পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। উত্তৰ লিখা: 

(ক) কেতিয়াৰপৰা ভাৰতবৰ্ষখন সম্পূৰ্ণৰূপে বৃটিছ উপনিৱেশত পৰিণত হ’ল?
উত্তৰ: অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত (১৭৫৭ চনৰ পলাশী যুদ্ধৰ পিছত)।

(খ) কোন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ শাসন কালত এচাম দেশীয় ৰজাৰ ৰাজকীয় মৰ্যাদা, উপাধি, পেন্সন আদি কাঢ়ি লোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: লৰ্ড ডেলহাউচিৰ (Lord Dalhousie) শাসনকালত।

(গ) ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম ছহিদ কোন আছিল?
উত্তৰ: মংগল পাণ্ডে (Mangal Pandey)।

(ঘ) মণিৰাম দেৱানৰ সৈতে কোনজন নেতাক ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: পিয়লি বৰুৱাক (১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত যোৰহাটত)।

(ঙ) অসমৰ কৃষক বিদ্ৰোহসমূহ কোনে পৰিচালনা কৰিছিল?
উত্তৰ: ‘ৰাইজমেল’ সমূহে।

২। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:

৩। শুদ্ধ / অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা:

(ক) অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, ৰাজনৈতিক, সামৰিক, ধৰ্মীয় আদি নানা কাৰণত চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত হৈছিল। ➔ শুদ্ধ

(খ) ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ তৎকালীন কাৰণটো আছিল মংগল পাণ্ডেৰ ফাঁচী। ➔ অশুদ্ধ (তৎকালীন কাৰণ আছিল এনফিল্ড ৰাইফলৰ চৰ্বিযুক্ত গুলীৰ ব্যৱহাৰ)

(গ) ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত বাহাদুৰ ছাহ দ্বিতীয়ক ভাৰতবৰ্ষৰ সম্ৰাট বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ➔ শুদ্ধ

(ঘ) মণিৰাম দেৱানে পুৰন্দৰ সিংহক আহোমৰ শাসনভাৰ দিবলৈ বৃটিছক আবেদন জনাইছিল। ➔ অশুদ্ধ (কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহক শাসনভাৰ দিবলৈহে আবেদন জনাইছিল)

(ঙ) ১৮৬১ চনৰ জানুৱাৰীত ৰঙিয়া, নলবাৰী আৰু বৰমাতো খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদত কৃষকে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ➔ অশুদ্ধ (১৮৯৪ চনৰ জানুৱাৰীতহে এই বিদ্ৰোহসমূহ হৈছিল; ১৮৬১ চনত ফুলগুৰিৰ ধেৱা হৈছিল)

৪। চমু টোকা লিখা:

(ক) মণিৰাম দেৱান:
মণিৰাম দত্ত বৰভাণ্ডাৰ বৰুৱা দেৱান (চমুকৈ মণিৰাম দেৱান) আছিল ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমৰ এগৰাকী অতি চতুৰ, অভিজ্ঞ আৰু দেশপ্ৰেমিক ৰাজনৈতিক নেতা। তেওঁ প্ৰথম অসমীয়া তথা ভাৰতীয় চাহ খেতিয়ক হিচাপে যোৰহাটৰ চিনামৰা আৰু চেলেঙত চাহ বাগিচা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বৃটিছৰ বৈষম্যমূলক অৰ্থনৈতিক নীতি আৰু শোষণৰ পৰা অসমক মুক্ত কৰিবলৈ তেওঁ পুনৰ আহোম ৰাজকুমাৰ কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহৰ অধীনত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পোষকতা কৰে। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সুযোগ লৈ তেওঁ কলিকতাৰ পৰা পিয়লি বৰুৱা প্ৰমুখ্যে নেতাসকললৈ চিঠি প্ৰেৰণ কৰি অসমত সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি চলায়। কিন্তু বিদ্ৰোহৰ গোপন পত্ৰসমূহ বৃটিছৰ হাতত পৰাত তেওঁক আটক কৰা হয় আৰু ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত যোৰহাটত ফাঁচি দিয়া হয়।

(খ) ফুলগুৰি ধেৱা:
১৮৬১ চনত নগাঁও জিলাৰ ফুলগুৰি অঞ্চলত সংঘটিত হোৱা বিদ্ৰোহটোৱেই আছিল বৃটিছৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে অসমৰ প্ৰথমটো ঐতিহাসিক কৃষক বিদ্ৰোহ, যাক ‘ফুলগুৰিৰ ধেৱা’ বোলা হয়। বৃটিছ চৰকাৰে অসমৰ থলুৱা কৃষকৰ জীৱনৰ লগত জড়িত কানি বা আফিং খেতি নিষিদ্ধ কৰে আৰু তামোল-পাণ তথা মাটিৰ ওপৰত অতিৰিক্ত কৰ আৰোপ কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিবাদত তিৱা আৰু অন্যান্য জনজাতীয় কৃষকসকলে ‘ৰাইজমেল’ পাতি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ অহা বৃটিছ সহকাৰী কমিছনাৰ লেফটেনেণ্ট ছিংগাৰক উত্তেজিত ৰাইজে হত্যা কৰে। পিছত বৃটিছ চৰকাৰে নিষ্ঠুৰভাৱে গুলীচালনা কৰি বহু কৃষকক হত্যা আৰু ফাঁচি দি এই বিদ্ৰোহ দমন কৰে।

(গ) চিপাহী বিদ্ৰোহৰ তৎকালীন কাৰণ:
১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ তৎকালীন কাৰণ আছিল ব্ৰিটিছ সেনাত প্ৰৱৰ্তন কৰা ‘এনফিল্ড ৰাইফল’ৰ (Enfield Rifle) চৰ্বিযুক্ত কাৰ্ট্ৰিজ বা গুলীৰ ব্যৱহাৰ। এই গুলীটো বন্দুকত ভৰোৱাৰ পূৰ্বে দাঁতেৰে কামুৰি তাৰ ওপৰৰ পিচ্ছিল আৱৰণটো এৰুৱাব লাগিছিল। সেই সময়ত সেনা ছাউনীত উৰাবাতৰি ওলাল যে এই কাৰ্ট্ৰিজৰ আৱৰণটো গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বিৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছে। যিহেতু গৰু হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ আৰু গাহৰি মুছলমানসকলৰ বাবে নিষিদ্ধ বা অভক্ষ্য, সেয়েহে ভাৰতীয় চিপাহীসকলে বিশ্বাস কৰিলে যে ইংৰাজে তেওঁলোকৰ ধৰ্ম নষ্ট কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছে। ফলত ১৮৫৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত বেৰেকপুৰ আৰু মে’ মাহত মীৰাট সেনা ছাউনীত চিপাহীসকলে এই গুলী ব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে মুকলি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে।

৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ কাৰণবোৰক কেইভাগে বিভক্ত কৰিব পাৰি? যিকোনো এটা কাৰণৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ:
১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ কাৰণসমূহক প্ৰধানকৈ ৫ টা ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি:
১) অৰ্থনৈতিক কাৰণ
২) ৰাজনৈতিক কাৰণ
৩) সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কাৰণ
৪) সামৰিক কাৰণ
৫) তৎকালীন কাৰণ

• অৰ্থনৈতিক কাৰণৰ চমু বিৱৰণ:
  বৃটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ঔপনিৱেশিক নীতিয়ে ভাৰতৰ পৰম্পৰাগত স্বাৱলম্বী গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু হস্তশিল্প ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। ইংলেণ্ডৰ কলৰ সস্তীয়া কাপোৰ আৰু সামগ্ৰীৰে ভাৰতৰ বজাৰ ভৰাই পেলোৱাৰ ফলত লাখ লাখ ভাৰতীয় শিপিনী আৰু কাৰিকৰ কৰ্মহীন হৈ পৰে। আনহাতে কৃষকৰ ওপৰত অত্যাধিক ভূমি ৰাজহ জাপি দিয়া হৈছিল আৰু খাজনা আদায়ত বিন্দুমাত্ৰও ৰেহাই দিয়া হোৱা নাছিল। মহাজন আৰু মধ্যভোগীৰ শোষণৰ ফলত কৃষকসকল ঋণৰ গৰাহত নিমজ্জিত হৈছিল আৰু দেশত বাৰে বাৰে ভয়াবহ দুৰ্ভিক্ষৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই গভীৰ অৰ্থনৈতিক শোষণে জনসাধাৰণৰ মনত বৃটিছৰ প্ৰতি তীব্ৰ ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

৬। লৰ্ড ডেলহাউচিৰ নীতিসমূহ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ বাবে কিমান দূৰ জগৰীয়া বুলি ভাবা? লিখা।

উত্তৰ:
১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বাবে গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড ডেলহাউচিৰ আগ্ৰাসী নীতিসমূহ সৰ্বাধিকভাৱে জগৰীয়া আছিল:
১) স্বত্ববিলোপ নীতি (Doctrine of Lapse): ডেলহাউচিয়ে এই নীতিৰ জৰিয়তে কোনো দেশীয় ৰজাৰ নিজা পুত্ৰ সন্তান নাথাকিলে তোলনীয়া পুত্ৰৰ উত্তৰাধিকাৰ মানি নলৈ সত্ৰা, ঝাঁচী, নাগপুৰ, সম্বলপুৰ আদি স্বাধীন ৰাজ্যসমূহ অন্যায়ভাৱে বৃটিছ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
২) দেশীয় ৰজাৰ মৰ্যাদা আৰু পেঞ্চন কৰ্তন: তেওঁ নানা চাহেবৰ পেঞ্চন বন্ধ কৰিছিল আৰু বহু ৰজাৰ ৰাজকীয় উপাধি কাঢ়ি লৈছিল।
৩) অযোধ্যা অধিগ্ৰহণ: কু-শাসনৰ মিছা অভিযোগ তুলি বৃটিছৰ প্ৰতি সদায় অনুগত হৈ থকা অযোধ্যা ৰাজ্যখন ডেলহাউচিয়ে বলপূৰ্বকভাৱে দখল কৰে, যাৰ বাবে বংগ সেনাৰ হাজাৰ হাজাৰ অযোধ্যাবাসী চিপাহী বিদ্ৰোহী হৈ উঠে।
৪) মোগল সম্ৰাটক অপমান: ডেলহাউচিয়ে ঘোষণা কৰিছিল যে মোগল সম্ৰাট বাহাদুৰ শ্বাহৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পৰিয়ালক দিল্লীৰ ঐতিহাসিক লালকিল্লাৰ পৰা উৎখাত কৰা হ’ব।
এই সকলোবোৰ কাৰ্যই সমগ্ৰ ভাৰতৰ ৰজা-মহাৰজা, সৈন্য আৰু প্ৰজাসকলৰ মনত বৃটিছৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ ঘৃণা আৰু বিদ্ৰোহৰ জুই জ্বলাই তুলিছিল।

৭। এচাম ইতিহাসবিদৰ মতে চিপাহী বিদ্ৰোহক কিয় ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ প্ৰথম যুদ্ধ বুলি ক’ব পৰা নাযায়? যুক্তি দৰ্শোৱা।

উত্তৰ:
কিছুসংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মতে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহকে ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ প্ৰথম যুদ্ধ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ইয়াৰ সপক্ষে তেওঁলোকে তলৰ যুক্তিসমূহ আগবঢ়ায়:
১) আধুনিক জাতীয়তাবাদৰ অভাৱ: সেই সময়ত সমগ্ৰ ভাৰতবাসীৰ মাজত এটা ঐক্যবদ্ধ জাতি বা ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ ধাৰণা গঢ় লৈ উঠা নাছিল।
২) সংকীৰ্ণ আৰু ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ: বিদ্ৰোহত অংশ লোৱা ৰজা আৰু নেতাসকলে দেশৰ স্বাধীনতাৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ নিজ নিজ হেৰুওৱা ৰাজ্য, জমিদাৰী, পেঞ্চন বা ধৰ্মীয় স্বাৰ্থ উদ্ধাৰৰ বাবেহে যুঁজিছিল (যেনে: ঝাঁচীৰ ৰাণীয়ে নিজৰ ৰাজ্য ৰক্ষাৰ বাবে, নানা চাহেবে নিজৰ পেঞ্চনৰ বাবে)।
৩) সীমিত ভৌগোলিক বিস্তৃতি: এই বিদ্ৰোহ মূলতঃ উত্তৰ আৰু মধ্য ভাৰতৰ কিছু অঞ্চলতে সীমাবদ্ধ আছিল; দক্ষিণ ভাৰত, পঞ্জাৱ আৰু পূব ভাৰতৰ অধিকাংশই এই বিদ্ৰোহৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আঁতৰত আছিল।
৪) ভাৰতীয়সকলৰ একাংশৰ বৃটিছক সমৰ্থন: গোৰ্খা সৈন্য, শিখ সেনা, ডাঙৰ জমিদাৰ আৰু নৱশিক্ষিত মধ্যবিত্ত বুদ্ধিজীৱী সমাজে বিদ্ৰোহীসকলক সমৰ্থন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে বৃটিছকহে সহায় কৰিছিল।
সেয়েহে তেওঁলোকৰ মতে ই সমগ্ৰ ভাৰতৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ নাছিল, বৰঞ্চ চিপাহী আৰু ক্ষমতাচ্যুত স্থানীয় নেতাসকলৰ এক সামন্তীয় প্ৰতিবাদহে আছিল।

৮। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰধান নেতাসকল আৰু তেওঁলোকৰ অঞ্চল:

১. দিল্লী: বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ আৰু বখ্ত খান
২. কানপুৰ: নানা চাহেব
৩. ঝাঁচী: ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ
৪. গোৱালিয়ৰ: তাঁতীয়া টোপী
৫. অযোধ্যা / লক্ষ্ণৌ: বেগম হজৰত মহল
৬. বিহাৰ (জগদীশপুৰ): কোৱাৰ সিং আৰু অমৰ সিং
৭. এলাহাবাদ: মৌলবী লিয়াকত আলি
৮. বেৰেকপুৰ: মংগল পাণ্ডে
৯. অসম: মণিৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱা

৯। চিপাহী বিদ্ৰোহ সংঘটিত হোৱা ভাৰতৰ প্ৰধান স্থানসমূহ:

১. বেৰেকপুৰ (পশ্চিমবংগ)
২. মীৰাট (উত্তৰ প্ৰদেশ)
৩. দিল্লী
৪. কানপুৰ (উত্তৰ প্ৰদেশ)
৫. লক্ষ্ণৌ / অযোধ্যা (উত্তৰ প্ৰদেশ)
৬. ঝাঁচী (উত্তৰ প্ৰদেশ / মধ্যপ্ৰদেশ সীমান্ত)
৭. গোৱালিয়ৰ (মধ্যপ্ৰদেশ)
৮. আৰা / জগদীশপুৰ (বিহাৰ)
৯. এলাহাবাদ (উত্তৰ প্ৰদেশ)
১০. যোৰহাট (অসম)