ভাৱ-বিষয়ক

১। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ কি?

উত্তৰ: ক্ৰমবৰ্ধমান শক্তিয়েই হৈছে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ।

২। ‘ফ্ৰম ভল্গা টু গংগা’ কাৰ ৰচনা?

উত্তৰ: পণ্ডিত ৰাহুল সংকৃত্যায়নৰ ৰচনা। 

৩। সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয়দমন’ৰ কি আখ্যা দিছে?

উত্তৰ: সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয়দমন’কে আৰ্যই অনাৰ্যক সংস্কৃত কৰাৰ এক প্ৰতীকধৰ্মী নৃত্য বুলি আখ্যা দিছে।

৪। কোনটো যুগক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ বুলিব পাৰি?

উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ যুগক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ বুলিব পাৰি।

৫। শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল ক’ত আৱিষ্কাৰ হৈছিল?

উত্তৰ: আৰ্যপূৰ্ব যুগৰ সিন্ধু সভ্যতাৰ মহেঞ্জোদাৰো আৰু হৰপ্পাত আৱিষ্কাৰ হৈছিল।

৬। ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল সম্পদ কি?

উত্তৰ: গঠনৰ সৰলতা আৰু সূক্ষ্মতাই হৈছে ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল সম্পদ।

৭। অজন্তাৰ ছবিবোৰত প্ৰকাশ পোৱা ভাববস্তু দুটা কি কি?

উত্তৰ: অজন্তাৰ ছবিবোৰত প্ৰকাশ পোৱা ভাববস্তু দুটা হ’ল—
1. সন্ন্যাস জীৱন (দয়া, ধ্যান আৰু মৌনতা)
2. সমূহীয়া জীৱন (শক্তি, খ্যাতি, প্ৰেম আৰু যৌৱনৰ আনন্দময় প্ৰকাশ)।

৮। গান্ধীজীয়ে নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি কেনেকুৱা হ’ব লাগে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে?

উত্তৰ: গান্ধীজীৰ মতে নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু হ’ব লাগে আৰু অতীতৰ যিখিনি সত্য আৰু সৎ তাক আধাৰ কৰি সমূহীয়া জীৱনৰ ভেটি গঢ়ি তোলা উচিত।

৯। সুকুমাৰ কলাৰ ভিতৰত কোনটো শিল্পক বেছি স্থায়ী বোলা হৈছে?

উত্তৰ: সুকুমাৰ কলাসমূহৰ ভিতৰত চিত্ৰ-শিল্পকে আটাইতকৈ বেছি স্থায়ী বোলা হৈছে।

১০। হেম বৰুৱাৰ সাহিত্য-চৰ্চা সম্পৰ্কে পঁচিছটামান শব্দৰ ভিতৰত এটি পৰিচয় দিয়া।

উত্তৰ: হেম বৰুৱা অসমীয়া আধুনিক কবিতা আৰু ভ্ৰমণ সাহিত্যৰ বিশিষ্ট বাটকটীয়া। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থসমূহ হ’ল— ‘বালিচন্দা’, ‘মনময়ূৰী’, ‘ৰঙা কৰবীৰ ফুল’, ‘সাগৰ দেখিছা’ আৰু ‘The Red River and Blue Hill’।

১১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠটোৰ সাৰাংশ লিখা।

উত্তৰ: সাৰাংশ: ভাৰতীয় সংস্কৃতি কোনো একক জনগোষ্ঠীৰ সৃষ্টি নহয়; ই আৰ্য, অনাৰ্য, দ্ৰাবিড়, মংগোলীয়, গ্ৰীক, শক, হুণ আৰু ইছলাম আদি নানা মানৱগোষ্ঠীৰ কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ মহামিলনৰ ফলত গঢ়ি উঠা এক বিৰাট সমন্বয়ৰ সংস্কৃতি। ৰাজনৈতিক উত্থান-পতন আৰু বৈদেশিক আক্ৰমণৰ মাজতো ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল সুঁতিটো এক ক্ৰমবৰ্ধমান আৰু জীৱন্ত শক্তি হিচাপে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে বৈ আহিছে। প্ৰাচীন মহেঞ্জোদাৰোৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অজন্তাৰ চিত্ৰকলা, দাক্ষিণাত্ত্য আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্য, চুফীবাদ আৰু উপনিষদৰ দৰ্শন তথা ভক্তি সাহিত্যৰ মাজেৰে এই সমন্বয়ৰ নিদৰ্শন প্ৰকাশ পাইছে। বিশ্বৰ ভাল উপাদানসমূহক নিজৰ মাটিত সাঙুৰি লৈ একতা আৰু উদাৰতা বজাই ৰখাটোৱেই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ চিৰন্তন স্বৰূপ।

১২। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু’ — এই কথাষাৰ কিমানদূৰ যুক্তিপূৰ্ণ, ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠটোৰ আধাৰত বিচাৰ কৰা।

উত্তৰ: হেম বৰুৱাদেৱৰ এই মন্তব্য ঐতিহাসিকভাৱে অতিশয় যুক্তিপূৰ্ণ:
1. জনগোষ্ঠীয় সমন্বয়: ভাৰতলৈ অতীজৰে পৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আহি স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু নিজৰ প্ৰতিভাৰে এই দেশৰ সংস্কৃতিক চহকী কৰে।
2. ধৰ্ম আৰু বিশ্বাসৰ মিলন: অনাৰ্যৰ শিৱ-পূজা, লিংগ পূজা, শক্তি পূজা আৰু শ্ৰাদ্ধবিধিসমূহ আৰ্য সমাজে আপোন কৰি লয়। সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয়দমন’কে আৰ্য-অনাৰ্যৰ সাংস্কৃতিক মিলনৰ প্ৰতীক বুলি কৈছে।
3. কলা আৰু স্থাপত্য: উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যত হিন্দু আৰু ইছলামীয় শৈলীৰ অপূৰ্ব মিলন ঘটি তাজমহলৰ দৰে বিশ্ববিখ্যাত স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ হৈছে।
4. দৰ্শন আৰু সাহিত্য: উপনিষদৰ দৰ্শন আৰু ইছলামৰ ছুফীবাদৰ মাজত গভীৰ আত্মিক সাদৃশ্য দেখা যায়।
গতিকে দেখা যায় যে বিভিন্নতাৰ মাজত একতা আৰু সমন্বয় স্থাপন কৰাই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য।

১৩। ‘সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি’ শব্দ দুটাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বিচাৰ কৰা।

উত্তৰ: ‘সভ্যতা’ আৰু ‘সংস্কৃতি’ দুয়োটা শব্দ সম্পৰ্কযুক্ত হ’লেও ইহঁতৰ মাজত স্পষ্ট পাৰ্থক্য আছে:
* সভ্যতা: সভ্যতাই মানুহৰ বাহ্যিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক শাসন ব্যৱস্থাক বুজায়। ই সমাজখনক সুশৃংখল আৰু সুপৰিচালিত কৰি ৰাখে।
* সংস্কৃতি: সংস্কৃতি হৈছে কোনো এটা জাতিৰ অন্তৰ্নিহিত জীৱন-প্ৰতিভা আৰু মননশীলতাৰ প্ৰকাশ। ভাষা, সাহিত্য, দৰ্শন, চিত্ৰকলা, ভাস্কৰ্য আৰু সংগীত আদিয়েই সংস্কৃতিৰ মাপকাঠি।
সমাজখন সভ্য (সুশৃংখল) নহ’লে তাত উচ্চ সংস্কৃতিৰ বিকাশ হ’ব নোৱাৰে।

১৪। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ বিষয়ে তোমাৰ পাঠ্যপুথিৰ সহায়ত লিখা।

উত্তৰ: উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যত মূলতঃ বৃত্ত আৰু বক্ৰ ৰেখাৰ প্ৰাধান্য বেছি দেখা যায়। এই অঞ্চলৰ ভাস্কৰ্যত ইছলামীয় শিল্পশৈলীৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। ইয়াৰ সৌন্দৰ্য কাৰুকাৰ্যৰ বিশালতাতকৈ গঠনৰ সূক্ষ্মতা আৰু সৰলতাৰ মাজেৰেহে প্ৰকাশ পায়। ইয়াত হিন্দু আৰু ইছলামীয় কলাৰ এনে এক নিখুঁত সমন্বয় ঘটিছে যাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন হ’ল আগ্ৰাৰ তাজমহল।

১৫। অজন্তাৰ গুহাৰ শিল্পকলাৰ এটি বিৱৰণ দিয়া।

উত্তৰ: মহাৰাষ্ট্ৰৰ ঔৰংগাবাদ জিলাত অৱস্থিত অজন্তাৰ ৩০ টা গুহাত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰা নৱম শতিকাৰ ভিতৰত অংকিত বিশ্বপ্ৰসিদ্ধ চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যসমূহ সংৰক্ষিত হৈ আছে।
অজন্তাৰ চিত্ৰকলাত দুটা বিপৰীতমুখী ভাববস্তু একেলগে প্ৰকাশ পাইছে:
1. সন্ন্যাস জীৱন: যাৰ মূল ভাব হৈছে দয়া, ধ্যান, ত্যাগ আৰু গভীৰ মৌনতা।
2. সমূহীয়া জীৱন: যাৰ মূল ভাব হৈছে শক্তি, সৌন্দৰ্য, প্ৰেম, যৌৱন আৰু পাৰ্থিৱ জীৱনৰ অপৰিসীম আনন্দ।
শিল্পীসকলে আধ্যাত্মিকতা আৰু পাৰ্থিৱ বাস্তৱ জীৱনৰ মাজত এক অপূৰ্ব সমন্বয় ৰক্ষা কৰি অজন্তাৰ ছবিবোৰ অংকন কৰিছে।

১৬। মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা চিত্ৰকলাৰ নতুন ধাৰাটি কেনে আছিল লিখা।

উত্তৰ: মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ সময়ত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা চিত্ৰকলাৰ মূল বৈশিষ্ট্য আছিল প্ৰচুৰ ব্যক্তিবোধ বা ব্যক্তিবাদ। টাইমূৰ আৰু চেংগীজ খাঁৰ ৰাজদৰবাৰত জন্ম হোৱা এই কলা আছিল আৱেগবৰ্জিত, বুদ্ধিদীপ্ত, বাস্তৱবাদী আৰু কঠোৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত এই বহিৰাগত ব্যক্তিবাদী চিত্ৰশৈলীৰ লগত ভাৰতৰ পাৰম্পৰিক চিত্ৰধাৰাৰ মিলন ঘটি এক নতুন ‘মোগল আৰু ৰাজপুত চিত্ৰশৈলী’ৰ বিকাশ ঘটে।

১৭। উত্তৰ ভাৰতৰ সংগীতে কি নতুন বস্তু আমাৰ চকুত পেলায় বুলিছে?

উত্তৰ: উত্তৰ ভাৰতৰ সংগীতে শাস্ত্ৰীয় গাম্ভীৰ্যৰ লগতে এক ‘উৰণীয়া ভাব’ৰ সংযোগ আমাৰ চকুত পেলায়। শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ সুৰ-গাঁথনিৰ ওপৰত থলুৱা লোক-সংগীতৰ প্ৰভাৱ পৰাৰ ফলতেই এনে উৰণীয়া ভাবৰ সৃষ্টি হৈছে।

১৮। ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলামৰ অৰিহণাৰ এটি টোকা যুগুত কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলাম ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ অৱদান অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ:
1. সামাজিক সমতা: ইছলামৰ সাম্য আৰু ভাতৃত্ববোধৰ আদৰ্শই ভাৰতৰ জাত-পাত আৰু সামাজিক বৈষম্যৰ বান্ধোন শিথিল কৰাত অৰিহণা যোগায়।
2. স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য: ইছলামীয় আৰু হিন্দু স্থাপত্যৰ সংমিশ্ৰণত তাজমহল, ফটেহপুৰ চিক্ৰী, লালকিল্লা আদিৰ দৰে অনুপম নিদৰ্শনৰ সৃষ্টি হ’ল।
3. আধ্যাত্মিক সমন্বয়: ইছলামৰ ছুফীবাদ আৰু হিন্দু উপনিষদৰ দৰ্শনৰ মাজত এক গভীৰ ঐক্য গঢ়ি উঠিল, যাৰ প্ৰভাৱ কবীৰ আৰু নানক আদি সন্তসকলৰ বাণীত প্ৰতিফলিত হৈছিল।
4. ভাষা আৰু চিত্ৰশিল্প: উৰ্দু ভাষাৰ বিকাশ আৰু মোগল চিত্ৰকলাই ভাৰতীয় সাহিত্য-সংস্কৃতিক ন-ৰূপ দিলে।

১৯। প্ৰাক্-মুছলিম যুগ আৰু মুছলিম যুগৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য আৰু শিল্পকলাৰ বিষয়ে এটি টোকা যুগুত কৰা।

উত্তৰ:
* প্ৰাক্-মুছলিম যুগ: এই যুগৰ শিল্পকলা প্ৰধানকৈ ধৰ্মীয় অনুভূতি, আধ্যাত্মিকতা আৰু বিশালতাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। মহেঞ্জোদাৰোৰ ধ্যানস্থ শিৱৰ মূৰ্তি, অজন্তাৰ গুহাচিত্ৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ বিশাল শিলৰ মন্দিৰসমূহ (যেনে কাঞ্জিভৰাম মন্দিৰ) প্ৰচুৰ কাৰুকাৰ্য আৰু জাকজমকতাৰে ভৰপূৰ আছিল।
* মুছলিম যুগ: মুছলিম যুগত ভাস্কৰ্য আৰু শিল্পত সৰলতা, জ্যামিতিক ৰেখাৰ সূক্ষ্মতা আৰু ব্যক্তিবাদৰ প্ৰৱেশ ঘটিল। এই যুগত হিন্দু আৰু ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মেলবন্ধনত এক নতুন সমন্বিত ভাৰতীয় শিল্পশৈলী গঢ় লৈ উঠিল।

২০। ব্যাখ্যা কৰা:

1. (ক) ‘সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰাই হৈছে ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল সম্পদ।’
   * প্ৰসংগ: উক্ত বাক্যশাৰী হেম বৰুৱা বিৰচিত ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ নামৰ প্ৰবন্ধটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
   * সংগতি: ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰবাহমান আৰু চিৰন্তন ধাৰাটোক বুজাবলৈ প্ৰবন্ধকাৰে এই মন্তব্য কৰিছে।
   * ব্যাখ্যা: হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰতৰ বুকুত বহু ৰাজনৈতিক উত্থান-পতন, যুদ্ধ-বিগ্ৰহ আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। কিন্তু ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল সুঁতিটো কেতিয়াও শুকাই যোৱা নাই; বৰঞ্চ বিভিন্ন নতুন উপাদানকে নিজৰ বুকুত সামৰি লৈ ই নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে বৈ আহিছে। এই ধাৰাবাহিকতাই হ’ল ভাৰতীয় জীৱনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সম্পদ।

2. (খ) ‘ভাৰতৰ বুৰঞ্জী হৈছে ৰাজ্যৰ উত্থান-পতন, ভঙা-গঢ়াৰ সবিশেষ বুৰঞ্জী।’
   * প্ৰসংগ: উক্ত কথাষাৰ হেম বৰুৱাৰ ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠৰ অন্তৰ্গত।
   * সংগতি: ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ অস্থিৰতা আৰু পৰিৱৰ্তনশীলতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই কথা কোৱা হৈছে।
   * ব্যাখ্যা: ভাৰতৰ ইতিহাস চালে দেখা যায় যে ইয়াত এটাৰ পিছত আনটো সাম্ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতন ঘটিছে। বহু বংশৰ ৰজাই শাসন কৰিছে আৰু কালৰ সোঁতত হেৰাই গৈছে। কিন্তু এই ৰাজ্য ভঙা-গঢ়াৰ ধুমুহাই ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐক্যকে কেতিয়াও ধ্বংস কৰিব পৰা নাই।

3. (গ) ‘সকলো আৰ্টৰ মূলতে দুটা বিপৰীত পন্থাই কাম কৰা দেখা যায়।’
   * প্ৰসংগ: উদ্ধৃত বাক্যশাৰী ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
   * সংগতি: কলা আৰু শিল্প-সৃষ্টিৰ অন্তৰ্নিহিত দুটা মূল শৈলীৰ কথা বুজাবলৈ লেখকে এইদৰে কৈছে।
   * ব্যাখ্যা: কলা বা আৰ্টৰ জগতত দুটা বিপৰীতমুখী ধাৰা দেখা যায়— এটা হ’ল বাহ্যিক আড়ম্বৰ, কাৰুকাৰ্য আৰু জাকজমকতাৰ প্ৰকাশ (যেনে দাক্ষিণাত্ত্যৰ মন্দিৰ বা অজন্তাৰ প্ৰাচুৰ্য); আৰু আনটো হ’ল সংযম, নিৰল সৰলতা আৰু গভীৰ আধ্যাত্মিক অনুভূতি (যেনে ইছলামীয় ভাস্কৰ্য বা ধ্যানস্থ মূৰ্তি)। এই দুয়োটা ধাৰাই শিল্পক পূৰ্ণতা দিয়ে।

ভাষা-বিষয়ক

১। সন্ধি ভাঙা:
* সংস্কৃতি: সম্ + কৃতি
* সমন্বয়: সম্ + নয়
* সম্বন্ধ: সম্ + বন্ধ
* ভাৰাক্ৰান্ত: ভাৰ + আক্ৰান্ত
* সন্মত: সম্ + মত

২। বিশেষ্য বা বিশেষণলৈ নিয়া:
* বৈচিত্ৰ্য (বিশেষ্য) -> বিচিত্ৰ (বিশেষণ)
* ভৌগোলিক (বিশেষণ) -> ভূগোল (বিশেষ্য)
* বিস্তৃতি (বিশেষ্য) -> বিস্তৃত (বিশেষণ)
* নৈৰাশ্য (বিশেষ্য) -> নিৰাশ (বিশেষণ)
* বিপ্লৱ (বিশেষ্য) -> বৈপ্লৱিক / বিপ্লৱী (বিশেষণ)