৱে ভাল পাইছিল।
৪. সৰল বাক্য: ৰবীন আহিল, শ্যামল নাহিল।
→ যৌগিক বাক্য: ৰবীন আহিল কিন্তু শ্যামল নাহিল।
৫. সৰল বাক্য: খেলুৱৈৰ দলটোৱে জিৰণি লৈ উঠি খেলপথাৰত নামিল।
→ যৌগিক বাক্য: খেলুৱৈৰ দলটোৱে জিৰণি ল’লে আৰু তাৰ পিছত খেলপথাৰত নামিল।
৬. জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ
১৪। স্বাৰ্থপৰ আৰু স্বাৰ্থ বলিদান দিয়া মানুহৰ বৈশিষ্ট্য :
স্বাৰ্থপৰ মানুহ: কেৱল নিজৰ লাভ বিচাৰে, আনৰ দুখ-কষ্টত আনন্দ পায় বা উদাসীন থাকে, সমাজৰ লোকৰ প্ৰতি বিদ্বেষ ভাৱ পোষণ কৰে আৰু অৱশেষত সকলোৰে অপ্ৰিয় হৈ অকলশৰীয়া আৰু অসুখী জীৱন কটায়।
স্বাৰ্থ বলিদান দিয়া মানুহ: আনৰ দুখত ব্যথিত হৈ সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়, নিজৰ সুখ ত্যাগ কৰি সমাজৰ হিত সাধন কৰে, সকলোকে নিজৰ আত্মীয় বুলি গণ্য কৰে আৰু সমাজত চিৰকাল শ্ৰদ্ধা ও পৰম শান্তি লাভ কৰে।
নেলছন মাণ্ডেলা (১৯১৮ – ২০১৩)ৰ চমু পৰিচয় :
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বৰ্ণবৈষম্যবাদ (Apartheid) বিৰোধী সংগ্ৰামৰ বিশ্ববিখ্যাত অবিসংবাদী নেতা।
কৃষ্ণাংগসকলৰ মুক্তিৰ বাবে সুদীৰ্ঘ ২৭ বছৰ কাৰাবাস খাটিছিল।
১৯৯০ চনত কাৰামুক্ত হৈ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম কৃষ্ণাংগ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হয় আৰু ১৯৯৩ চনত শান্তিৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰে।