বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য: ভাৰত আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জীৱন
১. পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত অনুশীলনীসমূহ (In-Text Exercises)
অনুশীলনী – ১ (পৃষ্ঠা ৯৫)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) বৈচিত্ৰ্য মানে কি?
উত্তৰ: সমাজ বা দেশ এখনত বসবাস কৰা বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ, ভাষা আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ লোকসকলৰ মাজত থকা খাদ্যাভ্যাস, সাজ-পাৰ, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু উৎসৱ-পাৰ্বণ আদিৰ ভিন্নতা বা পাৰ্থক্যবোৰকে ‘বৈচিত্ৰ্য’ (Diversity) বোলা হয়।
(খ) ঐক্য মানে কি?
উত্তৰ: সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মানুহে নিজৰ মাজত থকা ভিন্নতা আৰু পাৰ্থক্যবোৰক প্ৰাধান্য নিদি, এটাই আনটোৰ স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় আৰু অস্তিত্ব বিনষ্ট নকৰাকৈ একতা আৰু সম্প্ৰীতিৰে মিলি-জুলি একেলগে বসবাস কৰাটোকে ‘ঐক্য’ (Unity) বোলে।
(গ) বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে এখন বিশাল দেশত নানা ধৰণৰ ভৌগোলিক, ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য থকা সত্ত্বেও সকলো ভাৰতীয় নাগৰিকে একতাৰ এনাজৰীৰে বান্ধ খাই একেখন সংবিধান আৰু জাতীয় চেতনাৰে ঐক্যবদ্ধ হৈ থকা অৱস্থাটোক ‘বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য’ (Unity in Diversity) বোলা হয়।
২. ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ অন্তৰালৰ কাৰকসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ অন্তৰালত থকা চাৰিটা প্ৰধান কাৰক হ’ল—
ভৌগোলিক ভিন্নতা: ভূ-প্ৰকৃতি, পাহাৰ, নদী, সমভূমি আৰু মৰুভূমিৰ পাৰ্থক্য।
গোষ্ঠীগত ভিন্নতা: ককেছীয়, মংগোলীয়, অষ্ট্ৰিক আৰু নেগ্ৰিট’ আদি বিভিন্ন মূলীয় লোকৰ সংমিশ্ৰণ।
ধৰ্মীয় ভিন্নতা: হিন্দু, বৌদ্ধ, জৈন, শিখ, ইছলাম, খ্ৰীষ্টান আদি বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সহাৱস্থান।
ভাষিক ভিন্নতা: সংবিধান স্বীকৃত ২২টা ভাষাকে ধৰি শতাধিক আঞ্চলিক আৰু কথিত ভাষাৰ প্ৰচলন।
৩. ভাৰতৰ ভৌগোলিক ভিন্নতাৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ভাৰতৰ ভৌগোলিক ভিন্নতা অত্যন্ত স্পষ্ট—
উত্তৰ দিশত বৰফেৰে আবৃত সুউচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা (যেনে: লাডাখ);
দক্ষিণত তিনিফালে আৱৰি থকা সুবিশাল ভাৰত মহাসাগৰ আৰু উপকূলীয় অঞ্চল (যেনে: তামিলনাডু, কেৰালা);
পূব আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত পৃথিৱীৰ সৰ্বাধিক বৰষুণ হোৱা সেউজীয়া পাহাৰীয়া অঞ্চল (যেনে: মেঘালয়ৰ মৌচিনৰাম);
আৰু পশ্চিম দিশত শুকান আৰু উত্তপ্ত বালিময় থৰ মৰুভূমি (ৰাজস্থান)।
অনুশীলনী – ২ (পৃষ্ঠা ৯৬)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) ভাৰতক কিয় ধৰ্মনিৰপেক্ষ দেশ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ভাৰতৰ কোনো সুকীয়া ৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্ম নাই। সংবিধান অনুসৰি প্ৰতিজন নাগৰিকেই নিজৰ ইচ্ছা অনুযায়ী যিকোনো ধৰ্ম বা মতবাদ বিশ্বাস আৰু পালন কৰাৰ সমান স্বাধীনতা লাভ কৰে। ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মক সমান সন্মান আৰু নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰে বাবে ভাৰতক ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ দেশ’ (Secular Country) বোলা হয়।
(খ) মকৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত পালন কৰা দুটা উৎসৱৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: অসমৰ ‘মাঘ বিহু’ (ভোগালী বিহু) আৰু তামিলনাডুৰ ‘পোংগল’ (বা পঞ্জাৱৰ লোহৰী / গুজৰাটৰ উত্তৰায়ণ)।
(গ) তুমি বাস কৰা অঞ্চলটোত কি কি ভাষা কোৱা মানুহ আছে?
উত্তৰ: আমাৰ অঞ্চলত অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী, বড়ো, নেপালী, কাৰ্বি, মিচিং আৰু ইংৰাজী ভাষা কোৱা মানুহ আছে।
২. উৎসৱ-পাৰ্বণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতত কেনেধৰণৰ সাদৃশ্য দেখা যায়?
উত্তৰ: ধৰ্মীয় পাৰ্থক্য থাকিলেও ভাৰতৰ বেছিভাগ উৎসৱ-পাৰ্বণ কৃষিভিত্তিক আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে জড়িত। উদাহৰণস্বৰূপে, শীতকালত খেতি চপোৱাৰ আনন্দত সমগ্ৰ দেশতে একে সময়তে মাঘ বিহু (অসম), পোংগল (তামিলনাডু), উত্তৰায়ণ (গুজৰাট) আৰু লোহৰী (পঞ্জাৱ) পালন কৰা হয়। এই সকলোবোৰ উৎসৱৰ মূল উদ্দেশ্য এক— নতুন শস্যৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন, সমূহীয়া ভোজ-ভাত খোৱা আৰু আত্মীয়-স্বজনৰ মাজত আনন্দ ভাগ-বতৰা কৰা।
২. কৰ্মপত্ৰ আৰু মূল্যাংকন বহীৰ সমাধান (Workbook Activities)
পাঠ ১১ (ভাগ ১): বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য (পৃষ্ঠা ৩৯ – ৪১)
১. তুমি বাস কৰা জিলাখনত কি কি ভাষা কোৱা মানুহ আছে? (পৃষ্ঠা ৩৯)
উত্তৰ: অসমীয়া, বড়ো, বাংলা, হিন্দী, নেপালী, মিচিং, কাৰ্বি, ইংৰাজী আদি।
২. ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ প্ৰধান আহাৰ আৰু ব্যৱহৃত শস্যৰ তালিকা (পৃষ্ঠা ৩৯)
ৰাজ্যৰ নাম | প্ৰধান আহাৰ | ব্যৱহৃত শস্য |
|---|---|---|
অসম | ভাত, মাছৰ টেঙা জোল, খাৰ, পিঠা-পনা | ধান (চাউল) |
পঞ্জাৱ | ৰুটি, নান, পৰঠা, মাক্কে দি ৰোটি আৰু সৰিয়ঁহৰ শাক | ঘেঁহু, মাকৈ |
তামিলনাডু | ইডলি, দোচা, চাম্বাৰ, ভাত | ধান (চাউল), উৰদ দাইল |
ৰাজস্থান | দাল-বাতি চুৰমা, বাজৰাৰ ৰুটি | ঘেঁহু, বাজৰা, বুট মাহ |
মেঘালয় | জাদ’হ (Jadoh), ভাত | ধান (চাউল) |
লাডাখ | থুক্পা (Thukpa), স্কু (Sku) | ঘেঁহু, যৱ (বাৰ্লি) |
৩. উৎসৱ-পাৰ্বণত পৰিধান কৰা সাজ-পাৰ (পৃষ্ঠা ৩৯)
অসম (বিহু): মুগাৰ মেখেলা-চাদৰ, ৰিহা, কপাহী চুৰিয়া আৰু গামোচা।
পঞ্জাৱ (লোহৰী/বৈশাখী): কুৰ্তা-পায়জামা, পাগুৰি আৰু পাটিয়ালা চেলোৱাৰ চুট।
গুজৰাট (নৱৰাত্ৰি): চানিয়া চোলি (ঘাগ্ৰা) আৰু কেডিউ।
কেৰালা (ওনাম): কাচাভু শাৰী (সোণালী পাৰিৰ বগা শাৰী) আৰু মুণ্ডু।
মেঘালয় (নংক্ৰেম): জৈনচেম আৰু পৰম্পৰাগত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰ।
৪. ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰম্পৰাগত গৃহশৈলী (পৃষ্ঠা ৩৯)
লাডাখ: অতিপাত শীত আৰু বৰফৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ সমান চালিৰ শিল আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত ডাঠ দেৱালৰ দুমহলীয়া ঘৰ।
অসম আৰু মেঘালয়: প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু বানপানীৰ পৰা বাচিবলৈ কাঠ-বাঁহেৰে সজা চাংঘৰ আৰু পানী বাগৰি যাব পৰা হেলনীয়া চালৰ ঘৰ।
ৰাজস্থান (থৰ মৰুভূমি): প্ৰখৰ গৰমৰ পৰা শীতল হৈ থাকিবলৈ মাটি-বোকা আৰু খেৰেৰে সজা ডাঠ দেৱালৰ ঘৰ (ঝুপ্ৰি)।
তামিলনাডু: কাঠৰ স্তম্ভ আৰু টাইলছৰ হেলনীয়া ছালৰ মুকলি চোতালযুক্ত ঘৰ।
৫. সমগ্ৰ ভাৰততে একে তাৰিখতে পালন কৰা দিৱসসমূহৰ তালিকা (পৃষ্ঠা ৪০)
তাৰিখ | দিৱসৰ নাম |
|---|---|
৫ জুন | বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস |
২১ জুন | আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস |
১৫ আগষ্ট | স্বাধীনতা দিৱস |
৫ ছেপ্টেম্বৰ | শিক্ষক দিৱস (ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণৰ জন্মদিন) |
২ অক্টোবৰ | গান্ধী জয়ন্তী (আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অহিংসা দিৱস) |
১৪ নৱেম্বৰ | শিশু দিৱস (জৱাহৰলাল নেহৰুৰ জন্মদিন) |
২৬ নৱেম্বৰ | সংবিধান দিৱস |
১২ জানুৱাৰী | ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ দিৱস (স্বামী বিবেকানন্দৰ জন্মদিন) |
২৬ জানুৱাৰী | গণতন্ত্ৰ দিৱস |
২৮ ফেব্ৰুৱাৰী | ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস |
৬. মৌচুমী বৰষুণৰ প্ৰভাৱত ধান খেতি হোৱা ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহ (পৃষ্ঠা ৪০)
উত্তৰ: (ক) অসম, (খ) পশ্চিমবংগ, (গ) বিহাৰ, (ঘ) ওড়িশা, (ঙ) অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, (চ) উত্তৰ প্ৰদেশ, (ছ) তামিলনাডু, (জ) পঞ্জাৱ।
৭. ভাৰতীয় নোটৰ ভাষা পেনেলত থকা ১৫টা ভাষাৰ নাম (পৃষ্ঠা ৪০)
(নোটৰ সন্মুখত থকা হিন্দী আৰু ইংৰাজীৰ উপৰিও পিছফালে থকা ১৫টা আঞ্চলিক ভাষা)
(ক) অসমীয়া (Assamese) | (চ) কোংকণী (Konkani) | (ট) পঞ্জাবী (Punjabi) |
(খ) বাংলা (Bengali) | (ছ) মালয়ালম (Malayalam) | (ঠ) সংস্কৃত (Sanskrit) |
(গ) গুজৰাটী (Gujarati) | (জ) মাৰাঠী (Marathi) | (ড) তামিল (Tamil) |
(ঘ) কন্নড় (Kannada) | (ঝ) নেপালী (Nepali) | (ঢ) তেলেগু (Telugu) |
(ঙ) কাশ্মীৰী (Kashmiri) | (ঞ) ওড়িয়া (Odia) | (ণ) উৰ্দু (Urdu) |
৮. সহপাঠীসকলে বছৰটোত পালন কৰা ১০টা উৎসৱৰ তালিকা (পৃষ্ঠা ৪১)
উত্তৰ: (ক) বিহু (ব’হাগ, কাতি, মাঘ), (খ) দুৰ্গাপূজা, (গ) ঈদ-উল-ফিতৰ, (ঘ) বৰদিন (খ্ৰীষ্টমাছ), (ঙ) দেৱালী/দীপাৱলী, (চ) জন্মাষ্টমী, (ছ) গুৰু নানক জয়ন্তী, (জ) বুদ্ধ পূৰ্ণিমা, (ঝ) সৰস্বতী পূজা, (ঞ) ছট পূজা।
পাঠ ১১ (ভাগ ২): ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জীৱন (পৃষ্ঠা ৪২ – ৪৬)
১. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক আগুৰি থকা ৫ খন বিদেশী ৰাষ্ট্ৰ (পৃষ্ঠা ৪২)
উত্তৰ: ১. ভূটান, ২. চীন, ৩. ম্যানমাৰ, ৪. নেপাল, ৫. বাংলাদেশ।
২. (ক) উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৮ খন ৰাজ্য আৰু ৰাজধানীৰ শুদ্ধ মিল (পৃষ্ঠা ৪২)
ৰাজ্যৰ নাম | ৰাজধানী |
|---|---|
অসম | দিছপুৰ |
অৰুণাচল প্ৰদেশ | ইটানগৰ |
মণিপুৰ | ইম্ফল |
মেঘালয় | শ্বিলং |
মিজোৰাম | আইজল |
নাগালেণ্ড | কহিমা |
ত্ৰিপুৰা | আগৰতলা |
ছিকিম | গেংটক |
২. (খ) উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰ্বতমালা, পাহাৰ আৰু নদ-নদী (পৃষ্ঠা ৪৩)
পৰ্বতমালা আৰু শৃংগ: (১) হিমালয় পৰ্বতমালা, (২) কাঞ্চনজংঘা শৃংগ (ছিকিম)।
পাহাৰ-পৰ্বত: (৩) পাটকাই পাহাৰ, (৪) ত্ৰিপুৰা পাহাৰ, (৫) জয়ন্তীয়া পাহাৰ, (৬) খাচী পাহাৰ, (৭) মিচিমি পাহাৰ, (৮) মিজো পাহাৰ, (৯) গাৰো পাহাৰ।
নদ-নদী: (১০) দিবাং, (১১) লোহিত, (১২) কপিলী, (১৩) কামেং, (১৪) দৈয়াং, (১৫) ব্ৰহ্মপুত্ৰ, (১৬) বৰাক, (১৭) মানাহ, (১৮) তিস্তা।
২. (গ) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, নদীদ্বীপ আৰু উপত্যকা (পৃষ্ঠা ৪৩)
ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু নদীদ্বীপ: (১৯) নকৰেক (মেঘালয়), (২০) মানাহ (অসম), (২১) বালপাকৰাম (মেঘালয়), (২২) কাজিৰঙা (অসম), (২৩) কাঞ্চনজংঘা (ছিকিম), (২৪) কেইবুল লামজাও (মণিপুৰ – পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ ওপঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান), (২৫) ফাংপুই (মিজোৰাম), (২৬) ৰাজবাৰী (ত্ৰিপুৰা), (২৭) নামদাফা (অৰুণাচল প্ৰদেশ), (২৮) এনটাংকি / টাংকি (নাগালেণ্ড), (২৯) মাজুলী নদীদ্বীপ (অসম)।
উপত্যকা: (৩০) ট্ৰাৱাং (মিজোৰাম), (৩১) বৰাক উপত্যকা (অসম), (৩২) দিহিং উপত্যকা (অসম), (৩৩) জিৰ’ উপত্যকা (অৰুণাচল প্ৰদেশ), (৩৪) জুকৌ উপত্যকা (নাগালেণ্ড), (৩৫) ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা (অসম), (৩৬) ইম্ফল উপত্যকা (মণিপুৰ), (৩৭) য়ামথাং উপত্যকা (ছিকিম), (৩৮) চোহৰা (মেঘালয়), (৩৯) ৰাইমা (ত্ৰিপুৰা), (৪০) লোহিত উপত্যকা (অৰুণাচল প্ৰদেশ)।
৩. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহ (পৃষ্ঠা ৪৫)
পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ | ৰাজ্যৰ নাম |
|---|---|
গামোচা / মুগাৰ মেখেলা-চাদৰ | অসম |
বাকু / থোক্ৰো | ছিকিম |
জৈনচেম (Jainsem) | মেঘালয় |
নাগা শাল (আও/লুথা শাল) | নাগালেণ্ড |
ইন্নাফি আৰু ফানেক (Innaphi & Phanek) | মণিপুৰ |
গালে / গালিচ (Gale) | অৰুণাচল প্ৰদেশ |
ৰিয়া আৰু ৰিচাই (Rignai & Risa) | ত্ৰিপুৰা |
পুৱান (Puan) | মিজোৰাম |
৪. অমিলটো বাছি উলিওৱা (Odd One Out – পৃষ্ঠা ৪৫)
(ক) উৎসৱ: বিহু, ল’চাৰ, মাউৎসু মুং, চাপচাৰ কুট, নংক্ৰেম, পোংগল।
অমিল: পোংগল (কাৰণ ই দক্ষিণ ভাৰতৰ তামিলনাডুৰ উৎসৱ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ নহয়)
(খ) উৎপাদিত সামগ্ৰী: ঠাংকা, শৰাই, বাটিক, নুংবি মৃৎ শিল্প, কৌনা ঘাঁহেৰে উৎপাদিত সামগ্ৰী, এৰী সূতা।
অমিল: বাটিক (কাৰণ ই পশ্চিমবংগ তথা দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ কাপোৰ ৰং কৰা শিল্প)
(গ) বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী: মেঘাম খক, জাপি, মূঢ়া, চালনি, পৰচেলিন, শীতল পাটি।
অমিল: পৰচেলিন (কাৰণ ই চিনামাটিৰ সামগ্ৰী, বাঁহ-বেতৰ নহয়)
(ঘ) আঞ্চলিক ভাষা: খাচী, আন্দামানিজ, লেপচা, মিচিং, আংগামি, আদি।
অমিল: আন্দামানিজ (কাৰণ ই আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ ভাষা)
(ঙ) লোকনৃত্য: হোজাগিৰী, ৰাসলীলা, জাগই, ভাংৰা, বাগৰুম্বা, চেৰাউ, চেংচাং।
অমিল: ভাংৰা (কাৰণ ই পঞ্জাৱৰ লোকনৃত্য)
৫. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ প্ৰসিদ্ধ ঐতিহাসিক স্থানসমূহ (পৃষ্ঠা ৪৫ – ৪৬)
(ক) কামাখ্যা মন্দিৰ: অসম (গুৱাহাটীৰ নীলচল পাহাৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন শক্তিপীঠ)
(খ) ৰুমটেক বৌদ্ধবিহাৰ: ছিকিম (প্ৰসিদ্ধ তিব্বতীয় বৌদ্ধ ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ)
(গ) থেম্বাং ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও: অৰুণাচল প্ৰদেশ (মোনপা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাচীন দুৰ্গযুক্ত গাঁও)
(ঘ) কাংলা ফ’ৰ্ট: মণিপুৰ (মণিপুৰৰ প্ৰাচীন ৰাজপ্ৰসাদ আৰু ঐতিহাসিক দুৰ্গ)
(ঙ) কহিমা যুদ্ধৰ স্মৃতিসৌধ: নাগালেণ্ড (দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰখ্যাত কহিমা যুদ্ধৰ স্মৃতিসৌধ)
(চ) প্ৰাক্-ঐতিহাসিক শিলৰ সাঁকো / জীৱন্ত শিপাৰ সাঁকো: মেঘালয় (Living Root Bridge)
(ছ) শিলৰ ভাস্কৰ্য (উনকোটি): ত্ৰিপুৰা (পাহাৰৰ শিলত খোদিত প্ৰকাণ্ড মূৰ্তিৰ শাক্ত আৰু শৈৱ তীৰ্থস্থান)
(জ) প্ৰাক্-ঐতিহাসিক শিলাস্তম্ভ: মিজোৰাম (ভান্টাৱাং/খাওংলুং অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক মেগালিথিক স্তম্ভ)