স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা
১. পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত অনুশীলনীসমূহ (In-Text Exercises)
অনুশীলনী – ১ (পৃষ্ঠা ১১৩)১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থাক কেইটা স্তৰত ভগাব পাৰি?
উত্তৰ: ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থাক তিনিটা স্তৰত ভগাব পাৰি—
১. কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসন, ২. ৰাজ্যিক প্ৰশাসন, আৰু ৩. স্থানীয় প্ৰশাসন।
(খ) স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন মানে কি?
উত্তৰ: প্ৰতিখন ঠাইৰে অঞ্চলভিত্তিক নিজা নিজা সমস্যাসমূহ স্থানীয় লোকৰ উদ্যোগত স্থানীয়ভাৱে সমাধান কৰিবৰ বাবে গঢ়ি তোলা বিশেষ শাসন ব্যৱস্থাকে ‘স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন’ (Local Self-Government) বোলে।
(গ) স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰধান প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ হ’ল—
স্থানীয় সমস্যাৰ বিষয়ে স্থানীয় লোকেহে ভালদৰে জানে, গতিকে তেওঁলোকেহে সঠিক সমাধান কৰিব পাৰে।
কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কামৰ অতিৰিক্ত বোজা লাঘৱ হয়।
জনসাধাৰণৰ প্ৰশাসনিক জ্ঞান আৰু নেতৃত্বৰ কৌশল বৃদ্ধি পায়।
চৰকাৰ আৰু প্ৰশাসনত সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজৰ প্ৰত্যক্ষ অংশগ্ৰহণ সুনিশ্চিত হয়।
অনুশীলনী – ২ (পৃষ্ঠা ১১৫)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) ‘স্থানীয় চৰকাৰ’ বুলি কাক অভিহিত কৰা হয়?
উত্তৰ: গাঁও অঞ্চলৰ প্ৰাথমিক প্ৰশাসনিক অনুষ্ঠান ‘গাঁও পঞ্চায়ত’ক গাঁৱৰ মানুহৰ ‘স্থানীয় চৰকাৰ’ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
(খ) গাঁও পঞ্চায়ত এলেকাক কেইটা ভাগত ভগোৱা হয়?
উত্তৰ: গাঁও পঞ্চায়ত এলেকাক ১০ (দহ) টা ভাগ বা সমষ্টি (ৱাৰ্ড)ত ভগোৱা হয়।
(গ) গাঁও পঞ্চায়তৰ দুটা কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ১. গাঁৱৰ বাট-পথ, নলা নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰা, আৰু ২. বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু অনাময় ব্যৱস্থা কৰা (লগতে দৰিদ্ৰ লোকৰ গৃহ নিৰ্মাণ আৰু কৃষকক সাৰ-বীজ যোগান ধৰা)।
(ঘ) গাঁও সভাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: গাঁও পঞ্চায়ত এলেকাৰ সকলো ভোটাধিকাৰ থকা লোকক লৈ ‘গাঁও সভা’ গঠন কৰা হয়। পঞ্চায়তৰ সভাপতিয়ে ইয়াত সভাপতিত্ব কৰে। সভাত কমেও ১০% বা ১০০ জন ভোটাৰ উপস্থিত থাকিব লাগে। বছৰত কমেও চাৰিবাৰ গাঁও সভা অনুষ্ঠিত হয়। গাঁও সভাই গাঁৱৰ সমস্যা আলোচনা কৰি পঞ্চায়তক প্ৰয়োজনীয় পৰামৰ্শ আৰু দিকনিৰ্দেশনা দিয়ে।
(ঙ) আঞ্চলিক পঞ্চায়তখন কেনেদৰে গঠন কৰা হয়?
উত্তৰ: প্ৰতিটো উন্নয়ন খণ্ড (Development Block)ত একোখনকৈ আঞ্চলিক পঞ্চায়ত থাকে। প্ৰতিখন গাঁও পঞ্চায়তৰ পৰা নিৰ্বাচিত এজনকৈ সদস্য, গাঁও পঞ্চায়তসমূহৰ সভাপতিসকল, স্থানীয় বিধায়ক আৰু সাংসদক লৈ আঞ্চলিক পঞ্চায়ত গঠন কৰা হয়। খণ্ড উন্নয়ন বিষয়া (BDO) আৰু কৰ্মচাৰীয়ে ইয়াৰ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰে।
(চ) ভাৰতৰ কোন ৰাজ্যৰ কোনখন জিলাত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে গাঁও পঞ্চায়ত গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৫৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত ৰাজস্থানৰ নাগৌৰ (Nagaur) জিলাৰ বাগদৰী গাঁৱত ভাৰতৰ প্ৰথমখন গাঁও পঞ্চায়ত স্থাপিত হৈছিল।
অনুশীলনী – ৩ (পৃষ্ঠা ১১৭ & ১১৮)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) অসমত মুঠ কেইখন জিলা পৰিষদ আছে?
উত্তৰ: অসমত মুঠ ২৬ খন জিলা পৰিষদ আছে। (পাহাৰীয়া আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীভুক্ত জিলাকেইখনত জিলা পৰিষদ নাই)।
(খ) গাঁও অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ আয়ৰ উৎসসমূহ কি কি?
উত্তৰ: ১. স্থানীয় হাট-বজাৰ, ঘাট আদিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কৰ আৰু ৰাজহ, ২. কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে আগবঢ়োৱা অনুদান, আৰু ৩. স্থানীয় বিধায়ক আৰু সাংসদৰ উন্নয়ন পুঁজি।
(গ) জিলা পৰিষদ এখনৰ কাৰ্যকাল কিমান বছৰ?
উত্তৰ: জিলা পৰিষদৰ কাৰ্যকাল ৫ (পাঁচ) বছৰ।
(ঘ) নগৰ অঞ্চলত কি কি স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা দেখা যায়?
উত্তৰ: নগৰ অঞ্চলত তিনিটা স্তৰ দেখা যায়— ১. নগৰ সমিতি (সৰু নগৰ), ২. পৌৰসভা (মধ্যমীয়া নগৰ), আৰু ৩. পৌৰ নিগম (মহানগৰ)।
(ঙ) ৱাৰ্ড বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত গাঁও বা নগৰ এখনক নিৰ্বাচন আৰু প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ্থে জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা আটাইতকৈ সৰু প্ৰাথমিক ভৌগোলিক সমষ্টি বা ভাগটোক ‘ৱাৰ্ড’ (Ward) বোলে।
২. কোনো এটা অঞ্চল নগৰ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ কি কি বৈশিষ্ট্য থকাটো দৰকাৰ?
উত্তৰ: ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিভাগৰ মতে এটা অঞ্চল নগৰ হ’বলৈ তলৰ তিনিটা চৰ্ত থাকিব লাগিব—
১. অঞ্চলটোৰ নিম্নতম জনসংখ্যা কমেও ৫,০০০ (পাঁচ হাজাৰ) হ’ব লাগিব।
২. জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত কমেও ৪০০ জন হ’ব লাগিব।
৩. কৰ্মক্ষম পুৰুষ জনসংখ্যাৰ কমেও ৭৫% লোক কৃষিৰ বাহিৰে অকৃষি কৰ্মত (ব্যৱসায়, উদ্যোগ, চাকৰি) নিয়োজিত থাকিব লাগিব।
৩. নগৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় শাসন ব্যৱস্থাৰ স্তৰকেইটাৰ গঠন প্ৰণালী:
অনুষ্ঠান | জনসংখ্যা / প্ৰকাৰ | সদস্য সংখ্যা | মুৰব্বীৰ পদবী | সদস্যৰ পদবী | কাৰ্যকাল |
|---|---|---|---|---|---|
নগৰ সমিতি | সৰু নগৰ / চহৰ | ৭ – ২০ জন | সভাপতি | ৱাৰ্ড কমিছনাৰ | ৫ বছৰ |
পৌৰসভা | মধ্যমীয়া নগৰ | ১০ – ৩০ জন | পৌৰপতি (চেয়াৰমেন) | কমিছনাৰ | ৫ বছৰ |
পৌৰ নিগম | মহানগৰ (বৃহৎ জনসংখ্যা) | সৰ্বাধিক ৬০ জন | মেয়ৰ (Mayor) | কাউন্সিলৰ | ৫ বছৰ |
৪. নগৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ কাম-কাজ:
নগৰৰ বাট-পথ, নলা-নৰ্দমা, শৌচাগাৰ নিৰ্মাণ আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা ৰক্ষা কৰা।
নগৰবাসীক বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু পথৰ বিজুলী বাতিৰ যোগান ধৰা।
হাট-বজাৰ নিৰ্মাণ, গাড়ী পাৰ্কিং আৰু ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল, উদ্যান, শ্মশান-কবৰস্থান স্থাপন।
জন্ম-মৃত্যু পঞ্জীয়ন আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগত সাহাৰ্য প্ৰদান কৰা।
অনুশীলনী – ৪ (পৃষ্ঠা ১১৮)
তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ লিখা:
১. ভাৰতৰ সংবিধানৰ কোনটো অনুসূচীৰ কিমান নম্বৰ অনুচ্ছেদৰ আধাৰত স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ গঠন কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ (Sixth Schedule) অনুচ্ছেদ ২৪৪(২) আৰু ২৭৫(১)ৰ আধাৰত স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ গঠন কৰা হৈছে।
২. BTR ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো কি?
উত্তৰ: Bodoland Territorial Region (বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় অঞ্চল)।
৩. অসমত মুঠ কিমানখন স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আছে?
উত্তৰ: অসমত সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ৩ খন স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ (কাৰ্বি আংলং, ডিমা হাচাও আৰু BTR) আৰু ভৈয়ামৰ জনজাতিসমূহৰ বাবে ৬ খন বিধিবদ্ধ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আছে। (মুঠ ৯ খন স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আৰু প্ৰায় ৩৩ খন উন্নয়ন পৰিষদ আছে)।
৪. অসমৰ কোনকেইখন জিলাত পঞ্চায়ত ব্যৱস্থা নাই?
উত্তৰ: অসমৰ পাহাৰীয়া জিলা কাৰ্বি আংলং, পশ্চিম কাৰ্বি আংলং, ডিমা হাচাও আৰু BTR ৰ অন্তৰ্গত চাৰিখন জিলাত (কোকৰাঝাৰ, চিৰাং, বাক্সা, ওদালগুৰি) সাধাৰণ পঞ্চায়ত ব্যৱস্থা নাই।
২. কৰ্মপত্ৰ আৰু কাৰ্যাৱলীৰ সমাধান (Workbook Solutions — Pages 55 to 58)
প্ৰশ্ন ১: শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা (MCQs — পৃষ্ঠা ৫৫)
(ক) পঞ্চায়তৰ সভাপতিজনক কোনে নিৰ্বাচিত কৰে?
উত্তৰ: ■ গাঁৱৰ ভোটদাতাসকলে (প্ৰত্যক্ষ ভোটৰদ্বাৰা) ✔
(খ) তলৰ কোনটো কাৰণত তুমি পঞ্চায়তৰ সভাপতিৰ কাষলৈ যাবা?
উত্তৰ: ■ তোমাৰ বিদ্যালয়লৈ যোৱা পথটো মেৰামতিৰ বাবে ✔ (আৰু দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলৰ লোকৰ উন্নয়ন বিচাৰি)
(গ) তলৰ কোনটো গাঁও পঞ্চায়তৰ দৰকাৰী অংগ?
উত্তৰ: ■ সভাপতি ✔
(ঘ) গাঁও সভাত তলত উল্লেখ কৰা কোনবোৰ কথা আলোচিত হয়?
উত্তৰ: ■ গাঁৱৰ উন্নয়নৰ কথা ✔
(ঙ) আঞ্চলিক পঞ্চায়ত এখন কাৰদ্বাৰা গঠিত হয়?
উত্তৰ: ■ পঞ্চায়তৰ সভাপতি, নিৰ্বাচিত হৈ অহা সদস্যসকল আৰু স্থানীয় বিধায়ক আৰু সাংসদসকলৰদ্বাৰা ✔
প্ৰশ্ন ২: অসমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ দুখন (পৃষ্ঠা ৫৫)
কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ (KAAC)
ডিমা হাচাও স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ (DHAC)
প্ৰশ্ন ৩: পৌৰসভা আৰু পৌৰ নিগমৰ শ্ৰেণীবিভাজন (পৃষ্ঠা ৫৬)
পৌৰ নিগম (Municipal Corporation) | পৌৰসভা (Municipal Board) |
|---|---|
গুৱাহাটী | যোৰহাট |
ডিব্ৰুগড় | গোলাঘাট |
শিলচৰ | নলবাৰী |
দিল্লী (ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত) | গোৱালপাৰা |
কলিকতা (ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত) | বঙাইগাঁও |
প্ৰশ্ন ৫: ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা (পৃষ্ঠা ৫৭)
‘ক’ অংশ | ‘খ’ অংশ (শুদ্ধ মিল) |
|---|---|
সভাপতি | গাঁও পঞ্চায়ত |
পৌৰ নিগম | ডাঙৰ নগৰৰ স্বায়ত্ত শাসন |
বি টি আৰ (BTR) | স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ |
মেয়ৰ | পৌৰ নিগমৰ মুৰব্বী |
প্ৰশ্ন ৬: শব্দ-জালিকাৰ পৰা শব্দ চিনাক্তকৰণ (Word Puzzle — পৃষ্ঠা ৫৭)
(ক) গাঁওসভা (খ) পঞ্চায়ত (গ) পৌৰপতি (ঘ) মেয়ৰ (ঙ) ৱাৰ্ড
(চ) জিলা পৰিষদ (ছ) সভাপতি (জ) আঞ্চলিক (ঝ) আয়ুক্ত (ঞ) পৌৰসভা
প্ৰশ্ন ৭: গছডালৰ খালী পাতত উপযুক্ত শব্দ বহুওৱা (পৃষ্ঠা ৫৮)
মূল কাণ্ড: স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসন
বাওঁফালৰ ডাল (নগৰ অঞ্চল): নগৰ সমিতি, পৌৰসভা, পৌৰ নিগম
সোঁফালৰ ডাল (গাঁও অঞ্চল): গাঁও পঞ্চায়ত, আঞ্চলিক পঞ্চায়ত, জিলা পৰিষদ
প্ৰশ্ন ৮: পদবী আৰু মুৰব্বীৰ নামৰ তালিকা (পৃষ্ঠা ৫৮)
স্থানীয় প্ৰশাসনৰ অনুষ্ঠান | প্ৰধান মুৰব্বী / পদবীৰ নাম |
|---|---|
গাঁও পঞ্চায়ত | সভাপতি (President) |
আঞ্চলিক পঞ্চায়ত | সভাপতি (President) / খণ্ড উন্নয়ন বিষয়া (BDO) |
জিলা পৰিষদ | সভাপতি (President) / মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (CEO) |
নগৰ সমিতি | সভাপতি (Chairman) |
পৌৰ সভা | পৌৰপতি (Chairman / Municipal President) |
পৌৰ নিগম | মেয়ৰ (Mayor) আৰু পৌৰ আয়ুক্ত (Commissioner) |
স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ | মুখ্য কাৰ্যবাহী সদস্য (Chief Executive Member – CEM) |