পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু অনুশীলনী সমাধান (Textbook Questions and Solutions)

১. পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী আৰু সমাধান (In-Text Questions & Answers)

■ প্ৰশ্নাৱলী – ১ (পৃষ্ঠা ২৪৩)

প্ৰশ্ন ১: শক্তিৰ ভাল উৎস কি? 
উত্তৰ: শক্তিৰ এটা ভাল বা আদৰ্শ উৎসৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:

1. যিটোৱে প্ৰতি একক ভৰ বা আয়তনৰ বিনিময়ত বৃহৎ পৰিমাণৰ কাৰ্য কৰে (উচ্চ কেলৰি মানবিশিষ্ট)।

2. যিটো সহজে আৰু সকলো সময়তে উপলব্ধ।

3. যিটোৰ সংৰক্ষণ (Storage) আৰু পৰিবহণ (Transport) অতি সহজসাধ্য আৰু নিৰাপদ।

4. যিটো মিতব্যয়ী (অৰ্থনৈতিকভাৱে কম খৰচী) আৰু পৰিবেশ প্ৰদূষণ নকৰে।

প্ৰশ্ন ২: ভাল ইন্ধন কি?
উত্তৰ: যিবোৰ ইন্ধনে দহনৰ ফলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে তাপ উৎপন্ন কৰে, কম ধোঁৱা বা কোনো বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত নকৰে, যাৰ জ্বলন উষ্ণতা (Ignition temperature) মধ্যমীয়া, আৰু দহনৰ পিছত কোনো ছাই বা অপ্ৰয়োজনীয় অৱশিষ্ট নেৰেখে, তাক ভাল ইন্ধন (Good fuel) বোলে। যেনে— এল পি জি (LPG), প্ৰাকৃতিক গেছ, জৈৱ গেছ ইত্যাদি।

প্ৰশ্ন ৩: যদি তুমি আহাৰ গৰম কৰিবলৈ যিকোনো শক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম, তেন্তে কোনটো কৰিবা আৰু কিয়?
উত্তৰ: আহাৰ গৰম কৰিবলৈ মই এল পি জি (LPG) বা সৌৰ কুকাৰ / মাইক্ৰ’ৱেভ (বৈদ্যুতিক শক্তি) ব্যৱহাৰ কৰিম।
কাৰণ:

1. এল পি জি বা বিদ্যুৎ অতি সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি আৰু খৰতকীয়াকৈ তাপ দিয়ে।

2. এইবোৰে কোনো ধোঁৱা বা ছাই উৎপন্ন নকৰে, যাৰ ফলত ৰন্ধন কাৰ্য প্ৰদূষণমুক্ত আৰু স্বাস্থ্যসন্মত হয়।

3. ইন্ধনৰ অপচয় নহয় আৰু পাত্ৰবোৰ ক’লা নপৰে।

■ প্ৰশ্নাৱলী – ২ (পৃষ্ঠা ২৪8)

প্ৰশ্ন ১: জীৱাশ্মজাত ইন্ধনৰ অসুবিধাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: জীৱাশ্মজাত ইন্ধন (কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম) ব্যৱহাৰৰ মূল অসুবিধাসমূহ হ’ল:

1. অনৱীকৰণযোগ্য আৰু সীমিত ভাণ্ডাৰ: এইবোৰ সৃষ্টি হ’বলৈ কোটি কোটি বছৰ লাগে। বৰ্তমানৰ ব্যৱহাৰৰ হাৰত অতি শীঘ্ৰেই এইবোৰ নিঃশেষ হৈ যাব।

2. বায়ু প্ৰদূষণ: এইবোৰ দহন কৰিলে কাৰ্বন, ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ আম্লিক অক্সাইড (CO₂, SO₂, NO₂) নিৰ্গত হয়, যাৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষিত হয়।

3. এছিড বৰষুণ (Acid Rain): SO₂ আৰু NO₂ গেছে বৰষুণৰ পানীৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি এছিড বৰষুণ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, মাটি আৰু জলজ জীৱৰ ক্ষতি হয়।

4. সেউজগৃহ প্ৰভাৱ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি: প্ৰচুৰ পৰিমাণে নিৰ্গত হোৱা CO₂ গেছে গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি (Global Warming) কৰে।

প্ৰশ্ন ২: আমি শক্তিৰ বিকল্প উৎস বিচাৰো কিয়?
উত্তৰ: আমি শক্তিৰ বিকল্প বা অপৰম্পৰাগত উৎস বিচাৰাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল:

1. পৰম্পৰাগত জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ (কয়লা, পেট্ৰ’ল) ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু অদূৰ ভৱিষ্যতে এইবোৰ শেষ হৈ যাব।

2. বৰ্ধিত জনসংখ্যা আৰু আধুনিক জীৱনশৈলীৰ বাবে শক্তিৰ চাহিদা দিনক দিনে অতি তীব্ৰভাৱে বৃদ্ধি পাইছে।

3. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দহনৰ ফলত হোৱা পৰিবেশ প্ৰদূষণ আৰু গোলকীয় উষ্ণতাৰ ভাবুকি হ্ৰাস কৰিবলৈ পৰিবেশ-অনুকূল আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ প্ৰয়োজন।

প্ৰশ্ন ৩: আমাৰ সুবিধাৰ বাবে বায়ু আৰু জল শক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰৰ কি পৰিবৰ্তন অনা হৈছে?
উত্তৰ:

• বায়ু শক্তি: পূৰ্বতে বায়ুকলৰ যান্ত্ৰিক শক্তি কেৱল কুঁৱাৰ পৰা পানী তোলা বা ঘেঁহু পিহা কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়েছিল। বৰ্তমান আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে উন্নত বায়ুকল আৰু ‘বায়ু শক্তি পাম’ (Wind Energy Farm) স্থাপন কৰি জেনেৰেটৰৰ টাৰবাইন ঘূৰাই বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ শক্তি উৎপাদন কৰা হয়।

• জল শক্তি: পূৰ্বতে বোৱতী পানীৰ গতিশক্তি কেৱল কাঠ বা শস্য পিহা কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান নদীত ওখ নদীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰি পানীৰ স্থিতি শক্তিক টাৰবাইনৰ সহায়ত বিদ্যুৎ শক্তিলৈ (জলবিদ্যুৎ / Hydroelectricity) ৰূপান্তৰ কৰা হয়।

■ প্ৰশ্নাৱলী – ৩ (পৃষ্ঠা ২৫৩ – প্ৰথম অংশ)

প্ৰশ্ন ১: কোন ধৰণৰ দাপোণ— অবতল, উত্তল নে সমতল সৌৰ কুকাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎকৃষ্ট? কিয়?
উত্তৰ: সৌৰ কুকাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে অবতল দাপোণ (Concave Mirror) আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট।
কাৰণ: অবতল দাপোণে ইয়াৰ ওপৰত আপতিত হোৱা সূৰ্যৰ সমান্তৰাল ৰশ্মিবোৰক অভিসাৰী কৰি এটা নিৰ্দিষ্ট বিন্দুত (ফ’কাছত) কেন্দ্ৰীভূত কৰে। ইয়াৰ ফলত সেই স্থানত অতি উচ্চ উষ্ণতাৰ সৃষ্টি হয়, যিয়ে খাদ্য সোনকালে সিজাত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ২: মহাসমুদ্ৰৰ পৰা পাব পৰা শক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?
উত্তৰ: মহাসমুদ্ৰৰ পৰা শক্তি (জোৱাৰ-ভাটা, তৰংগ আৰু মহাসমুদ্ৰীয় তাপীয় শক্তি) আহৰণৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ হ’ল:

1. জোৱাৰ-ভাটা শক্তি: বান্ধ নিৰ্মাণ কৰিব পৰা উপযুক্ত সংকীৰ্ণ উপকূলীয় স্থান তেনেই সীমিত।

2. তৰংগ শক্তি: অতি প্ৰবল আৰু অহৰহ তৰংগ চলি থকা ঠাইতহে ব্যৱসায়িকভাৱে টাৰবাইন চলোৱা সম্ভৱ।

3. মহাসমুদ্ৰীয় তাপীয় শক্তি (OTEC): সমুদ্ৰপৃষ্ঠ আৰু ২ কিঃমিঃ গভীৰতাৰ পানীৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্য অন্ততঃ ২০°C বা তাতকৈ অধিক হ’লেহে এই প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হয়। এই প্ৰকল্পসমূহ নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনাৰ খৰচ অতি বেছি আৰু শক্তি আহৰণৰ দক্ষতা তুলনামূলকভাৱে কম।

প্ৰশ্ন ৩: ভূ-তাপীয় শক্তি কি?
উত্তৰ: ভূত্বকৰ গভীৰতাত ভূতাত্ত্বিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত গলিত শিলসমূহ ওপৰলৈ ঠেকা খাই কিছুমান ‘উষ্ণ অঞ্চল’ (Hot spots)ৰ সৃষ্টি কৰে। যেতিয়া ভূগৰ্ভৰ পানী এই উষ্ণ অঞ্চলবোৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে, তেতিয়া ই উচ্চ চাপৰ বাষ্পলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। শিলৰ মাজত আৱদ্ধ এই বাষ্পক পাইপেৰে ওপৰলৈ আনি টাৰবাইন ঘূৰাই বিদ্যুৎ উৎপন্ন কৰা হয়। ভূগৰ্ভৰ এই তাপ শক্তিক ভূ-তাপীয় শক্তি (Geothermal Energy) বোলে।

প্ৰশ্ন ৪: নিউক্লীয় শক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: নিউক্লীয় শক্তিৰ প্ৰধান সুবিধাসমূহ হ’ল:

1. অতি কম পৰিমাণৰ নিউক্লীয় ইন্ধনৰ (যেনে- ইউৰেনিয়াম-২৩৫) বিযোজন ঘটাই বিপুল পৰিমাণৰ শক্তি উৎপাদন কৰিব পাৰি (কয়লাৰ দহনতকৈ প্ৰায় ১০ নিযুত গুণ অধিক)।

2. বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত কয়লাৰ দৰে কোনো ধোঁৱা, সেউজগৃহ গেছ বা বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত নহয়।

3. এবাৰ ইন্ধন ভৰালে ৰিয়েক্টৰটো দীৰ্ঘদিন ধৰি নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে চলি থাকে।

■ প্ৰশ্নাৱলী – ৪ (পৃষ্ঠা ২৫৩ – দ্বিতীয় অংশ)

প্ৰশ্ন ১: শক্তিৰ উৎস এটা প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব পাৰেনে? কিয় পাৰে বা কিয় নোৱাৰে?
উত্তৰ: প্ৰকৃত অৰ্থত কোনো শক্তিৰ উৎসই সম্পূৰ্ণৰূপে ১০০% প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব নোৱাৰে।
যদিও সৌৰ কোষ, বায়ু শক্তি বা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা শক্তি উৎপাদনৰ সময়ত কোনো ধোঁৱা বা প্ৰদূষক ওলাই নাহে, তথাপিও এই সঁজুলিবোৰ (যেনে- সৌৰ পেনেল, টাৰবাইন, নদীবান্ধ) নিৰ্মাণ আৰু সংস্থাপন কৰোঁতে পৰিবেশৰ কিছু ক্ষতি আৰু প্ৰদূষণ সংঘটিত হয়। সেয়েহে আমি কোনো উৎসক “প্ৰদূষণমুক্ত” বুলি কোৱাতকৈ আন উৎসৰ তুলনাত “অধিক পৰিষ্কাৰ” (Cleaner) বুলিহে ক’ব পাৰো।

প্ৰশ্ন ২: ৰকেটৰ ইন্ধন হিচাপে হাইড্ৰ’জেন ব্যৱহাৰ হয়। তোমালোকে ইয়াক চি এন জি (CNG) তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি গণ্য কৰিবা নেকি? কিয় কৰিবা বা কিয় নকৰা?
উত্তৰ: হয়, হাইড্ৰ’জেনক চি এন জি (CNG) তকৈ বহু বেছি পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি গণ্য কৰা হয়।
কাৰণ:

1. হাইড্ৰ’জেনৰ দহনত কেৱল পানীৰ বাষ্প (H₂O) উৎপন্ন হয়, কোনো ধৰণৰ প্ৰদূষক গেছ নিৰ্গত নহয়।

2. আনহাতে, চি এন জি (মুখ্যতঃ মিথেন – CH₄) দহন কৰিলে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড (CO₂) আৰু সামান্য পৰিমাণে কাৰ্বন মন’অক্সাইড উৎপন্ন হয়, যিয়ে সেউজগৃহ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰে।

3. হাইড্ৰ’জেনৰ কেলৰি মানো চি এন জিতকৈ বহু বেছি।

■ প্ৰশ্নাৱলী – ৫ (পৃষ্ঠা ২৫৪)

প্ৰশ্ন ১: তুমি নৱীকৰণযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম লিখা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তৰ: দুটা নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস হ’ল: সৌৰ শক্তি আৰু বায়ু শক্তি।
কাৰণ:

1. সূৰ্য আৰু বতাহ প্ৰকৃতিত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আৰু নিৰন্তৰ উপলব্ধ।

2. ব্যৱহাৰৰ ফলত ইহঁতৰ ভাণ্ডাৰ কেতিয়াও শেষ নহয় আৰু প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনৰুদ্ধাৰ হৈ থাকে।

প্ৰশ্ন ২: তুমি ক্ষয়িষ্ণু বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম উল্লেখ কৰা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তৰ: দুটা ক্ষয়িষ্ণু (অনৱীকৰণযোগ্য) শক্তিৰ উৎস হ’ল: কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম।
কাৰণ:

1. প্ৰকৃতিত এইবোৰৰ সঞ্চিত পৰিমাণ অতি সীমিত।

2. এইবোৰ পুনৰ সৃষ্টি হ’বলৈ কোটি কোটি বছৰৰ প্ৰয়োজন হয়। বৰ্তমানৰ ব্যৱহাৰৰ হাৰত অনাগত কেইটামান দশকৰ ভিতৰত এইবোৰ চিৰদিনৰ বাবে নিঃশেষ হৈ যাব।

২. অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Exercise Solutions – পৃষ্ঠা ২৫৪ – ২৫৫)

প্ৰশ্ন ১: পানী গৰম কৰিবলৈ সৌৰ জল হীটাৰ এটা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা দিনটো হৈছে এটা—
(a) ৰৌদ্ৰোজ্বল দিন
(b) ডাৱৰীয়া দিন
(c) গৰম দিন
(d) বতাহে কোবোৱা দিন
উত্তৰ: (b) ডাৱৰীয়া দিন
(ডাৱৰীয়া দিনত সূৰ্যৰ তাপ আৰু বিকিৰণ ভূপৃষ্ঠত পৰ্যাপ্তভাৱে নপৰে।)

প্ৰশ্ন ২: তলৰ কোনটো জীৱ ভৰ শক্তিৰ উৎসৰ উদাহৰণ নহয়?
(a) খৰি
(b) গোবৰ গেছ
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) কয়লা
উত্তৰ: (c) নিউক্লীয় শক্তি
(নিউক্লীয় শক্তি পৰমাণুৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা আহে, কোনো উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ জীৱভৰৰ পৰা নহয়।)

প্ৰশ্ন ৩: আমি ব্যৱহাৰ কৰা শক্তিৰ সৰহ সংখ্যক উৎসৰ শক্তি হ’ল সঞ্চিত সৌৰশক্তি। তলৰ কোনটো সৌৰ শক্তি আধাৰিত নহয়?
(a) ভূ-তাপীয় শক্তি
(b) বায়ু শক্তি
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) জৈৱ উপাদান
উত্তৰ: (c) নিউক্লীয় শক্তি
(নিউক্লীয় শক্তি পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত নিহিত থকা আন্তঃআণৱিক বলৰ সৈতে জড়িত, যাৰ সৈতে সৌৰশক্তিৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই।)

প্ৰশ্ন ৪: শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ উৎস হিচাপে জীৱাশ্মজাত ইন্ধন আৰু সৌৰশক্তিৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা।
উত্তৰ: জীৱাশ্মজাত ইন্ধন আৰু সৌৰশক্তিৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ তলৰ তালিকাত দিয়া হ’ল:

প্ৰশ্ন ৫: শক্তিৰ উৎস হিচাপে জৈৱ উপাদান আৰু জলবিদ্যুতৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা।
উত্তৰ: জৈৱ উপাদান (Biomass) আৰু জলবিদ্যুতৰ (Hydroelectricity) মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ:

প্ৰশ্ন ৬: তলত দিয়া উৎসসমূহৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰাৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?
(a) বতাহ (b) তৰংগ (c) জোৱাৰ-ভাটা
উত্তৰ:

• (a) বতাহ (Wind Energy):

  1. বায়ু শক্তি পাম কেৱল বছৰৰ অধিকাংশ সময় বতাহ বলি থকা অঞ্চলতহে পাতিব পাৰি।

  2. টাৰবাইন ঘূৰিবলৈ বতাহৰ নিম্নতম গতিবেগ ১৫ কিঃমিঃ/ঘণ্টা হ’ব লাগে।

  3. প্ৰকল্প স্থাপনৰ প্ৰাৰম্ভিক ব্যয় অতি বেছি আৰু বৃহৎ মাটিৰ এলেকাৰ প্ৰয়োজন হয়।

• (b) তৰংগ (Wave Energy):

1. অতি শক্তিশালী তৰংগ অহৰহ চলি থকা নিৰ্দিষ্ট উপকূলীয় স্থানতহে ই কাৰ্যকৰী।

2. সঁজুলিবোৰ সাগৰৰ লুণীয়া পানী আৰু প্ৰচণ্ড ধুমুহাত সহজে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।

• (c) জোৱাৰ-ভাটা (Tidal Energy):

1. সাগৰৰ জলপৃষ্ঠৰ উত্থান-পতনৰ মাত্ৰা যথেষ্ট বেছি হ’ব লাগে।

2. বান্ধ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ উপযুক্ত ঠেক সমুদ্ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ অতি সীমিত।

প্ৰশ্ন ৭: কি আধাৰত শক্তিৰ উৎসসমূহ— (a) নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য, (b) ক্ষয়িষ্ণু আৰু অক্ষয়িষ্ণু বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰিবা? (a) আৰু (b) ত উল্লেখ কৰা বাছন (option) একেই নে?
উত্তৰ:

• শ্ৰেণীবিভাজনৰ আধাৰ:

• (a) নৱীকৰণযোগ্য আৰু অনৱীকৰণযোগ্য: প্ৰকৃতিত শক্তিৰ পুনৰুত্থান বা পুনৰ সৃষ্টি হোৱাৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি।

• (b) ক্ষয়িষ্ণু আৰু অক্ষয়িষ্ণু: প্ৰকৃতিত শক্তিৰ উপলব্ধতা আৰু ব্যৱহাৰৰ ফলত ভাণ্ডাৰ শেষ হোৱা বা নোহোৱাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি।

• সিদ্ধান্ত: ব্যৱহাৰিক দিশৰ পৰা (a) আৰু (b) ৰ শ্ৰেণীবিভাজন প্ৰায় একেই। যিবোৰ উৎস নৱীকৰণযোগ্য, সেইবোৰ অক্ষয়িষ্ণু (যেনে- সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি); আৰু যিবোৰ অনৱীকৰণযোগ্য, সেইবোৰ ক্ষয়িষ্ণু (যেনে- কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম)।

প্ৰশ্ন ৮: এটা আদৰ্শ শক্তি উৎসৰ গুণসমূহ কি কি?
উত্তৰ: এটা আদৰ্শ শক্তিৰ উৎসৰ প্ৰধান গুণসমূহ হ’ল:

1. ইয়াৰ কেলৰি মান উচ্চ হ’ব লাগে (প্ৰতি একক ভৰত অধিক তাপ দিয়ে)।

2. ই সহজলভ্য আৰু পৰিবহণৰ বাবে সুবিধাজনক হ’ব লাগে।

3. ই সহজে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা আৰু ব্যৱহাৰত নিৰাপদ হ’ব লাগে।

4. ই দহনত কোনো ধোঁৱা বা বিষাক্ত গেছ নোলোৱাকৈ জ্বলে (পৰিবেশ হিতৈষী)।

5. ই অৰ্থনৈতিকভাৱে কম খৰচী (মিতব্যয়ী) হ’ব লাগে।

প্ৰশ্ন ৯: সৌৰ চুলা ব্যৱহাৰৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাসমূহ কি কি? এনে স্থান আছেনে য’ত সৌৰ চুলাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত?
উত্তৰ:

• সুবিধাসমূহ:

  1. ইন্ধনৰ কোনো খৰচ নাই (বিনামূলীয়া সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰ কৰে)।

  2. কোনো ধোঁৱা বা প্ৰদূষণ নহয়।

  3. খাদ্যৰ পৌষ্টিক গুণ নষ্ট নোহোৱাকৈ সুস্বাদুভাৱে খাদ্য ৰন্ধা হয়।

• অসুবিধাসমূহ:

1. ৰাতিৰ সময়ত আৰু ডাৱৰীয়া বা বৰষুণৰ দিনত ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।

2. খাদ্য ৰন্ধাত অধিক সময় লাগে।

3. ইয়াত খাদ্য ভজা (Frying) বা ৰুটী সেকাৰ দৰে কাম কৰিব নোৱাৰি।

• সীমিত স্থান: মেৰু অঞ্চল, অত্যাধিক কুঁৱলী আৰু বৰষুণ হোৱা পাহাৰীয়া অঞ্চল য’ত সূৰ্যৰ পোহৰ কমকৈ পৰে, তেনে ঠাইত সৌৰ চুলাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত।

প্ৰশ্ন ১০: পৰিবেশৰ ওপৰত শক্তিৰ বৰ্দ্ধিত চাহিদাৰ প্ৰভাৱ কি কি? শক্তিৰ ব্যয় হ্ৰাস কৰিবৰ বাবে তুমি কি কি পদক্ষেপ লোৱাৰ পৰামৰ্শ দিবা?
উত্তৰ:

• পৰিবেশৰ ওপৰত প্ৰভাৱ:

1. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অত্যাধিক দহনে বায়ু প্ৰদূষণ, এছিড বৰষুণ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰিছে।

2. বৃহৎ নদীবান্ধ নিৰ্মাণৰ ফলত বনাঞ্চল ধ্বংস হৈছে আৰু নদীৰ গতি সলনি হৈছে।

3. খনিজ ইন্ধন আৰু ধাতু নিষ্কাশনে মাটি আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিবেশৰ অৱক্ষয় ঘটাইছে।

• শক্তিৰ ব্যয় হ্ৰাসৰ পৰামৰ্শসমূহ:

1. অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে চলি থকা লাইট, ফেন, টিভি আদিৰ চুইচ বন্ধ ৰখা।

2. ওচৰৰ ঠাইলৈ যাতায়তৰ বাবে ব্যক্তিগত বাহনৰ সলনি খোজ কঢ়া বা চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰা।

3. ঘৰত সৌৰ জল হীটাৰ আৰু সৌৰ কুকাৰৰ দৰে নৱীকৰণযোগ্য সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰা।

4. প্ৰেচাৰ কুকাৰ ব্যৱহাৰ কৰি আৰু খাদ্য ৰন্ধাৰ সময়ত পাত্ৰ ঢাকি ইন্ধন ৰাহি কৰা।

৩. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (Extra Important Q&A & MCQs)

■ বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions):

১। পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ বহিঃভাগৰ প্ৰান্তত সৌৰ ধ্ৰুৱকৰ (Solar Constant) মান কিমান?
(a) ১.৪ জুল/ছেকেণ্ড
(b) ১.৪ কিলোৱাট/বৰ্গমিটাৰ (১.৪ kW/m²)
(c) ১৪ কিলোৱাট/বৰ্গমিটাৰ
(d) ০.১৪ কিলোৱাট/বৰ্গমিটাৰ
উত্তৰ: (b) ১.৪ কিলোৱাট/বৰ্গমিটাৰ (1.4 kW/m² বা 1.4 kJ/s·m²)।

২। জৈৱ গেছত (Biogas) প্ৰধানকৈ কিমান শতাংশ মিথেন গেছ থাকে?
(a) ৫০%
(b) ৬৫%
(c) ৭৫%
(d) ৯০%
উত্তৰ: (c) ৭৫%।

৩। কোনখন দেশক ‘বতাহৰ দেশ’ (Country of Winds) বুলি কোৱা হয়?
(a) ভাৰত
(b) জাৰ্মানী
(c) ডেনমাৰ্ক
(d) আমেৰিকা
উত্তৰ: (c) ডেনমাৰ্ক।

৪। সৌৰ কোষ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তলৰ কোনটো অৰ্ধপৰিবাহী ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ছিলিকন
(b) তাম
(c) এলুমিনিয়াম
(d) লো
উত্তৰ: (a) ছিলিকন (Silicon)।

৫। নিউক্লীয় সংযোজন বিক্ৰিয়া ক’ত সংঘটিত হয়?
(a) নিউক্লীয় ৰিয়েক্টৰত
(b) সূৰ্য আৰু নক্ষত্ৰসমূহত
(c) তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰত
(d) সৌৰ পেনেলত
উত্তৰ: (b) সূৰ্য আৰু নক্ষত্ৰসমূহত।

■ চমু উত্তৰৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন:

প্ৰশ্ন ১: নিউক্লীয় বিযোজন (Nuclear Fission) আৰু নিউক্লীয় সংযোজনৰ (Nuclear Fusion) মাজৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ:

• নিউক্লীয় বিযোজন: এটা গধুৰ নিউক্লিয়াছক নিউট্ৰনেৰে আঘাত কৰি দুটা পাতল নিউক্লিয়াছলৈ ভাঙি প্ৰচুৰ শক্তি উৎপন্ন কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

• নিউক্লীয় সংযোজন: দুটা অতি পাতল নিউক্লিয়াছ উচ্চ তাপ আৰু চাপত সংযোজিত হৈ এটা গধুৰ নিউক্লিয়াছ গঠন কৰি বিপুল শক্তি নিৰ্গত কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

প্ৰশ্ন ২: সৌৰ পেনেলত কোষবোৰ সংযোগ কৰিবলৈ ৰূপ (Silver) ধাতু কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: ৰূপ হ’ল বিদ্যুৎ পৰিবহণৰ আটাইতকৈ উত্তম পৰিবাহী আৰু ইয়াৰ ৰোধ (Resistance) অতি নগণ্য। ইয়াৰ ফলত কোষবোৰৰ মাজত শক্তিৰ কোনো অপচয় নোহোৱাকৈ বিদ্যুৎ পৰিবহণ সম্পন্ন হয়।