১. পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত অনুশীলনীসমূহ (In-Text Exercises)

অনুশীলনী – ১ (পৃষ্ঠা ১২৩) 

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:

(ক) তৰাজান গাঁৱৰ লোকসকলে কিদৰে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে? 

উত্তৰ: তৰাজান গাঁৱৰ লোকসকলে খেতি-বাতি, গৰু-ছাগলী পোহা আৰু গাখীৰ বিক্ৰী কৰা, নৈত মাছ ধৰি বজাৰত বিক্ৰী কৰা আৰু তাঁতশালত কাপোৰ (গামোচা, মেখেলা-চাদৰ) বৈ বিক্ৰী কৰি জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে।

(খ) তোমাৰ গাঁও অথবা চহৰত সৰ্বাধিক প্ৰচলিত অৰ্থনৈতিক কামৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: আমাৰ গাঁও অঞ্চলত সৰ্বাধিক প্ৰচলিত অৰ্থনৈতিক কাম হ’ল ধান আৰু শাক-পাচলিৰ খেতি কৰা (কৃষিকৰ্ম) আৰু চহৰ অঞ্চলত দোকান-ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু পৰিবহণ সেৱা।

(গ) তুমি আৰু তোমাৰ পৰিয়ালৰ লোক জড়িত থকা অন্ততঃ তিনিটা অৰ্থনৈতিক কাৰ্য লিখা।

উত্তৰ: ১. দেউতাই কৰা চৰকাৰী/বেচৰকাৰী চাকৰি বা ব্যৱসায়, ২. পৰিয়ালে কৰা কৃষিকৰ্ম আৰু শাকনিবাৰীৰ পাচলি বিক্ৰী, ৩. পশুপালন কৰি অতিৰিক্ত গাখীৰ বিক্ৰী কৰা।

২. অৰ্থনৈতিক কাৰ্য আৰু অনা-অৰ্থনৈতিক কাৰ্যৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য কি? প্ৰত্যেকটো কাৰ্য উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ:

৩. তোমালোকৰ নিজৰ এলেকাত প্ৰচলিত অনা-অৰ্থনৈতিক কাৰ্যৰ এটা উদাহৰণ দিয়া। সেই কাৰ্যটোক কিয় অনা-অৰ্থনৈতিক কাৰ্য হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে? সমাজৰ কল্যাণৰ হকে সেই কাৰ্যই কি অৰিহণা যোগাব লিখা।

উত্তৰ:

• উদাহৰণ: গাঁৱৰ যুৱক-যুৱতীসকলে মিলি গাঁৱৰ ৰাস্তা-ঘাট আৰু পুথিভঁৰাল পৰিষ্কাৰ কৰা (স্বেচ্ছাসেৱী চাফাই অভিযান)।

• কিয় অনা-অৰ্থনৈতিক: এই কাৰ্যত কোনো পাৰিশ্ৰমিক বা টকা-পইচা লোৱা নহয়, কেৱল সমাজৰ প্ৰতি থকা দায়িত্ববোধ আৰু সেৱাৰ মনোভাৱেৰে কৰা হয় বাবে ই এক অনা-অৰ্থনৈতিক কাৰ্য।

• সমাজৰ কল্যাণত অৰিহণা: এই কাৰ্যই গাঁওখন পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন ৰাখি ৰোগৰ সংক্ৰমণ ৰোধ কৰে, ৰাইজৰ মাজত একতা, ভাতৃত্ববোধ আৰু নিঃস্বাৰ্থ সেৱাৰ আদৰ্শ গঢ়ি তোলে।

অনুশীলনী – ২ (পৃষ্ঠা ১২৯)

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:

(ক) অৰ্থনীতিৰ মূল খণ্ড কেইটা কি কি?

উত্তৰ: অৰ্থনীতিৰ মূল খণ্ড তিনিটা হ’ল—

১. প্ৰাথমিক খণ্ড (Primary Sector)

২. দ্বিতীয় বা গৌণ খণ্ড (Secondary Sector)

৩. তৃতীয় বা সেৱা খণ্ড (Tertiary / Service Sector)

(খ) প্ৰাথমিক খণ্ডক কি খণ্ড বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: প্ৰাথমিক খণ্ডক ‘কৃষি খণ্ড’ (Agriculture Sector) বুলিও কোৱা হয়।

(গ) অৰ্থনীতিৰ তৃতীয় খণ্ডটো কি?

উত্তৰ: অৰ্থনীতিৰ তৃতীয় খণ্ডটো হ’ল ‘সেৱা খণ্ড’ (Service Sector)।

(ঘ) বিনিময় প্ৰথা বা বিনিময় অৰ্থনীতি কি?

উত্তৰ: টকা-পইচা বা মুদ্ৰা ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ এটা দ্ৰব্য বা সেৱাৰ সলনি প্ৰত্যক্ষভাৱে আন এটা দ্ৰব্য বা সেৱাৰ আদান-প্ৰদান কৰা পুৰণি ব্যৱস্থাটোকেই ‘বিনিময় প্ৰথা’ (Barter System) বোলে।

(ঙ) বৰ্তমানৰ বিনিময়ৰ মাধ্যম কি?

উত্তৰ: বৰ্তমানৰ বিনিময়ৰ প্ৰধান মাধ্যম হ’ল ‘মুদ্ৰা’ (Money – ধাতুৰ মুদ্ৰা, কাগজী নোট আৰু ডিজিটেল পেমেন্ট/ইণ্টাৰনেট বেংকিং)।

২. মুদ্ৰাৰ আৱিষ্কাৰে কেনেকৈ দ্ৰব্য সামগ্ৰীৰ সাল-সলনিৰ পৰিৱৰ্তন আনিলে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ আৱিষ্কাৰে বিনিময় ব্যৱস্থাত এক যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তন আনিলে—

• বিনিময় প্ৰথাত ‘অভাৱৰ পাৰস্পৰিক সংগতি’ (Double Coincidence of Wants)ৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, যিটো মুদ্ৰাই সম্পূৰ্ণৰূপে দূৰ কৰিলে।

• সামগ্ৰীৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা সহজ হৈ পৰিল।

• পচনশীল সামগ্ৰী নষ্ট হোৱাৰ ভয় নোহোৱা হ’ল, কাৰণ মুদ্ৰাক সহজে সঞ্চয় কৰি ৰাখিব পাৰি।

• মুদ্ৰা এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ কঢ়িয়াই নিয়া অতি সহজ আৰু ই দেশ-বিদেশৰ মাজত ব্যৱসায়-বাণিজ্য সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰিলে।

৩. প্ৰাথমিক, গৌণ আৰু সেৱা খণ্ডৰ পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতা এটা উদাহৰণৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: অৰ্থনীতিৰ তিনিটা খণ্ড এটা আনটোৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণভাৱে নিৰ্ভৰশীল। তলত ধান আৰু পিঠা-পনাৰ উদাহৰণেৰে ইয়াৰ নিৰ্ভৰশীলতা দেখুওৱা হ’ল—

• প্ৰাথমিক খণ্ড: খেতিয়কে পথাৰত ধান উৎপাদন কৰে (কেঁচামাল)।

• গৌণ খণ্ড: কলত সেই ধান বানি চাউল আৰু তাৰ পৰা পিঠাগুড়ি, পিঠা-পনা, লাডু আদি প্ৰস্তুত কৰা হয় (উদ্যোগিক ৰূপান্তৰ)।

• সেৱা খণ্ড: পৰিবহণ ব্যৱস্থা (ট্ৰাক, ৰে’ল)ৰ জৰিয়তে এই পিঠা-পনাসমূহ বজাৰলৈ নিয়া হয় আৰু বেপাৰীয়ে দোকান বা ইণ্টাৰনেটৰ অনলাইন মাধ্যমৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকক বিক্ৰী কৰে।

গতিকে, প্ৰাথমিক খণ্ড অবিহনে গৌণ খণ্ডই কেঁচামাল নাপায় আৰু সেৱা খণ্ড অবিহনে উৎপাদিত সামগ্ৰী বজাৰত বিক্ৰী হ’ব নোৱাৰে।

২. কৰ্মপত্ৰ আৰু কাৰ্যাৱলীৰ সমাধান (Workbook Solutions — Pages 59 to 62)

প্ৰশ্ন ১: শুদ্ধ নে অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা (পৃষ্ঠা ৫৯)

(ক) খনিজ সম্পদ, যেনে- ধাতুৰ আকৰ, কয়লা, খনিজ তেল আদি প্ৰাথমিক খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। $\rightarrow$ শুদ্ধ

(খ) পানী যোগান, বিদ্যুৎ যোগান আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্য সেৱা খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। $\rightarrow$ অশুদ্ধ (নিৰ্মাণ কাৰ্য গৌণ খণ্ডৰ অন্তৰ্গত)

(গ) খাদ্য সামগ্ৰীসমূহ ট্ৰাকেৰে বজাৰলৈ কঢ়িয়াই অনা গৌণ খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। $\rightarrow$ অশুদ্ধ (পৰিবহণ সেৱা খণ্ডৰ অন্তৰ্গত)

(ঘ) স্মাৰ্ট ম’বাইল ফোনৰ জৰিয়তে ই-মেইল বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা কাৰ্য সেৱাখণ্ডৰ অন্তৰ্গত। $\rightarrow$ শুদ্ধ

প্ৰশ্ন ২: তৰাজান গাঁৱৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ (পৃষ্ঠা ৫৯)

ক. পথাৰত ধান আৰু অন্যান্য শস্যৰ খেতি কৰা।

খ. গৰু-ছাগলী পোহা আৰু গাখীৰ বিক্ৰী কৰা।

গ. নৈত মাছ ধৰি বজাৰত বিক্ৰী কৰা।

ঘ. তাঁতশালৰ কুটীৰ শিল্পত কাপোৰ (গামোচা, চাদৰ-মেখেলা) তৈয়াৰ কৰি বিক্ৰী কৰা।

প্ৰশ্ন ৫: চিত্ৰৰ বৃত্তিসমূহৰ খণ্ডভিত্তিক শ্ৰেণীবিভাজন (পৃষ্ঠা ৬০)

প্ৰশ্ন ৬: পৰিয়ালৰ লোক জড়িত থকা অনা-অৰ্থনৈতিক কাৰ্য (পৃষ্ঠা ৬১)

1. মাকে সন্তানক ঘৰত পঢ়ুওৱা আৰু মৰম-যত্ন লোৱা।

2. পৰিয়ালৰ সকলো সদস্যৰ বাবে সুস্বাদু খাদ্য ৰন্ধা-বঢ়া কৰা।

3. ঘৰৰ ফুলনি বা শাকনিবাৰীৰ পৰিচৰ্যা কৰা।

4. বৃদ্ধ ককা-আইতাৰ বেমাৰত শুশ্ৰূষা কৰা আৰু সহায় কৰা।

5. সন্ধিয়া সমনীয়া আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে খেল-ধেমালি কৰা।

প্ৰশ্ন ৭: মুদ্ৰাসমূহ মূল্যৰ ভিত্তিত উৰ্ধ্বক্ৰমত সজোৱা (পৃষ্ঠা ৬১)

চিত্ৰ চিনাক্তকৰণ:

(ক) ₹১০০ টকাৰ কাগজী নোট

(খ) ₹৫০০ টকাৰ কাগজী নোট

(গ) ₹৫ টকাৰ ধাতুৰ মুদ্ৰা

(ঘ) ₹১ টকাৰ ধাতুৰ মুদ্ৰা

মূল্যৰ ভিত্তিত ক্ৰমানুসাৰে (সৰুৰ পৰা ডাঙৰলৈ):

১ টকা (ঘ) $\rightarrow$ ৫ টকা (গ) $\rightarrow$ ১০০ টকা (ক) $\rightarrow$ ৫০০ টকা (খ)

প্ৰশ্ন ৮: ইণ্টাৰনেট সেৱা আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ (পৃষ্ঠা ৬২)

• ইণ্টাৰনেট সেৱা অৰ্থনীতিৰ কোনটো খণ্ডৰ লগত জড়িত?

উত্তৰ: ইণ্টাৰনেট সেৱা অৰ্থনীতিৰ তৃতীয় খণ্ড বা সেৱা খণ্ডৰ (Tertiary / Service Sector) লগত জড়িত।

• ইণ্টাৰনেট সেৱা ব্যৱহাৰ কৰা কাৰ্যসমূহ:

• ১. অনলাইন পঢ়া-শুনা কৰা আৰু শিক্ষামূলক তথ্য সংগ্ৰহ কৰা।

• ২. ই-মেইল আৰু বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰি যোগাযোগ ৰখা।

• ৩. অনলাইন বজাৰৰ জৰিয়তে কিতাপ আৰু প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰা।

• ৪. অনলাইনযোগে মাচুল পৰিশোধ আৰু বেংকিং সেৱা গ্ৰহণ কৰা।

• ৫. ৰে’ল, বাছ বা বিমানৰ টিকট বুকিং কৰা।