পাঠৰ সাৰাংশ (Chapter Summary)

‘সময়’ পাঠটিত বিশিষ্ট সাহিত্যিক নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)দেৱে মানৱ জীৱনত সময়ৰ মূল্য, তাৰ গতি আৰু সদ্ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰিছে। সময় নৈৰ সোঁতৰ দৰে চিৰপ্ৰবহমান; ই কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে। কাৰ্যক্ৰমৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মানুহে সময়ক যুগ, কল্প, শতাব্দী, ঋতু, মাহ, দিন-ৰাতি, প্ৰহৰ, দণ্ড, পল আৰু অনুপলত ভাগ কৰিছে।

বিজ্ঞান আৰু ঘড়ীৰ আৱিষ্কাৰৰ পূৰ্বে মানুহে প্ৰাকৃতিক জগতৰ গতি-বিধি আৰু জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ লক্ষ্য কৰি সময় নিৰূপণ কৰিছিল। সময়ৰ জোখ ঘড়ীৰ কাঁইটতকৈ কৰ্মতহে নিহিত হৈ থাকে। সময়ৰ সৎ ব্যৱহাৰ আৰু নিয়মানুৱৰ্তিতাৰ জৰিয়তেহে মানুহে জীৱনত প্ৰকৃত সফলতা আৰু অমৰত্ব লাভ কৰিব পাৰে।

১। ভাব-বিষয়ক চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

• (ক) সময়ক কিহৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি?
  উত্তৰ: সময়ক নৈৰ সোঁতৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি।

• (খ) কিহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় ভাগ কৰা হয়?
  উত্তৰ: কাৰ্যক্ৰম বা মানুহৰ কাম-কাজৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় ভাগ কৰা হয়।

• (গ) সময়ৰ ডাঙৰ ভাগবোৰ কি কি?
  উত্তৰ: সময়ৰ ডাঙৰ ভাগবোৰ হ’ল— যুগ, কল্প আৰু শতাব্দী।

• (ঘ) সময়ৰ দণ্ড, পল, অনুপলক কি বোলা হয়?
  উত্তৰ: সময়ৰ দণ্ড, পল, অনুপলক সময়ৰ সৰু ভাগৰ ভগ্নাংশ (বা সূক্ষ্মতম অংশ) বোলা হয়।

• (ঙ) সময় কি গতিত ঘূৰে?
  উত্তৰ: সময় সদায় বৃত্তাকাৰ গতিত (চাইক্লিক গতিত) ঘূৰে।

২। তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা

(ক) “এলেহুৱাৰ দিন নাযায় নুপুৱায়।”
উত্তৰ: এলেহুৱা বা অকৰ্মী লোকে কোনো কাম-কাজ নকৰি অনাই-বনাই হাত সাবটি বহি থাকে। কাম নকৰা বাবে তেওঁলোকৰ বাবে সময় অতি ধীৰ গতিত যোৱা যেন লাগে আৰু দিনটো শেষ হ’বলৈ টান পায়। ইয়াৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে যে কৰ্মহীন জীৱনত সময় অত্যন্ত বোজাস্বৰূপ হৈ পৰে।

(খ) “মানুহৰ এক কল্পই ব্ৰহ্মাৰ এদিন।”
উত্তৰ: হিন্দু শাস্ত্ৰমতে মানুহৰ চাৰিটা যুগৰ এহেজাৰ বাৰেৰে এক কল্প (বা ৪৩২ কোটি বছৰ) হয়। সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি আৰু পৰিচালনাৰ বিৰাট কাম সম্পাদন কৰিবলগীয়া হয় বাবে মানুহৰ এক কল্পৰ কাম ব্ৰহ্মাৰ মাত্ৰ এদিন আৰু এৰাতিৰ কামৰ সমান হৈ পৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা কৰ্মৰ বিশালতাৰ ওপৰত সময়ৰ জোখ নিৰ্ভৰ কৰাটো প্ৰকাশ পাইছে।

(গ) “কৰ্মৰ মাজেদি সময়ৰ গতি ধৰিব পাৰি।”
উত্তৰ: নৈৰ সোঁতৰ দৰে সময় বৈ যায় যদিও তাক চকুৰে দেখা নাযায়। মানুহে সম্পাদন কৰা কাম আৰু তাৰ অগ্ৰগতিৰ মাজেৰেহে সময়ৰ প্ৰকৃত গতি অনুভৱ কৰিব পাৰি। কৰ্মব্যস্ত মানুহৰ বাবে সময় পলকতে পাৰ হৈ যায়, আনহাতে কাম নকৰিলে সময় স্থবিৰ হৈ পৰে। গতিকে সময়ৰ প্ৰকৃত জোখ ঘড়ীৰ কাঁইটতকৈ কৰ্মতহে প্ৰকাশ পায়।

৩। লেখকৰ সাহিত্যৰাজিৰ পৰিচয়

‘সময়’ পাঠটিৰ লেখক হৈছে বিশিষ্ট সাহিত্যিক নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ) (১৮৮০-১৯৭৮)।

• প্ৰধান গ্ৰন্থসমূহ: ‘সাহিত্য-কলা’, ‘চিন্তামণি’, ‘জ্যোতিকণা’, ‘মানসী’, ‘সন্ধানী’ ইত্যাদি।

• সম্পাদনা: তেওঁ ‘আলোচনী’ আৰু ‘ন-জোন’ নামৰ দুখন উল্লেখযোগ্য আলোচনী সম্পাদনা কৰিছিল।

• তেওঁ অসম সাহিত্য সভাৰ শিৱসাগৰ অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰিছিল।

৪। চাৰিটা-পাঁচোটা বাক্যত উত্তৰ দিয়া

(ক) প্ৰাকৃতিক জগত বুলিলে কাক বুজায়?
উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক জগত বুলিলে আমাৰ চৌপাশৰ গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, পশু-পক্ষী, আকাশ, নদ-নদী, সূৰ্য, চন্দ্ৰ, তৰা আৰু ঋতুৰ আৱৰ্তনক লৈ গঠিত সৃষ্টিজগতক বুজায়। এই জগতখন নিজা নিয়ম আৰু ছন্দত চিৰকাল পৰিচালিত হৈ আহিছে। মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু জীৱ-জন্তুৰ গতি-বিধি লক্ষ্য কৰিয়েই আদিম কালৰ পৰা সময় আৰু ঋতুৰ ধাৰণা লাভ কৰি আহিছে।

(খ) কোনো ঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিদৰে সময় ভাগ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: ইতিহাসৰ কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বা যুগান্তকাৰী ঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময়ৰ সীমা আৰু চন-তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে— যীশু খ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ পৰা ‘খ্ৰীষ্টাব্দ’, হজৰত মহম্মদৰ মদিনা যাত্ৰাৰ পৰা ‘হিজৰি’, শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জন্মৰ পৰা ‘শংকৰাব্দ’ আৰু শ্ৰীচৈতন্যৰ পৰা ‘চৈতন্যাব্দ’ আদি যুগ গণনা আৰম্ভ হয়। এনেদৰেই স্মৰণীয় ঘটনাৰ জৰিয়তে সময়ৰ ভাগ কৰা হয়।

(গ) লক্ষণাক্ৰান্ত মানে কি?
উত্তৰ: ‘লক্ষণাক্ৰান্ত’ মানে হৈছে কোনো নিৰ্দিষ্ট লক্ষণ, বৈশিষ্ট্য বা গুণৰ দ্বাৰা বিশেষভাৱে চিহ্নিত বা প্ৰভাৱিত হোৱা অৱস্থা। সময়ৰ প্ৰতিটো ভাগ বা চাৰিটা যুগৰ (সত্য, ত্ৰেতা, দ্বাপৰ, কলি) শাস্ত্ৰত নিৰ্দিষ্ট লক্ষণ বৰ্ণনা কৰা আছে। একেদৰে প্ৰতিটো ঋতুৰো নিজা লক্ষণ যেনে বৰষুণ, জাৰ বা গছৰ কুঁহিপাত ওলোৱা আদি দেখা যায়। এনে লক্ষণৰ দ্বাৰা চিনাক্ত হোৱাকে লক্ষণাক্ৰান্ত বোলে।

(ঘ) বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰৰ আগতে মানুহে কিহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় সম্পৰ্কে অৱগত হৈছিল?
উত্তৰ: বিজ্ঞান আৰু ঘড়ী আৱিষ্কাৰৰ পূৰ্বে মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ লক্ষ্য কৰি সময় নিৰূপণ কৰিছিল। মানুহে সূৰ্যৰ গতিৰ লগত নিজৰ দেহৰ ছাঁৰ দৈৰ্ঘ্য চাই দিনৰ সময় স্থিৰ কৰিছিল। পুৱা হোৱাৰ সংকেত কুকুৰাৰ ডাকৰ পৰা আৰু প্ৰহৰৰ হিচাপ শিয়ালৰ হোৱা শুনি পাইছিল। তদুপৰি তামোল এখন খোৱাৰ সময় বা ৰিঙৰ দূৰত্বেৰে সময়ৰ সাধাৰণ জোখ লৈছিল।

৫। অন্তৰ্নিহিত ভাব বিশ্লেষণ

(ক) “সময়ৰ এই ভাগবিলাক বিশেষ বিশেষ লক্ষণাক্ৰান্ত।”
উত্তৰ: মানুহে সময়ক যিবোৰ বিভিন্ন ভাগত বিভক্ত কৰিছে, তাৰ প্ৰতিটো ভাগৰ একো একোটা স্বতন্ত্ৰ বৈশিষ্ট্য থাকে। যেনে— বসন্তত কুলিৰ মাত আৰু কুঁহিপাত ওলোৱা, বা শৰৎকালত ধান পকা আদি ঋতুৰ লক্ষণ। একেদৰে যুগৰ ক্ষেত্ৰতো যুগ অনুযায়ী মানুহৰ আচৰণ আৰু ঘটনাৱলীৰ লক্ষণ শাস্ত্ৰত নিৰ্ধাৰিত কৰা আছে। এই লক্ষণবোৰৰ সহায়তেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তন বুজিব পাৰি।

(খ) “সময়ৰ টিকনিডাল হেনো আগফালে।”
উত্তৰ: সাধাৰণতে মানুহৰ মূৰৰ টিকনি পিছফালে থাকে যদিও সময়ৰ কাল্পনিক টিকনিডাল আগফালেহে থাকে। অৰ্থাৎ সময় অতি ক্ষিপ্ৰ গতিত উৰা মাৰি আগবাঢ়ি যায়; এবাৰ পাৰ হৈ গ’লে তাক পিছফালৰ পৰা ধৰি ৰখা অসম্ভৱ। গতিকে সময়ৰ সদব্যৱহাৰ কৰিবলৈ হ’লে মানুহ সদায় সময়তকৈ দুখোজ আগবাঢ়ি পূৰ্বপ্ৰস্তুত হৈ থাকিব লাগিব।

(গ) “সময়ৰ জোখ কামতহে, ঘড়ীৰ কাঁইটকেইডালত নাই।”
উত্তৰ: ঘড়ীৰ কাঁইটে কেৱল যান্ত্ৰিকভাৱে ঘণ্টা-মিনিটৰ হিচাপ দিয়ে, কিন্তু জীৱনত সময়ৰ প্ৰকৃত মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰে মানুহৰ সৎকৰ্মইহে। কম সময়ৰ ভিতৰতে মানৱজাতিৰ কল্যাণমূলক মহৎ কাম কৰি মানুহ চিৰকাললৈ অমৰ হ’ব পাৰে, আনহাতে কাম নকৰাকৈ কটোৱা দীঘলীয়া জীৱনৰ কোনো সার্থকতা নাথাকে।

(ঘ) “সময় অমূল্য ধন বোলা কথাষাৰ সঁচা।”
উত্তৰ: হেৰোৱা ধন-সম্পত্তি বা সোণ-ৰূপ পুনৰ উপাৰ্জন কৰিব পাৰি, কিন্তু এবাৰ পাৰ হৈ যোৱা সময় পৃথিৱীৰ কোনো ঐশ্বৰ্যৰ বিনিময়তো ঘূৰাই আনিব নোৱাৰি। সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰেই মানুহক ঐশ্বৰ্যশালী, জ্ঞানী আৰু সন্মানীয় কৰি তোলে; আনহাতে সময় নষ্ট কৰিলে ধ্বংস অনিবাৰ্য। সেয়েহে সময় পৃথিৱীৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰু অপূৰণীয় সম্পদ।

৬। প্ৰাকৃতিক জগতৰ গতি-বিধিৰ দ্বাৰা সময় নিৰ্ণয়

প্ৰাকৃতিক জগতৰ গতি-বিধিবোৰ হৈছে: গছ-গছনিৰ কুঁহিপাত মেলা, ফুল ফুলা আৰু জাপ যোৱা, ফল ধৰা, সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ অৱস্থান আৰু জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ।

• পদ্ধতি: পদুম ফুল পুৱা মুকলি হোৱা আৰু সন্ধিয়া জাপ যোৱাৰ পৰা সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্ত বুজা যায়। বেলিফুল সূৰ্যৰ লগে লগে ঘূৰি সময়ৰ হিচাপ দিয়ে (বেলি-ঘড়ী)। গছত কুঁহিপাত ওলালে বসন্ত, আম মলিয়ালে আৰু কঁঠালে মুচি পেলালে গ্ৰীষ্ম, আৰু ধান পকিলে শৰৎকাল বুজিব পাৰি।

• বালিমাহী চৰাই ওলালে, কুলি-কেতেকীয়ে মাতিলে বা মাছে কণী পাৰিলে একোটা ঋতুৰ গম পোৱা যায়। গধূলি গৰু ধূলি উৰাই ঘৰলৈ উভতি অহা দেখি সন্ধ্যা হোৱা, শিয়ালে প্ৰহৰে প্ৰহৰে হোৱা দিয়া আৰু কুকুৰাৰ ডাক শুনি পুৱা হোৱা নিশ্চিত কৰা হয়।

৭। ‘নিয়মানুৱৰ্তিতা আৰু সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ’ — চমু টোকা

‘সময় আৰু নৈৰ সোঁত কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে।’ পাৰ হৈ যোৱা সময় কেতিয়াও উভতি নাহে। সেয়েহে মানৱ জীৱনৰ উন্নতি আৰু সফলতাৰ মূল চাবিকাঠী হৈছে সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ আৰু নিয়মানুৱৰ্তিতা। নিৰ্দিষ্ট কাম নিৰ্দিষ্ট সময়ত শৃংখলাবদ্ধভাৱে কৰাকে নিয়মানুৱৰ্তিতা বোলে।

যি ব্যক্তিয়ে সময়ৰ মূল্য বুজি দৈনন্দিন কাম-কাজ পৰিকল্পিতভাৱে কৰে, তেওঁ জীৱন-যুদ্ধত সদায় জয়ী হয়। মহাত্মা গান্ধী, লাচিত বৰফুকন আদি মহান ব্যক্তিসকল সময় সচেতনতাৰ বাবেই ইতিহাসত চিৰস্মৰণীয় হৈ ৰ’ল। ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু অনুশাসনৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিলেহে ভৱিষ্যত জীৱন সুন্দৰ আৰু সাৰ্থক হৈ পৰে।

৮। ভাব সম্প্ৰসাৰণ

(ক) আইৰো বাৰ্তা গংগাৰো যাত্ৰা।
ভাৱ সম্প্ৰসাৰণ: এই প্ৰৱচনটিৰ অৰ্থ হৈছে— এটা কাম কৰিবলৈ গৈ একে সময়তে আন এটা শুভ বা ফলদায়ক উদ্দেশ্যও সিদ্ধি কৰা। অতীতত কোনো লোকে যেতিয়া মাতৃৰ কোনো বাৰ্তা বা আদেশ লৈ গংগা নদীৰ দিশে গৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ মাতৃৰ সেৱাৰ লগতে পৱিত্ৰ গংগাত স্নান কৰি পুণ্য অৰ্জন কৰাৰ সুবিধাও হৈছিল। গতিকে একেটা শ্ৰম বা যাত্ৰাৰ জৰিয়তে দুটা সৎ উদ্দেশ্য সফল কৰাটোৱেই হৈছে এই কথাষাৰৰ প্ৰকৃত মৰ্ম।

(খ) ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়।
ভাৱ সম্প্ৰসাৰণ: একতাই হৈছে পৰম বল। এজন মানুহৰ নখৰ এটোপাল পানীৰ কোনো মূল্য নাই, কিন্তু সমাজৰ হাজাৰ হাজাৰ মানুহে যদি একেলগে নিজৰ নখৰ পৰা এটোপালকৈ পানী জোকাৰি দিয়ে, তেন্তে তাৰ পৰা এখন বিশাল নদীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। অৰ্থাৎ, এজন ব্যক্তিৰ সামৰ্থ্য সীমিত হ’লেও যেতিয়া সমাজৰ সকলোৱে মিলি একগোট হৈ কোনো বৃহৎ কামত হাত দিয়ে, তেতিয়া যিকোনো কঠিন বা অসম্ভৱ কামো অতি সহজে সম্ভৱ হৈ পৰে।

(গ) সময়ৰ শৰ মাৰিব নাজানিলে শৰ পহুৰ মঙহ খাবলৈ আশা কৰা মিছা।
ভাৱ সম্প্ৰসাৰণ: শৰ পহু অতি ক্ষিপ্ৰবেগী জন্তু। তাক চিকাৰ কৰিবলৈ হ’লে চিকাৰীয়ে উপযুক্ত মুহূৰ্ততেই ধনুত কাঁড় লগাই শৰ নিক্ষেপ কৰিব লাগিব; অলপ পলম কৰিলেই পহু পলাই সাৰে। ঠিক একেদৰে, জীৱনৰ প্ৰতিটো সুযোগ সময়মতে কামত খটুৱাব জানিব লাগে। উপযুক্ত সময়ত সঠিক সিদ্ধান্ত আৰু কাম নকৰিলে পিছত অনুতাপ কৰিলেও কাংক্ষিত সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰি।

৯। সন্ধি ভাঙা

১০। যুৰীয়া শব্দৰে বাক্য ৰচনা

• দিন-ৰাতি: পৰীক্ষাত প্ৰথম স্থান পাবলৈ ৰমেনে দিন-ৰাতি একাকাৰ কৰি অধ্যয়ন কৰিছে।

• যুদ্ধ-বিগ্ৰহ: যুদ্ধ-বিগ্ৰহে সমাজলৈ কেতিয়াও স্থায়ী শান্তি আনিব নোৱাৰে।

• জীৱ-জন্তু: প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ বাবে বনৰীয়া জীৱ-জন্তু সংৰক্ষণ কৰা আৱশ্যক।

• ঢাৰি-পাটী: পুৱা কুকুৰাৰ ডাক শুনি ককা ঢাৰি-পাটী এৰি উঠি প্ৰাতঃভ্ৰমণলৈ গ’ল।

• যন্ত্ৰ-পাতি: বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ-পাতিৰ সহায়ত মানুহে কঠিন কামবোৰো নিমিষতে কৰিব পৰা হ’ল।

• দেশ-বিদেশ: ব্যৱসায়ৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে তেওঁ দেশ-বিদেশ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া হৈছে।

১১। সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে আইতালৈ চিঠি

স্থান: গুৱাহাটী
তাৰিখ: ২০ আগষ্ট, ২০২৬

শ্ৰদ্ধাস্পদ আইতা,
মোৰ অন্তৰৰ প্ৰণাম গ্ৰহণ কৰিব। আশা কৰোঁ আপুনি ভালে-কুশলে আছে। আমিও ঈশ্বৰৰ কৃপাত ভালে আছোঁ।

আইতা, আপুনি সদায় মোক সময়ৰ মূল্য বুজিবলৈ আৰু পঢ়া-শুনাৰ এটা নিয়মীয়া ৰুটিন মানি চলিবলৈ কৈছিল। এইবাৰ মই আপোনাৰ সেই উপদেশ আখৰে আখৰে পালন কৰি জীৱনত সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছোঁ। পুৱা সোনকালে উঠি পঢ়া-শুনা কৰা, সময়মতে বিদ্যালয়লৈ যোৱা আৰু সন্ধিয়া সময়মতে পঢ়া মেজত বহাৰ সুফল মই হাততে পাইছোঁ।

সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ বাবে মোৰ সকলো বিষয়ৰ পাঠ্যক্ৰম সময়মতে সম্পূৰ্ণ হৈছে আৰু মই কোনো মানসিক চাপ নোহোৱাকৈ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি চলাব পাৰিছোঁ। শেহতীয়া পৰীক্ষাত মই শ্ৰেণীত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছোঁ। সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰে মোক আত্মবিশ্বাসী আৰু নিয়মনিষ্ঠ কৰি তুলিছে।

আপোনাৰ আশীৰ্বাদেই মোৰ জীৱনৰ পথপ্ৰদৰ্শক। মোৰ এই সফলতাত আপুনি নিশ্চয় সুখী হ’ব। অহা বন্ধত মই আপোনাৰ ওচৰলৈ যাম। আপোনাৰ শৰীৰৰ যত্ন ল’ব।

ইতি,
আপোনাৰ মৰমৰ নাতি
(নিৰণ)