পাঠৰ মূল সাৰাংশ 

‘আমাৰ উদ্যোগসমূহ’ পাঠটিত অসম আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন শিল্প-উদ্যোগ, ব্যৱহৃত কেঁচামাল আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা কেঁচামালক যন্ত্ৰ আৰু শ্ৰমৰ সহায়ত মানুহৰ উপযোগী সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ব্যৱস্থাকে উদ্যোগ বোলে।

অসমৰ মাটি আৰু জলবায়ু চাহ খেতিৰ বাবে উপযোগী হোৱাত ইয়াত ৮০০ খনতকৈ অধিক চাহ বাগান আৰু চাহ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে (টোকলাইত চাহ গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত)। অসমত তেল শোধনাগাৰ (ডিগবৈ, নুমলীগড়, নুনমাটি, বঙাইগাঁও), সাৰ কাৰখানা (নামৰূপ), চিমেণ্ট কাৰখানা (বোকাজান), জলবিদ্যুৎ (উমৰাংছু’, কাৰ্বি লাংপি), আৰু মৰাপাট কল (শিলঘাট) অৱস্থিত।

এটা উদ্যোগ গঢ়ি উঠিবলৈ প্ৰধানকৈ ৮ টা কাৰক— কেঁচামাল, ভূমি, মূলধন, শক্তি, উন্নত যন্ত্ৰ-পাতি, দক্ষ শ্ৰমিক, বজাৰ আৰু যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন। ভাৰতৰ প্ৰধান উদ্যোগসমূহ যেনে— চেনি উদ্যোগ, কাগজ উদ্যোগ, কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ, ৰেচম উদ্যোগ (পাট, এৰী, মুগা) আৰু লো-তীখা উদ্যোগৰ বিষয়ে বিতংকৈ বুজাই দিয়া হৈছে।

উদ্যোগ আৰু কেঁচামাল: প্ৰধান তথ্যকোষ

• উদ্যোগৰ সংজ্ঞা: যন্ত্ৰ আৰু কৌশল প্ৰয়োগ কৰি কেঁচামালৰ পৰা নতুন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা উৎপাদন কেন্দ্ৰ।

• কেঁচামাল (Raw Materials): প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা যিবোৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি বস্তু উৎপাদন কৰা হয়।

• অসমৰ বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু অৱস্থান:

  • তেল শোধনাগাৰ: ডিগবৈ, নুমলীগড়, নুনমাটি, বঙাইগাঁও।

  • গেছ ভিত্তিক বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ: কঁঠালগুৰি, নামৰূপ।

  • জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প: উমৰাংছু’ (কপিলী), কাৰ্বি লাংপি।

  • ৰাসায়নিক সাৰ উদ্যোগ: নামৰূপ।

  • চিমেণ্ট (বিলাতী মাটি) উদ্যোগ: বোকাজান।

  • পেট্ৰ’কেমিকেলছ উদ্যোগ: বঙাইগাঁও।

  • মৰাপাট উদ্যোগ: শিলঘাট (নগাঁও)।

  • কয়লা খনি: লিডু।

  • চেনি কাৰখানা: বৰুৱাবামুণ গাঁও (১৯৫৮ চনত স্থাপিত)।

• ৰেচম আৰু পলুৰ খাদ্য:

  • নুনি গছৰ পাত → পাটপলু (পাটৰ কাপোৰ)

  • এৰা গছৰ পাত → এৰীপলু (এৰী কাপোৰ)

  • চোম গছৰ পাত → মুগাপলু (সোণালী মুগা কাপোৰ — কেৱল অসমত পোৱা যায়)

  • অসমৰ শুৱালকুছি হ’ল বিখ্যাত ‘ৰেচম নগৰী’।

পাঠভিত্তিক অনুশীলনীসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান

১। চমুকৈ লিখা:

(ক) কেঁচামাল বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা যিবোৰ সামগ্ৰী বা বস্তুক ব্যৱহাৰ কৰি কাৰخانাত যন্ত্ৰৰ সহায়ত মানুহৰ প্ৰয়োজনীয় নতুন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা হয়, সেইবোৰক কেঁচামাল বা কেঁচা সামগ্ৰী (Raw Materials) বোলে। যেনে: চেনিৰ বাবে কুঁহিয়াৰ, কাগজৰ বাবে বাঁহ, কাপোৰৰ বাবে কপাহ ইত্যাদি।

(খ) উদ্যোগ গঢ়ি উঠিবলৈ উন্নত যাতায়াত আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰ:
১. উদ্যোগলৈ দূৰ-দূৰণিৰ পৰা গধুৰ কেঁচামাল, ইন্ধন আৰু যন্ত্ৰ-পাতি সহজে কঢ়িয়াই আনিবলৈ।
২. কাৰখানাত উৎপাদিত সামগ্ৰীবোৰ দেশ-বিদেশৰ বজাৰলৈ বিক্ৰীৰ বাবে ক্ষিপ্ৰভাৱে পঠিয়াবলৈ উন্নত যাতায়াত আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ অতিশয় প্ৰয়োজন।

(গ) উদ্যোগ গঢ়ি উঠিবলৈ কি কি কাৰকৰ প্ৰয়োজন? লিখা।
উত্তৰ: এটা উদ্যোগ গঢ়ি উঠিবলৈ প্ৰধানকৈ ৮ টা কাৰকৰ প্ৰয়োজন—
(১) পৰ্যাপ্ত কেঁচামাল, (২) উপযুক্ত ভূমি, (৩) প্ৰচুৰ মূলধন, (৪) শক্তিৰ উৎস (বিদ্যুৎ বা কয়লা), (৫) উন্নত যন্ত্ৰ-পাতি (মেচিন), (৬) দক্ষ শ্ৰমিক, (৭) উন্নত যাতায়াত ও পৰিবহণ ব্যৱস্থা, আৰু (৮) উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ স্থানীয় ও বিশ্ব বজাৰ।

(ঘ) লো-তীখা উদ্যোগৰ বাবে কি কি কেঁচামালৰ প্ৰয়োজন?
উত্তৰ: লো-তীখা উদ্যোগৰ বাবে প্ৰধানকৈ **আকৰিক লো (Iron Ore), কয়লা (Coal), আৰু চূণশিল (Limestone)**ৰ প্ৰয়োজন।

(ঙ) পাটৰ কাপোৰ কেনেদৰে তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: নুনি গছৰ খেতি কৰি পাটপলু পোহা হয়। পাটপলুৱে নিজৰ মুখৰ লেলাউটিৰে গাৰ চাৰিওফালে লেটা সাজে। এই লেটাবোৰ গৰম পানীত সিজাই তাৰ পৰা মিহি ৰেচম সূতা কটা হয়। পাছত সেই ৰেচম সূতাৰে শাল বা মেচিনত বৈ পাটৰ সুন্দৰ কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা হয়।

২। খালী ঠাই পূৰ কৰা:

• (ক) মুম্বাই ভাৰতৰ আধুনিক কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰ।

• (খ) কাগজ উদ্যোগৰ প্ৰধান কেঁচামাল হ’ল বাঁহ (আৰু কোমল কাঠৰ মণ্ড)।

• (গ) ভাৰতৰ সকলোতকৈ বেছি ৰেচমী কাপোৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যত উৎপন্ন কৰা হয়।

• (ঘ) চেনি উদ্যোগৰ প্ৰধান কেঁচামাল হ’ল কুঁহিয়াৰ।

৩। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা:

৪। পৰ্যাপ্ত কেঁচামাল নথকা সত্ত্বেও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি উঠা দেশৰ উদাহৰণ:

উত্তৰ:
নিজৰ দেশত পৰ্যাপ্ত প্ৰাকৃতিক কেঁচামাল নথকা সত্ত্বেও কেৱল উন্নত প্ৰযুক্তি আৰু দক্ষ শ্ৰমিকৰ বলত বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি তোলাৰ শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ হ’ল জাপান (Japan)।
জাপানত খনিজ সম্পদ বা কেঁচামাল অতি সীমিত। কিন্তু তেওঁলোকে বিদেশৰ পৰা কেঁচামাল আমদানি কৰি নিজৰ উচ্চ কাৰিকৰী জ্ঞান আৰু দক্ষ শ্ৰমিকৰ দ্বাৰা বিশ্ববিখ্যাত মটৰ গাড়ী (টয়োটা, হোণ্ডা), ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী আৰু লো-তীখা উদ্যোগ গঢ়ি তুলি সমগ্ৰ বিশ্বতে ৰপ্তানি কৰিছে।

৫। অসমত বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি নুঠাৰ কাৰণসমূহ:

উত্তৰ:
১. মূলধনৰ অভাৱ: বৃহৎ উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰচুৰ অৰ্থ বা মূলধন বিনিয়োগৰ অভাৱ।
২. উন্নত যাতায়াতৰ নাটনি: ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বাবে দেশৰ মূল বজাৰসমূহৰ লগত ক্ষিপ্ৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অভাৱ।
৩. স্থানীয় বজাৰৰ সীমিত পৰিসৰ: উৎপাদিত সামগ্ৰী খাপ খাব পৰাকৈ বৃহৎ স্থানীয় বজাৰৰ নাটনি।
৪. দক্ষ কাৰিকৰী শ্ৰমিকৰ নাটনি: আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি চলাব পৰা কাৰিকৰীভাৱে প্ৰশিক্ষিত দক্ষ শ্ৰমিকৰ অভাৱ।

৬। উদ্যোগ বুলিলে কি বুজা? ভাৰতৰ চাৰিটা বৃহৎ উদ্যোগৰ নাম:

• সংজ্ঞা: যন্ত্ৰ-পাতি আৰু শ্ৰমৰ সহায়ত প্ৰাকৃতিক কেঁচামালৰ পৰা মানুহৰ ব্যৱহাৰোপযোগী নতুন সামগ্ৰী বৃহৎ পৰিমাণে প্ৰস্তুত কৰা উৎপাদন কেন্দ্ৰকে উদ্যোগ বোলে।

• ভাৰতৰ ৪ টা বৃহৎ উদ্যোগ:
  ১. লো-তীখা উদ্যোগ
  ২. কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ
  ৩. চাহ উদ্যোগ
  ৪. চেনি উদ্যোগ

৭। চমুটোকা লিখা:

(ক) চেনি উদ্যোগ:
চেনি উদ্যোগৰ প্ৰধান কেঁচামাল কুঁহিয়াৰ। ভাৰতত ২০০ ৰো অধিক চেনি কাৰখানা আছে আৰু দেশৰ ৬০% চেনি উত্তৰ ভাৰতত উৎপন্ন হয়। বিহাৰ, উত্তৰ প্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, তামিলনাডু আদিত প্ৰচুৰ চেনি উৎপাদন হয়। অসমৰ বৰুৱাবামুণ গাঁৱত ১৯৫৮ চনত চেনি কল স্থাপন হৈছিল।

(খ) কাগজ উদ্যোগ:
কাগজ উদ্যোগৰ মূল কেঁচামাল হ’ল বাঁহ আৰু সৰল-দেৱদাৰু কাঠৰ মণ্ড। ইয়াৰ উপৰিও ঘাঁহ, পুৰণি কপাহ আৰু মৰাপাটৰ পৰাও কাগজ তৈয়াৰ কৰা হয়। ভাৰতৰ বেছিভাগ কাগজ কল কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ কাষত অৱস্থিত।

(গ) কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ:
কপাহী বস্ত্ৰ উৎপাদনত ভাৰত পৃথিৱীৰ ভিতৰত দ্বিতীয় স্থানত আছে। মুম্বাই হ’ল ভাৰতৰ আধুনিক বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰ। মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট (আহমেদাবাদ), মধ্যপ্ৰদেশ আৰু তামিলনাডুত বহুতো কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ আছে।

(ঘ) ৰেচম উদ্যোগ:
পলু পোহাৰ জৰিয়তে লেটাৰ পৰা ৰেচম সূতা উলিয়াই পাট, এৰী আৰু মুগাৰ কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা হয়। ৰেচম উৎপাদনত ভাৰত পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় স্থানত আছে আৰু কেৱল কৰ্ণাটকতে দেশৰ আধা ৰেচম উৎপন্ন হয়। অসমৰ শুৱালকুছি আৰু ঢকুৱাখানা মুগা আৰু পাট শিল্পৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত।

(ঙ) লো-তীখা উদ্যোগ:
ঔদ্যোগিক বিকাশৰ মেৰুদণ্ডস্বৰূপ এই উদ্যোগৰ বাবে আকৰিক লো, কয়লা আৰু চূণশিলৰ প্ৰয়োজন হয়। ভাৰতৰ ছোটনাগপুৰ মালভূমি অঞ্চলৰ পশ্চিমবংগ, ঝাৰখণ্ড (জামছেদপুৰ), বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু ছত্তীশগড়ত দেশৰ প্ৰধান লো-তীখা কাৰখানাসমূহ অৱস্থিত।

পাঠৰ ভিতৰৰ আৰ্হি তালিকা পূৰণ (পৃষ্ঠা ৮২):