পাঠৰ সাৰাংশ (Chapter Summary)

‘অন্যৰ প্ৰতি ব্যৱহাৰ’ প্ৰবন্ধটি সত্যনাথ বৰাৰ বিখ্যাত নীতিশিক্ষা মূলক গ্ৰন্থ ‘সাৰথি’ৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। সংসাৰত মানুহৰ লগত সুখে-সন্তোষে বাস কৰিবলৈ হ’লে কাৰ লগত কেনেকুৱা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে লেখকে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰিছে। চৰিত্ৰ সজ হ’লেও কেৱল ব্যৱহাৰৰ দোষত মানুহ আনৰ অপ্ৰিয় হ’ব পাৰে। আনহাতে মিঠা মাত আৰু নম্ৰতাই মানুহৰ মন সহজে জয় কৰিব পাৰে।

জ্ঞান আৰু ঐশ্বৰ্য থাকিলেও অহংকাৰ আৰু কঠুৱা মাতে সকলো ধ্বংস কৰে। আনৰ গুপ্ত কথা সদায় গোপন ৰখা, গুণীৰ গুণ বখানি চাটুকাৰিতা পৰিহাৰ কৰা, অচিনাকি বা শঠ মানুহৰ পৰা আঁতৰি থকা, আৰু মান্যৱন্ত লোকক সদায় যথোচিত সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰাটোৱেই হৈছে সজ ব্যৱহাৰৰ মূল আধাৰ।

১। ভাব-বিষয়ক চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। (ক) ‘সাৰথি’ পুথিখন কাৰ ৰচনা?
উত্তৰ: ‘সাৰথি’ পুথিখন সত্যনাথ বৰাৰ ৰচনা।

(খ) কি নজনাৰ নিমিত্তে বহুত মানুহে জীৱনত নানাবিধ উপদ্ৰৱ ভুগিবলৈ পায়?
উত্তৰ: সংসাৰত সমাজ পাতি বাস কৰোঁতে কাৰ লগত কেনেকুৱা ব্যৱহাৰ কৰিলে বা কেনেকৈ চলিলে সুখে-সন্তোষে কাল কটাব পাৰি, তাক নজনাৰ বাবে বহুতো মানুহে জীৱনত নানাবিধ উপদ্ৰৱ ভুগিবলগীয়া হয়।

(গ) কোনটো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ শত্ৰু সৰহ?
উত্তৰ: যিবোৰ নিৰ্বোধ আৰু খিংখিঙীয়া মানুহে ভৱিষ্যতৰ কথা চিন্তা নকৰি সদায় আনৰ লগত কেটেৰা মাৰি কথা কয়, সেই শ্ৰেণীৰ মানুহৰ শত্ৰু সৰহ।

(ঘ) সজ ব্যৱহাৰৰ অনুপান কি?
উত্তৰ: সজ ব্যৱহাৰৰ অনুপান হ’ল নম্ৰতা।

(ঙ) মনত অহঙ্কাৰ ৰাখি মুখত নম্ৰ হ’লে মানুহক কি কৰা হয়?
উত্তৰ: মনত অহঙ্কাৰ ৰাখি মুখত নম্ৰ হ’লে মানুহক ছল কৰা (প্ৰতাৰণা কৰা) হয়।

(চ) ‘এই শ্ৰেণীৰ মানুহৰ স্বভাৱ নিচেই পাতল।’- ইয়াত কোনটো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: লগ-লগৰীয়াক হঁহুৱাবলৈ বা কথাৰ পাতল স্বভাৱৰ দোষত আনৰ গুপ্ত কথা সমাজত সদৰী কৰি দিয়া শ্ৰেণীৰ মানুহৰ কথা কোৱা হৈছে।

(ছ) কাৰ লগত সম্বন্ধ ৰাখিলে শঠতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া হয়?
উত্তৰ: শঠ (প্ৰতাৰক বা ভণ্ড) মানুহৰ লগত সম্বন্ধ ৰাখিলে শঠতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া হয়।

(জ) ‘বহল ব্যাকৰণ’ পুথিখন কাৰ ৰচনা?
উত্তৰ: ‘বহল ব্যাকৰণ’ পুথিখন সত্যনাথ বৰাৰ ৰচনা।

২। চমুকৈ বুজাই লিখা

(ক) ব্যৱহাৰ প্ৰণালীক সামান্য কথা বুলি কিয় উলাই কৰিব নোৱাৰি?
উত্তৰ: মানুহৰ চৰিত্ৰ সজ হ’লেও যদি তেওঁৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ ভাল নহয়, তেন্তে তেওঁ আনৰ হিংসা আৰু গৰিহণাৰ পাত্ৰ হয়। আনহাতে, বহুতো কপটীয়া মানুহো কেৱল মিঠা মাত আৰু ভাল ব্যৱহাৰৰ গুণত সকলোৰে মৰমৰ পাত্ৰ হৈ পৰে। সংসাৰত শান্তিপূৰ্ণভাৱে জীয়াই থাকিবলৈ আৰু আনৰ মৰম-ভক্তি লাভ কৰিবলৈ শুদ্ধ আচাৰ-ব্যৱহাৰ জনাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। সেইবাবে ব্যৱহাৰ প্ৰণালীক সামান্য বুলি উলাই নকৰি মন দি শিকা উচিত।

(খ) বিনয় ভাবত দান কৰিব লাগে বুলি জ্ঞানীসকলে কিয় কৈছে?
উত্তৰ: তিতা আৰু কঠুৱা মাতেৰে উপকাৰ কৰিলে মানুহে হাজাৰ উপকাৰো মুহূৰ্ততে পাহৰি যায় আৰু অহংকাৰী মনোভাৱেৰে কৰা অজস্ৰ দানৰ সুফলো একে নিমিষতে নষ্ট হৈ পৰে। দান কৰাৰ সময়ত গ্ৰহণকাৰীক কোনো কটু কথা নকৈ বিনয় আৰু শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰিলেহে সেই দান ফলৱতী আৰু সৰ্বজনবিদিত হয়। সেইকাৰণে জ্ঞানীসকলে সদায় বিনয় ভাৱত দান কৰিবলৈ বিধান দিছে।

৩। তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা

(ক) “নম্ৰতা সজ ব্যৱহাৰৰ অনুপান।”
উত্তৰ:

• তাৎপৰ্য: যিদৰে সঠিক অনুপানেৰে (আনুষঙ্গিক উপাদান) দৰৱ সেৱন কৰিলে দৰৱৰ গুণ আৰু কাৰ্যকাৰিতা বহুগুণে বাঢ়ি যায়, ঠিক তেনেদৰে সজ ব্যৱহাৰত যদি নম্ৰতা মিহলি হয়, তেন্তে সেই ব্যৱহাৰৰ ফল আৰু মহত্ত্ব অধিক বৃদ্ধি পায়। নম্ৰতা মানুহৰ উচ্চ আশয় আৰু উদাৰ মনৰ প্ৰতীক। মানুহৰ মনত নম্ৰতাৰ ভাব থাকিলে মুখেৰে স্বাভাৱিকতেই মিঠা মাত ওলায়, যিয়ে আনৰ মন সহজে জয় কৰিব পাৰে।

(খ) “সোণৰ জেউতি অমান্য কৰিলে নকমে।”
উত্তৰ:

• তাৎপৰ্য: সোণ হৈছে এক উজ্জ্বল আৰু মূল্যৱান ধাতু, যাক কোনোবাই ইচ্ছা কৰি অৱজ্ঞা বা অমান্য কৰিলেও তাৰ প্ৰকৃত উজ্বলতা বা মূল্য কেতিয়াও হ্ৰাস নাপায়। একেদৰে, সমাজৰ প্ৰকৃত মান্যৱন্ত, গুণী আৰু সৎ ব্যক্তিসকলক কোনো সংকীৰ্ণমনা বা হিংসুক মানুহে অমান্য কৰিলেও তেওঁলোকৰ ব্যক্তিত্ব, গুণ আৰু মহত্ত্বৰ মূল্য কেতিয়াও ম্লান নপৰে।

৪। ভাষা-বিষয়ক (Grammar)

বিপৰীতার্থক শব্দ

বাক্য ৰচনা কৰা

• চকুৰ কুটা (অপ্ৰিয় ব্যক্তি / চকুৰ কণ্টক):
  অহংকাৰী আৰু কঠুৱা মুখৰ কথাৰ বাবেই ৰমেশ আজি গাঁৱৰ সকলোৰে চকুৰ কুটা হৈ পৰিল।

• পেটত কথা ৰাখ (গোপন ৰাখিব পৰা ক্ষমতা):
  সজ চৰিত্ৰৰ মানুহে আনৰ কোনো গুপ্ত কথা শুনিলেও সদায় পেটত কথা ৰাখি বিশ্বাসযোগ্যতা ৰক্ষা কৰে।