1. মূল পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Thinking about the Text)

1. When her son dies, Kisa Gotami goes from house to house. What does she ask for? Does she get it? Why not?

(যেতিয়া কিছা গোতমীৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তানৰ মৃত্যু হ’ল, তেতিয়া তাই ঘৰে ঘৰে গৈ কি বিচাৰিছিল? তাই সেয়া পাইছিলনে? কিয় পোৱা নাছিল?)

Answer: When her son died, Kisa Gotami carried the dead child from house to house asking for medicine that could cure him and bring him back to life. She did not get it because her son was already dead, and no medicine on earth can restore life to the dead. The neighbours pitied her and thought she had lost her mind in overwhelming grief.

যেতিয়া কিছা গোতমীৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তানটি ঢুকাল, তেতিয়া তাই পুত্ৰৰ মৃতদেহটো বুকুত বান্ধি ঘৰে ঘৰে গৈ তাক বচাই তুলিব পৰা ঔষধ বিচাৰি ফুৰিছিল। কিন্তু তাই ঔষধ নাপালে কাৰণ সন্তানটি ইতিমধ্যে মৃত্যুমুখত পৰিছিল আৰু পৃথিৱীৰ কোনো ঔষধে মৃত ব্যক্তিক পুনৰ জীৱন দিব নোৱাৰে। ওচৰ-চুবুৰীয়াসকলে তাইক দয়া কৰিছিল আৰু ভাবিছিল যে শোকত তাই উন্মাদ হৈ পৰিছে।

2. Kisa Gotami again goes from house to house after she speaks with the Buddha. What does she ask for, the second time around? Does she get it? Why not?

(বুদ্ধৰ লগত কথা পতাৰ পিছত কিছা গোতমীয়ে দ্বিতীয়বাৰ ঘৰে ঘৰে গৈ কি বিচাৰিলে? তাই সেয়া পালে নে? কিয় নাপালে?)

Answer: The second time, Kisa Gotami went from house to house asking for a handful of mustard seeds from a household where no one had ever lost a child, husband, parent, or friend. She did not get it because there was not a single house where death had not touched some beloved family member. As people lamented, “The living are few, but the dead are many.”

দ্বিতীয়বাৰ কিছা গোতমীয়ে এনে এটা ঘৰৰ পৰা এমুঠি সৰিয়হ গুটি বিচাৰি ঘৰে ঘৰে গ’ল যিটো ঘৰত কেতিয়াও কোনো সন্তান, স্বামী, পিতৃ-মাতৃ বা বন্ধুৰ মৃত্যু হোৱা নাই। কিন্তু তাই এনে কোনো ঘৰ বিচাৰি নাপালে কাৰণ পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো ঘৰতেই কাৰোবাৰ নহয় কাৰোবাৰ মৃত্যু হৈছিল। মানুহবোৰে দুখেৰে কৈছিল যে জীয়াই থকা মানুহৰ সংখ্যা কম, কিন্তু মৃতকৰ সংখ্যা অগণন।

3. What does Kisa Gotami understand the second time that she failed to understand the first time? Was this what the Buddha wanted her to understand?

(প্ৰথমবাৰ বুজি নোপোৱা কি কথা কিছা গোতমীয়ে দ্বিতীয়বাৰ বুজি পালে? বুদ্ধই তাইক এইটোৱেই বুজাব বিচাৰিছিলনে?)

Answer: The second time, sitting wearily by the roadside and watching the city lights flicker and extinguish into the dark night, Kisa Gotami understood that death is the inevitable and universal law of nature common to all mortals. She realized that she had been selfish in her personal grief. Yes, this profound truth about the universality of death and the necessity of rising above selfish attachment was precisely what the Buddha wanted her to understand through her own experience.

দ্বিতীয়বাৰ ভাগৰুৱা হৈ ৰাস্তাৰ কাষত বহি নগৰৰ চাকিবোৰ জ্বলি পুনৰ নিমিষতে নুমাই অন্ধকাৰ হৈ পৰা দেখি কিছা গোতমীয়ে বুজি পালে যে মৃত্যু সকলোৰে বাবে এক সাৰ্বজনীন আৰু অনিবাৰ্য সত্য। তাই উপলব্ধি কৰিলে যে নিজৰ সন্তানৰ শোকত তাই স্বাৰ্থপৰ হৈ পৰিছিল। হয়, ভগৱান বুদ্ধই তাইক এই সাৰ্থপৰ শোক ত্যাগ কৰি মৃত্যুৰ সৰ্বজনীন সত্যটোক উপলব্ধি কৰাটোৱেই বিচাৰিছিল।

4. Why do you think Kisa Gotami understood this only the second time? In what way did the Buddha change her understanding?

(কিছা গোতমীয়ে এই কথা দ্বিতীয়বাৰতহে কিয় বুজি পালে বুলি আপুনি ভাবে? বুদ্ধদেৱে তাইৰ বোধশক্তি কেনেদৰে সলনি কৰিলে?)

Answer: In the beginning, Kisa Gotami was blinded by motherly grief and denial of her son’s death. Instead of delivering a theoretical lecture, the Buddha wisely gave her an experiential task: to find mustard seeds from a house untouched by death. When she visited every house and found bereavement everywhere, she personally witnessed that suffering and death belong to all humanity. The Buddha transformed her understanding from selfish personal sorrow to universal spiritual acceptance.

প্ৰথম অৱস্থাত কিছা গোতমী পুত্ৰশোকত সম্পূৰ্ণ অন্ধ হৈ পৰিছিল আৰু মৃত্যুৰ বাস্তৱতাক মানি ল’ব পৰা নাছিল। বুদ্ধই তাইক কোনো তাত্ত্বিক উপদেশ নিদি এক ব্যৱহাৰিক শিক্ষা দিলে— মৃত্যুৰ স্পৰ্শ নপৰা ঘৰৰ পৰা সৰিয়হ গুটি বিচাৰিবলৈ কৈ। যেতিয়া তাই প্ৰতিটো ঘৰতে মৃত্যুৰ শোক প্ৰত্যক্ষ কৰিলে, তেতিয়া তাই স্বাভাৱিকভাৱেই উপলব্ধি কৰিলে যে মৃত্যু কেৱল তাইৰ লগত ঘটা ঘটনা নহয়, ই সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ নিয়ম। এইদৰে বুদ্ধদেৱে তাইৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰিলে।

5. How do you usually understand the idea of ‘selfishness’? Do you agree with Kisa Gotami that she was being ‘selfish in her grief ‘?

(সাধাৰণতে ‘স্বাৰ্থপৰতা’ বুলিলে আপুনি কি বুজে? কিছা গোতমীয়ে নিজৰ শোকত ‘স্বাৰ্থপৰ’ হৈ পৰিছিল বুলি কোৱা কথাৰ সৈতে আপুনি একমতনে?)

Answer: Selfishness usually means being excessively concerned only with one’s own desires, comfort, and benefits without caring for others. In Kisa Gotami’s case, she called herself ‘selfish’ because she was so consumed by her personal loss that she forgot that death and suffering are common to every human being, and she was desperately wishing for her dead son to come back to life in violation of nature’s universal law. While her grief was natural for a loving mother, on a spiritual level, desiring an exception to universal mortality was an act of personal attachment and selfishness.

সাধাৰণতে স্বাৰ্থপৰতা মানে আনৰ কথা চিন্তা নকৰি কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থ, সুবিধা বা ইচ্ছাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া। কিছা গোতমীৰ ক্ষেত্ৰত তাই নিজকে ‘স্বাৰ্থপৰ’ বুলি কৈছিল কাৰণ তাই নিজৰ সন্তানৰ দুখত ইমানেই ডুব গৈছিল যে তাই প্ৰকৃতিৰ নিয়ম পাহৰি কেৱল নিজৰ সন্তানক জীয়াই তুলিব বিচাৰিছিল আৰু বিশ্বৰ আন সকলো মানুহৰ সমানেই দুখ থকাৰ কথা পাহৰি গৈছিল। এগৰাকী মাতৃ হিচাপে তাইৰ শোক স্বাভাৱিক আছিল যদিও আধ্যাত্মিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা মৃত্যুৰ নিয়মক অস্বীকাৰ কৰি কেৱল নিজৰ লাভ বিচৰাটো একপ্ৰকাৰ মোহ আৰু স্বাৰ্থপৰতা আছিল।

2. ভাষা আৰু ব্যাকৰণভিত্তিক অনুশীলনী (Thinking about Language)

পুৰণিকলীয়া শব্দ আৰু বাক্যসমূহৰ আধুনিক ৰূপ (Rephrasing Old-fashioned Expressions)

1. give thee medicine for thy child — give you medicine for your child

2. Pray tell me — Please tell me

3. Kisa repaired to the Buddha — Kisa went to the Buddha

4. there was no house but someone had died in it — there was no house where someone had not died

5. kinsmen — relatives / family members

6. Mark! — Listen carefully / Look / Pay attention