অতীতক নাযাবা পাহৰি
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া-কলাপৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। উত্তৰ দিয়া :
(ক) কোনবোৰ সম্পদক কলা সম্পদ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: অতীতৰ শিল্পকলা, স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, লিপি, মুদ্ৰা, বুৰঞ্জীপ্ৰসিদ্ধ স্থান, দলিল আদি যিবোৰ সম্পদে সেই যুগৰ ঐতিহ্য, বুৰঞ্জী, বিজ্ঞান, ধৰ্ম আৰু দৰ্শনৰ সম্যক পৰিচয় দিয়ে, তেনে সম্পদবোৰক কলা সম্পদ বুলি কোৱা হয়।
(খ) অতীতৰ কিহৰ বিষয়ে এই সম্পদবোৰে কয়?
উত্তৰ: এই সম্পদবোৰে অতীতৰ সমাজ জীৱন, মানুহৰ জীৱন-ধাৰণ প্ৰণালী, বসতি স্থান, কলা-সংস্কৃতি, ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বিষয়ে কয়।
(গ) কোনবিলাক সম্পদক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বোলে?
উত্তৰ: প্ৰাক্-ঐতিহাসিক যুগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বৰ্তমান সময়ৰ পৰা কমেও এশ (১০০) বছৰৰ পুৰণি আৰু খনন কাৰ্যৰ দ্বাৰা ভূ-গৰ্ভৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা বা প্ৰাচীন কালৰ সকলো ঐতিহাসিক স্মৃতিচিহ্ন, মঠ-মন্দিৰ, স্তূপ, ভাস্কৰ্য, বাচন-বৰ্তন, আ-অলংকাৰ, লিপি আদিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বোলে।
(ঘ) প্ৰত্নতত্ত্ব বুলিলে কি বুজা? পুৰণি কালৰ কলাসম্পদসমূহৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে আমি কিহৰ বিষয়ে জানিব পাৰোঁ?
উত্তৰ: প্ৰাচীন কালৰ ভূ-গৰ্ভত পোত গৈ থকা বা পুৰণি যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ, ভাস্কৰ্য, স্থাপত্য আৰু অন্যান্য প্ৰাচীন সম্পদসমূহৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়নক প্ৰত্নতত্ত্ব (Archaeology) বোলে।
পুৰণি কালৰ কলাসম্পদসমূহৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে আমি সেই যুগৰ মানুহৰ সভ্যতা, জীৱন-ধাৰণৰ প্ৰণালী, নগৰ নিৰ্মাণ কৌশল, আচাৰ-ব্যৱহাৰ, ধৰ্মীয় বিশ্বাস, শিল্পকলা আৰু ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিব পাৰোঁ।
(ঙ) পুৰণি দ্বাৰকা নগৰৰ অৱশেষ ক’ৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: পুৰণি দ্বাৰকা নগৰৰ অৱশেষ সাগৰৰ গভীৰ জলৰাশিৰ তলৰ পৰা (সামুদ্ৰিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে) উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।
(চ) সূৰ্য পাহাৰ কোন জিলাত অৱস্থিত?
উত্তৰ: শ্ৰীশ্ৰীসূৰ্য পাহাৰ গোৱালপাৰা জিলাত অৱস্থিত।
(ছ) তেজপুৰৰ ওচৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত কি উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: তেজপুৰৰ ওচৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত প্ৰাচীন পোৰা মাটিৰ কুঁৱাৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।
(জ) সূৰ্য পাহাৰৰ খনন কাৰ্যত কি কি উদ্ধাৰ হৈছিল?
উত্তৰ: শ্ৰীশ্ৰীসূৰ্য পাহাৰৰ খনন কাৰ্যত শিলেৰে নিৰ্মিত বৌদ্ধ স্তূপ, জৈন ধৰ্মৰ আদিগুৰু নেমিনাথ আৰু ঋষভনাথৰ ভাস্কৰ্য, শিৱলিংগ, গণেশ মূৰ্তি আদি উদ্ধাৰ হৈছিল।
(ঝ) গোৱালপাৰা জিলাৰ ‘পাগলাটেক’ত কি উদ্ধাৰ হৈছিল?
উত্তৰ: গোৱালপাৰা জিলাৰ পাগলাটেকত পোৰা মাটিৰ বৌদ্ধ স্তূপৰ বিৰল ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছিল।
(ঞ) গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰ অঞ্চলৰ ‘ডুবৰনি’ক প্ৰাচীন অসমৰ বুৰঞ্জীৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ বুলি কিয় কোৱা হৈছে বুজাই লিখা।
উত্তৰ: গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰৰ ডুবৰনি অঞ্চলৰ ওচৰে-পাঁজৰে উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন শিলালিপিসমূহৰ পৰা প্ৰাচীন অসমৰ সমাজ, ধৰ্ম, ভাষা, সাহিত্য আৰু ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অনেক অমূল্য তথ্য পোৱা গৈছে। তদুপৰি তাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত মন্দিৰৰ ভেটি, শিৱলিংগ আৰু উন্নত ভাস্কৰ্য-স্থাপত্যৰ নিদৰ্শন উদ্ধাৰ হৈছে বাবে ডুবৰনিক প্ৰাচীন অসমৰ বুৰঞ্জীৰ এক অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
(ট) গুৱাহাটী মহানগৰৰ আমবাৰী অঞ্চলৰ খনন কাৰ্যৰ দ্বাৰা কিহৰ মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছিল?
উত্তৰ: গুৱাহাটীৰ আমবাৰী অঞ্চলত শিৱৰ বাহন নন্দীৰ পিঠিত উঠি নৃত্যৰত অৱস্থাত থকা সমগ্ৰ ভাৰততে বিৰল এনে অপূৰ্ব ‘নটৰাজ’ৰ মূৰ্তিৰ লগতে বিষ্ণু আৰু শিৱৰ বহুতো ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছিল।
(ঠ) শিৱসাগৰ জিলাৰ চৰাইদেউত আহোম স্বৰ্গদেউৰ সমাধিক্ষেত্ৰ মৈদামসমূহ উদ্ধাৰ হৈছে। মৈদামসমূহৰ লগত কোন দেশৰ মৈদামৰ সাদৃশ্য আছে লিখা।
উত্তৰ: চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহত খনন কাৰ্য কৰি মৃত স্বৰ্গদেউসকলৰ লগত সমৰ্পণ কৰা শৰাই, সঁফুৰা, হাতী-দাঁতৰ নানা শিল্পকৰ্ম আৰু বহুমূলীয়া সোণৰ অলংকাৰৰ অৱশেষ আদি উদ্ধাৰ হৈছে।
এই অৰ্ধগোলাকৃতিৰ মৈদামসমূহৰ লগত চীনদেশৰ ৰাজকীয় সমাধিক্ষেত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে।
২। শব্দাৰ্থ :
প্ৰত্নতত্ত্ব: প্ৰাচীন কালৰ ভূ-গৰ্ভৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা ভগ্নাৱশেষ আৰু ঐতিহাসিক সম্পদৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়ন।
ভগ্নাৱশেষ: কোনো ধ্বংস হোৱা বস্তু বা প্ৰাসাদৰ ভঙা-ছিগা অৱশিষ্ট অংশ।
ভাস্কৰ্য: শিল, কাঠ, পোৰামাটি বা ধাতু কাটি বা গঢ়ি তৈয়াৰ কৰা মূৰ্তি বা শিল্পকলা।
স্তূপ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্মৃতিচিহ্ন বা পৱিত্ৰ ধাতু সংৰক্ষিত কৰি নিৰ্মাণ কৰা ওখ দৌল/টিলা।
ঐতিহাসিক: ইতিহাস সম্বন্ধীয় বা ইতিহাসত উল্লেখ থকা।
উদ্ঘাটন: উন্মোচন কৰা, আৱিষ্কাৰ কৰা, প্ৰকাশ কৰা।
ঐতিহ্য: পৰম্পৰাগতভাৱে চলি অহা পুৰণি গৌৰৱময় সংস্কৃতি বা সম্পত্তি।
গৌৰৱ: মৰ্যাদা, সন্মান, মহত্ত্ব।
৩। চমুটোকা :
ক) শ্ৰীশ্ৰী সূৰ্য পাহাৰ: গোৱালপাৰা জিলাত অৱস্থিত শ্ৰীশ্ৰী সূৰ্য পাহাৰ অসমৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্যৰ এক মহামিলন ক্ষেত্ৰ। ইয়াত খনন কাৰ্যৰ ফলত হিন্দু ধৰ্মৰ শিৱলিংগ, গণেশৰ মূৰ্তি, বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শিলৰ স্তূপ আৰু জৈন ধৰ্মৰ তীৰ্থংকৰ নেমিনাথ ও ঋষভনাথৰ বিৰল ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছে। ই তিনিটা প্ৰধান ধৰ্মৰ সমন্বয় তীৰ্থ।
খ) মৈদাম: আহোম স্বৰ্গদেউ আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ মৃত্যুৰ পিছত মাটিৰে নিৰ্মাণ কৰা অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ৰাজকীয় সমাধিক ‘মৈদাম’ বোলা হয়। শিৱসাগৰ জিলাৰ চৰাইদেউ মৈদামৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ। মৃতকৰ লগত ব্যৱহাৰ্য সোণৰ অলংকাৰ, শৰাই, সঁফুৰা আৰু হাতী-দাঁতৰ সামগ্ৰী দিয়া হৈছিল।
গ) ডুবৰনি: গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰ অঞ্চলত অৱস্থিত ডুবৰনি প্ৰাচীন অসমৰ ভাস্কৰ্য আৰু শিলালিপিৰ এক প্ৰধান কেনদ্ৰ। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন লিপিয়ে ইতিহাসৰ বহুতো ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় তথ্য প্ৰদান কৰে।
ঘ) নটৰাজ: গুৱাহাটীৰ আমবাৰী অঞ্চলৰ খনন কাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা শিৱৰ বাহন নন্দীৰ পিঠিত উঠি নৃত্যৰত অৱস্থাত থকা নটৰাজৰ মূৰ্তিটো সমগ্ৰ ভাৰততে বিৰল আৰু অতুলনীয় ভাস্কৰ্য কলাৰ নিদৰ্শন।
৪। ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) “উত্তৰ ভাৰতৰ গংগা নদীৰ উপত্যকা আৰু অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একে সময়তে সভ্যতা সংস্কৃতিৰ বিকাশ সাধন হৈছিল।”
প্ৰসংগ: প্ৰস্তুত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ ‘অতীতক নাযাবা পাহৰি’ শীৰ্ষক পাঠৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
ব্যাখ্যা: অতীতত বহুতৰ ধাৰণা আছিল যে ভাৰতৰ মূল সভ্যতা কেৱল সিন্ধু আৰু গংগা নদীৰ উপত্যকাতেই সীমাবদ্ধ আছিল। কিন্তু তেজপুৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন পোৰা মাটিৰ কুঁৱাৰ নিদৰ্শনে প্ৰমাণ কৰে যে ঠিক একে সময়তে গংগা উপত্যকাৰ সমান্তৰালকৈ অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাতো এক অত্যন্ত উন্নত আৰু সমৃদ্ধশালী সভ্যতা-সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছিল। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰে অসমৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্যৰ এই গৌৰৱোজ্জ্বল ইতিহাস প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
৩. ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)
৫। বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দ :
উপস্থিত — অনুপস্থিত
ধ্বংস — সৃষ্টি / নিৰ্মাণ
চিনাকি — অচিনাকি
নবীন — প্ৰবীণ / পুৰণি
প্ৰাচীন — অৰ্বাচীন / আধুনিক / নতুন
দুৰ্বল — সবল / শক্তিশালী
পৰিকল্পিত — অপৰিকল্পিত
বৈসাদৃশ্য — সাদৃশ্য
৬। বাক্য ৰচনা কৰা :
ভগ্নাৱশেষ (ধ্বংসাৱশেষ): পুৰণি মন্দিৰৰ ভগ্নাৱশেষবোৰে অতীতৰ কাৰুকাৰ্যৰ পৰিচয় দিয়ে।
ইতিহাস (বুৰঞ্জী): অসমৰ গৌৰৱময় ইতিহাস সকলোৰে বাবে প্ৰেৰণাদায়ক।
উদ্ঘাটন (উন্মোচন কৰা): মন্ত্ৰী মহোদয়ে নতুন দলংখন আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্ঘাটন কৰিলে।
উদ্ধাৰ (মাটিৰ তলৰ পৰা উলিওৱা): আমবাৰীৰ খননত বহুতো প্ৰাচীন মূৰ্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।
খনন (মাটি খন্দা কাৰ্য): প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে চৰাইদেউত খনন কাৰ্য চলাইছে।
নিৰ্মাণ (সজা কাৰ্য): ৰজাদিনীয়া মন্দিৰসমূহ সুন্দৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
ঐতিহ্য (পুৰণি গৌৰৱময় সম্পদ): নিজৰ ভাষা আৰু জাতীয় ঐতিহ্যক ৰক্ষা কৰাটো আমাৰ কৰ্তব্য।
আপুৰুগীয়া (অতি মূল্যৱান / বিৰল): পুৰণি সাঁচিপতীয়া পুথিবোৰ অসমৰ আপুৰুগীয়া সম্পদ।
৭। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা :
(ক) কোনো বস্তুৰ ভগা-ছিগা অংশবোৰ — ভগ্নাৱশেষ / ধ্বংসাৱশেষ
(খ) প্ৰাচীন যুগৰ সম্পদসমূহৰ বিষয়ে কৰা অধ্যয়ন — প্ৰত্নতত্ত্ব (Archaeology)
(গ) প্ৰাচীন যুগৰ সম্পদসমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰখা স্থান — সংগ্ৰহালয় (Museum)
(ঘ) শিলত কটা শিল্প — ভাস্কৰ্য (শিলৰ ভাস্কৰ্য)
৮। প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ :
(ক) অ’ভাৰহেড প্ৰজেক্টৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: অ’ভাৰহেড প্ৰজেক্টৰ (Overhead Projector) হ’ল এবিধ আলোকীয় প্ৰক্ষেপণ যন্ত্ৰ, যাৰ সহায়ত স্বচ্ছ কাগজ বা প্লাষ্টিকৰ শ্বীটত অঁকা ছবি বা লিখা তথ্যসমূহ এখন ডাঙৰ পৰ্দাত প্ৰতিফলিত কৰি ডাঙৰকৈ দেখুৱাব পাৰি।
(খ) অ’ভাৰহেড প্ৰজেক্টৰৰ সহায়ত কি কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: ইয়াৰ সহায়ত শ্ৰেণীকোঠা বা সভাত ছবি, মানচিত্ৰ, প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদৰ চিত্ৰ আৰু পাঠ্য-তথ্যসমূহ সহজে আৰু স্পষ্টকৈ ডাঙৰ পৰ্দাত দেখুৱাই বুজাব পাৰি।
(গ) প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদৰ সময় নিৰূপণ কৰা বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাটোক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদৰ সময় নিৰূপণ কৰা বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাক ‘কাৰ্বন-১৪ পদ্ধতি’ (Carbon-14 Method) বোলা হয়।
(ঘ) প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন কাৰ্য সমাধা হোৱা অসমৰ কেইখনমান ঠাইৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: গুৱাহাটীৰ আমবাৰী, গোৱালপাৰাৰ শ্ৰীশ্ৰীসূৰ্য পাহাৰ, তেজপুৰৰ বৰাচুবুৰী ও দ-পৰ্বতীয়া, গোলাঘাটৰ ডুবৰনি, নগাঁৱৰ ন-নাথ, মদন কামদেৱ আৰু শিৱসাগৰৰ চৰাইদেউ।
(ঙ) লিপিসমূহৰ অধ্যয়নে কি কি তথ্যৰ যোগান ধৰে?
উত্তৰ: প্ৰাচীন লিপিসমূহৰ অধ্যয়নে সেই সময়ৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস, ৰজাৰ শাসনকাল, বংশাৱলী, সমাজ ব্যৱস্থা, অৰ্থনীতি, ভাষা-সাহিত্য আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সঠিক আৰু প্ৰামাণিক তথ্যৰ যোগান ধৰে।