ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ভেটি
২. অন্তৰ্গত অনুশীলনীসমূহৰ সমাধান (In-Text Exercises)
অনুশীলনী – ১ (পৃষ্ঠা ৮৫)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) ‘বেদ’ মানে কি?
উত্তৰ: সংস্কৃত ভাষাত ‘বেদ’ মানে হ’ল ‘জ্ঞান’। বেদক ভাৰতীয় জ্ঞান আৰু প্ৰজ্ঞাৰ প্ৰধান উৎস বুলি গণ্য কৰা হয়।
(খ) গ্ৰাম কি?
উত্তৰ: বৈদিক যুগত কেইটামান ‘কুল’ বা পৰিয়াল একত্ৰিত হৈ গঠিত হোৱা সমাজ ব্যৱস্থাৰ গোটটোক ‘গ্ৰাম’ (গাঁও) বোলা হৈছিল। গ্ৰামৰ মুৰব্বীজনক ‘গ্ৰামণী’ বোলা হৈছিল।
(গ) বৈদিক যুগৰ উল্লেখযোগ্য নাৰী কেইগৰাকীমানৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বৈদিক যুগৰ উল্লেখযোগ্য বিদুষী নাৰীসকল হ’ল— বিশ্বৱাৰা, লোপামুদ্ৰা, ঘোষা আৰু অপলা।
২. বৈদিক যুগৰ সমাজ ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে এটি টোকা লিখা।
উত্তৰ: বৈদিক যুগৰ সমাজ ব্যৱস্থাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
পিতৃপ্ৰধান সমাজ: বৈদিক সমাজ পিতৃপ্ৰধান আছিল আৰু পৰিয়ালৰ মুৰব্বী আছিল পিতৃ বা গৃহপতি।
প্ৰশাসনীয় স্তৰ: সমাজৰ আটাইতকৈ সৰু গোট আছিল পৰিয়াল বা ‘কুল’। কেইটামান কুল লগ লাগি ‘গ্ৰাম’ (মুৰব্বী: গ্ৰামণী), কেইবাখনো গ্ৰাম লগ লাগি ‘বিশ’ (মুৰব্বী: বিশপতি) আৰু কেইবাখনো বিশ লগ লাগি ‘জন’ (মুৰব্বী: ৰাজন) গঠিত হৈছিল।
ৰাজনৈতিক পৰিষদ: ৰাজনক প্ৰশাসনত সহায় কৰিবলৈ সেনানী আৰু পুৰোহিতৰ উপৰিও ‘সভা’ আৰু ‘সমিতি’ নামৰ দুখন ৰাজনৈতিক পৰিষদ আছিল।
নাৰীৰ স্থান: সমাজখন পুৰুষপ্ৰধান হ’লেও নাৰীসকলক উচ্চ সন্মান দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকে বেদ-স্তোত্ৰ ৰচনা কৰাৰ লগতে ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক কাম-কাজ (সভা-সমিতি)তো সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
৩. বেদত উল্লেখ থকা মূল ধাৰণাকেইটা কি কি?
উত্তৰ: বেদত উল্লেখ থকা তিনিটা মূল ধাৰণা হ’ল—
ধৰ্ম: সৎ পথত থাকি নিজৰ দায়িত্ব, নৈতিকতা আৰু কৰ্তব্য নিষ্ঠাৰে পালন কৰা।
কৰ্ম: কৰ্মফলৰ নিয়ম; অৰ্থাৎ সৎ বা ভাল কৰ্মৰ ফল সদায় ভাল আৰু অসৎ বা বেয়া কৰ্মৰ ফল সদায় বেয়া হয়।
মোক্ষ: আধ্যাত্মিক চিন্তা-চৰ্চা আৰু জ্ঞানৰ জৰিয়তে জন্ম আৰু মৃত্যুৰ সাংসাৰিক চক্ৰৰ পৰা চিৰমুক্তি লাভ কৰা।
অনুশীলনী – ২ (পৃষ্ঠা ৮৬)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) জড়বাদৰ প্ৰচাৰক কোন আছিল?
উত্তৰ: জড়বাদৰ প্ৰধান প্ৰচাৰক আছিল দাৰ্শনিক চাৰ্বাক।
(খ) লোকায়ত বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: চাৰ্বাকৰ জড়বাদী দৰ্শন সাধাৰণ মানুহৰ (লোক) মাজত অতি জনপ্ৰিয় হোৱাৰ বাবে ইয়াক ‘লোকায়ত’ বুলি কোৱা হয়।
(গ) কোনে প্ৰথম জড়বাদৰ ধাৰণা প্ৰকাশ কৰিছিল?
উত্তৰ: প্ৰাচীন দাৰ্শনিক বৃহস্পতিয়ে প্ৰথম জড়বাদৰ ধাৰণা প্ৰকাশ কৰিছিল বুলি জনা যায়।
(ঘ) জড়বাদৰ মতে জগতৰ সকলো বস্তু কোনকেইটা উপাদানৰ সমষ্টি?
উত্তৰ: জড়বাদৰ মতে জগতৰ সকলো বস্তু চাৰিটা ভৌতিক উপাদানৰ সমষ্টি— মাটি (ক্ষিতি), পানী (অপ), অগ্নি (তেজ) আৰু বায়ু (মৰুৎ)। (জড়বাদে আকাশক উপাদান হিচাপে স্বীকাৰ নকৰে)।
অনুশীলনী – ৩ (পৃষ্ঠা ৮৮)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) মহাবীৰ কোন আছিল?
উত্তৰ: বৰ্ধমান মহাবীৰ আছিল জৈন ধৰ্মৰ ২৪তম তথা অন্তিমজন তীৰ্থংকৰ আৰু জৈন মতবাদৰ প্ৰধান প্ৰচাৰক।
(খ) জৈনধৰ্মত মুঠ কিমানগৰাকী তীৰ্থংকৰ আছে? প্ৰথমজন তীৰ্থংকৰ কোন আছিল?
উত্তৰ: জৈন ধৰ্মত মুঠ ২৪ (চৌব্বিশ) গৰাকী তীৰ্থংকৰ আছে। প্ৰথমজন তীৰ্থংকৰ আছিল ঋষভনাথ (বা আদিনাথ)।
(গ) জৈন ধৰ্মৰ নীতি পাঁচটা কি কি?
উত্তৰ: মহাবীৰে অনুগামীসকলক পালন কৰিবলৈ দিয়া ৫টা নীতি (পঞ্চ মহাব্ৰত) হ’ল—
১. অহিংসা: কোনো জীৱিত প্ৰাণী বা বস্তুৰ অনিষ্ট নকৰা।
২. সত্য: সদায় সঁচা কথা কোৱা।
৩. অস্তেয়: চুৰি নকৰা।
৪. ত্যাগ (অপৰিগ্ৰহ): অতিৰিক্ত সম্পত্তি সঞ্চয় নকৰা।
৫. ব্ৰহ্মচৰ্য: সংযমী আৰু ব্ৰহ্মচাৰী জীৱন-যাপন কৰা।
(ঘ) জৈন ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা প্ৰাচীন ভাৰতৰ দুগৰাকী ৰজাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: প্ৰাচীন মগধৰ বিখ্যাত ৰজা বিম্বিসাৰ আৰু অজাতশত্ৰু।
(ঙ) জৈন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক কি কি দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ: জৈন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক দুটা সম্প্ৰদায়ত ভাগ কৰা হয়— ১. দিগম্বৰ আৰু ২. শ্বেতাম্বৰ।
(চ) মহাবীৰৰ শিকনিসমূহ প্ৰাকৃত ভাষাত কি নামেৰে সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে?
উত্তৰ: মহাবীৰৰ শিকনিসমূহ প্ৰাকৃত ভাষাত ‘অংগ’ নামেৰে সংকলন কৰা হৈছে।
২. ভাৰতবৰ্ষৰ আধ্যাত্মিকতাৰ দিশত নতুন চিন্তাধাৰাৰ উন্মেষ ঘটাৰ কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ: পৰৱৰ্তী বৈদিক যুগত যাগ-যজ্ঞ, বলি-বিধান আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ অত্যন্ত ব্যয়বহুল আৰু জটিল হৈ পৰিছিল। সমাজত জাতিভেদ প্ৰথা আৰু পুৰোহিতসকলৰ আধিপত্য বৃদ্ধি পাইছিল। ফলত সৰ্বসাধাৰণ মানুহে এটা সহজ-সৰল, অহিংস আৰু খৰচবিহীন আধ্যাত্মিক পথৰ সন্ধান কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ ফলতেই খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত জৈন ধৰ্ম, বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু জড়বাদৰ দৰে নতুন আৰু প্ৰগতিশীল চিন্তাধাৰাৰ উন্মেষ ঘটিছিল।
৩. বৰ্ধমান মহাবীৰে সন্ন্যাসী জীৱন-যাপন কৰিবলৈ কিয় মতপোষণ কৰিছিল?
উত্তৰ: বৰ্ধমান মহাবীৰে ৰাজপৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰি লাহ-বিলাহৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল যদিও তেওঁ সংসাৰৰ ক্ষণভঙ্গুৰ মায়া-মোহৰ প্ৰতি আসক্ত নাছিল। পাৰ্থিৱ সুখ-ভোগৰ পৰা আঁতৰি আত্মাৰ প্ৰকৃত পৱিত্ৰতা ৰক্ষা কৰিবলৈ, ইন্দ্ৰিয়সমূহক জয় কৰিবলৈ আৰু পৰম সত্য বা আত্মজ্ঞান (কৈৱল্য) লাভৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ৩০ বছৰ বয়সত গৃহত্যাগ কৰি সন্ন্যাসী জীৱন-যাপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।
অনুশীলনী – ৪ (পৃষ্ঠা ৯০)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) বৌদ্ধধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক কোন আছিল?
উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক আছিল গৌতম বুদ্ধ।
(খ) গৌতমবুদ্ধৰ পিতৃপ্ৰদত্ত নাম কি আছিল?
উত্তৰ: গৌতম বুদ্ধৰ পিতৃপ্ৰদত্ত বাল্যকালৰ নাম আছিল ‘সিদ্ধাৰ্থ’।
(গ) গৌতমবুদ্ধই কোন ঠাইত তপস্যাত বহিছিল?
উত্তৰ: গৌতম বুদ্ধই বিহাৰৰ ‘বোধগয়া’ নামৰ ঠাইত আঁহত গছৰ তলত তপস্যাত বহিছিল।
(ঘ) ‘বোধিদ্ৰুম’ বুলি কোনজোপা গছক কোৱা হয়?
উত্তৰ: যিজোপা পৱিত্ৰ আঁহত গছৰ তলত বহি তপস্যা কৰি সিদ্ধাৰ্থই দিব্যজ্ঞান লাভ কৰি ‘বুদ্ধ’ হৈছিল, সেই গছজোপাক ‘বোধিদ্ৰুম’ বোলা হয়।
(ঙ) বৌদ্ধ মতবাদৰ মূল চাৰিটা মহৎ সত্য কি?
উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ চাৰিটা আৰ্য সত্য (Four Noble Truths) হ’ল—
পৃথিৱীখন দুখময়।
মানুহৰ অত্যাধিক আশা-আকাংক্ষা আৰু কামনাই হ’ল দুখৰ মূল কাৰণ।
আশা-আকাংক্ষা আৰু আসক্তি দমন কৰিলে দুখৰ পৰা মুক্তি (নিৰ্বাণ) সম্ভৱ।
দুখ নিবাৰণ আৰু মুক্তিৰ বাবে অষ্ট মাৰ্গ বা আঠটা সৎ পথ অনুসৰণ কৰা প্ৰয়োজন।
(চ) বৌদ্ধধৰ্মৰ মূল গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ মূল পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থখন হ’ল পালি ভাষাত ৰচিত ‘ত্ৰিপিটক’।
(ছ) বৌদ্ধধৰ্মৰ গণশিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ তিনিটা কি আছিল?
উত্তৰ: নালন্দা, বিক্ৰমশীলা আৰু তক্ষশীলা।
২. বৌদ্ধ ধৰ্মৰ মূল মতবাদকেইটা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্মৰ মূল মতবাদ অহিংসা, নৈতিকতা আৰু মানৱপ্ৰেমৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত:
চাৰিটা মহৎ সত্য: জগতখন দুখময়, দুখৰ কাৰণ কামনা-বাসনা, কামনা ত্যাগেই দুখৰ নিবৃত্তি, আৰু তাৰ উপায় হ’ল অষ্ট মাৰ্গ।
অষ্ট মাৰ্গ (Eightfold Path): সৎ চিন্তা, সৎ সিদ্ধান্ত, সৎ বাক্য, সৎ আচৰণ, সৎ কৰ্ম, সৎ চেষ্টা, সৎ স্মৃতি আৰু সৎ ধ্যান। এই পথ অনুসৰণ কৰিলে মানুহে মধ্যম পন্থাৰে নিৰ্বাণ লাভ কৰিব পাৰে।
সহজ-সৰল জীৱন: যাগ-যজ্ঞ, জটিল কৰ্মকাণ্ড, পশু বলি আৰু জাতিভেদ প্ৰথা সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্জন কৰি সৎ আৰু নৈতিক জীৱন কটোৱাত বুদ্ধদেৱে গুৰুত্ব দিছিল।
৩. ভাৰতৰ সভ্যতা-সংস্কৃতিৰ প্ৰতি বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অৱদানৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সভ্যতা আৰু সংস্কৃতিলৈ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অৱদান অপৰিসীম—
সাহিত্য: পালি ভাষাত ৰচিত ‘ত্ৰিপিটক’, বুদ্ধৰ পূৰ্বজন্মৰ শিক্ষণীয় কাহিনী সম্বলিত ‘জাতক কথা’ আৰু ‘মিলিন্দ-পাঁহা’ ভাৰতীয় সাহিত্যৰ অমূল্য সম্পদ।
স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য: সাঁচী, সাৰনাথ, অমৰাৱতী আদিৰ বৌদ্ধ স্তুপ; কাৰ্লে, ভাজা আৰু অজন্তাৰ চৈত্য (প্ৰাৰ্থনা গৃহ) আৰু বিহাৰসমূহ প্ৰাচীন ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।
চিত্ৰকলা: অজন্তা আৰু ইলোৰাৰ বিশ্ববিখ্যাত গুহাচিত্ৰসমূহ আৰু গান্ধাৰ ভাস্কৰ্য কলা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুপম সৃষ্টি।
শিক্ষা ব্যৱস্থা: নালন্দা, বিক্ৰমশীলা, তক্ষশীলা আদি বৌদ্ধ বিহাৰসমূহ বিশ্বৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিশ্ববিদ্যালয় তথা উচ্চ আৰু গণশিক্ষাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰসাৰ: সম্ৰাট অশোক, কণিষ্ক আৰু হৰ্ষবৰ্ধনৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বৌদ্ধ ধৰ্মই শ্ৰীলংকা, তিব্বত, চীন, জাপান আদি দেশলৈ ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু শান্তিৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই নিছিল।
অনুশীলনী – ৫ (পৃষ্ঠা ৯১)
১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) জনজাতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: জনজাতি হ’ল এক সুকীয়া ভৌগোলিক অঞ্চলত বসবাস কৰা, নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি, সামাজিক ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা আৰু প্ৰাকৃতিক জীৱনশৈলীৰে বান্ধ খাই থকা একোটা আদিম আৰু স্বতন্ত্ৰ মানৱ জনগোষ্ঠী।
(খ) জনজাতিবোৰৰ অতীতৰ বিষয়ে কোনবোৰ উৎসৰপৰা জানিব পাৰো?
উত্তৰ: জনজাতিবোৰৰ অতীতৰ বিষয়ে আমি লিখিত শিলালিপি আৰু পুৰাতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষৰ উপৰিও প্ৰধানকৈ সাধাৰণ মানুহৰ মুখে মুখে চলি অহা লোক-পৰম্পৰা, মৌখিক লোককথা, লোকগীত, সাধুকথা আৰু লোকাচাৰৰ পৰা জানিব পাৰোঁ।
(গ) ড’নিপ’ল’ৰ উপাসনা কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে কৰে?
উত্তৰ: অৰুণাচল প্ৰদেশৰ আদি জনগোষ্ঠী আৰু অসমৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোকে সূৰ্য (ডানি/দঞি) আৰু চন্দ্ৰ (প’ল’/পলো)ক যৌথভাৱে ‘ড’নিপ’ল” ৰূপত উপাসনা কৰে।
(ঘ) জনজাতীয় বিশ্বাসে মূলতঃ কাক ঈশ্বৰৰ স্থান দিয়ে?
উত্তৰ: জনজাতীয় বিশ্বাসে মূলতঃ প্ৰকৃতিক (গছ-গছনি, পাহাৰ-পৰ্বত, নদী, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আদি উপাদানসমূহক) পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰি ঈশ্বৰৰ স্থান দিয়ে।
(ঙ) মুণ্ডা আৰু চাঁওতাল আদিবাসীসকলে কাক উপাসনা কৰে?
উত্তৰ: মুণ্ডা আৰু চাঁওতাল আদিবাসীসকলে সমগ্ৰ পৃথিৱীখনৰ সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে ‘চিংবংগা’ (Singbonga)ক উপাসনা কৰে।
২. ভাৰতৰ জনজাতীয় বিশ্বাসসমূহৰ বিষয়ে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ জনজাতীয় বিশ্বাসসমূহ প্ৰকৃতি আৰু সৰ্বপ্ৰাণবাদৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। তলত ইয়াৰ মূল দিশসমূহ উল্লেখ কৰা হ’ল—
প্ৰকৃতি উপাসনা: প্ৰায় সকলো জনজাতিয়ে পাহাৰ, নদী, অৰণ্য, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আদিত ঐশ্বৰিক শক্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰে। মেঘালয়ৰ খাচীসকলে ‘মাউফ্লাং’ অৰণ্যক পৱিত্ৰ বুলি সংৰক্ষণ কৰে আৰু তাত কোনো গছ কটা বা অপৰিষ্কাৰ কৰা নিষেধ।
পৰম সৃষ্টিকৰ্তাৰ ধাৰণা: অৰুণাচল আৰু অসমৰ আদি-মিচিংসকলে ‘ড’নিপ’ল”, গাৰোসকলে ‘তাতাৰা ৰাবুগা’ আৰু মুণ্ডা-চাঁওতালসকলে ‘চিংবংগা’ক বিশ্বৰ স্ৰষ্টা হিচাপে পূজা কৰে।
মূলসুঁতিৰ সৈতে সমন্বয়: ওড়িশাৰ পুৰীৰ জগন্নাথ মূৰ্তি মূলতঃ জনজাতীয় কাঠৰ বিগ্ৰহৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। অসমৰ কামাখ্যা দেৱীক খাচী মাতৃ-দেৱীৰ সৈতে আৰু বড়োসকলৰ উপাস্য ‘বাথৌবৌৰাই’ক শিৱৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। তামিলনাডুৰ মুৰুগন দেৱতাক শিৱৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।
৩. পাঠভিত্তিক মূল্যাংকন আৰু অনুশীলনী সমাধান (Textbook Exercises – Pages 96 to 98)
প্ৰশ্ন ১: বৈদিক যুগৰ সমাজ ব্যৱস্থাৰ ফ্ল’চাৰ্ট (Flowchart – Page 96)
(ডাঙৰ প্ৰশাসনীয় গোটৰ পৰা আটাইতকৈ সৰু গোটলৈ ক্ৰমানুসাৰে সজোৱা হ’ল)
প্ৰশাসনীয় গোট (Unit) | মুৰব্বীৰ নাম (Head) | বিৱৰণ |
|---|---|---|
জন (Jana) | ৰাজন (Rajan) | আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনীয় গোট |
বিশ (Vish) | বিশপতি (Vishpati) | কেইবাখনো গ্ৰাম বা গাঁও লগ লাগি গঠিত গোট |
গ্ৰাম (Grama) | গ্ৰামণী (Gramani) | কেইটামান পৰিয়াল বা কুলৰ সমষ্টি |
পৰিয়াল / কুল / গৃহ (Kula/Griha) | পিতৃ / গৃহপতি (Grihapati) | সমাজৰ আটাইতকৈ সৰু আৰু প্ৰাথমিক গোট |
প্ৰশ্ন ২: শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা (MCQ – Page 96)
(ক) বৰ্ধমান মহাবীৰে সন্ন্যাসী জীৱন-যাপন কৰিবলৈ কিয় মতপোষণ কৰিছিল?
(i) আত্মাৰ অমৰত্বৰ কাৰণে
(ii) আত্মাৰ পৱিত্ৰতাক ৰক্ষা কৰিবলৈ ✔ (শুদ্ধ উত্তৰ)
(iii) দান ল’বলৈ
(iv) তীৰ্থযাত্ৰা কৰিবলৈ
(খ) জড়বাদক এক নাস্তিক মতবাদ বুলি কিয় কোৱা হৈছে বুলি তুমি ভাবা?
(i) শক্তিক উপাসনা কৰা কাৰণে
(ii) জড়বস্তুকে পৰমসত্ত্বা বুলি স্বীকাৰ কৰা কাৰণে ✔ (শুদ্ধ উত্তৰ)
(iii) পুনৰজন্মত বিশ্বাস ৰখা কাৰণে
(iv) অনেক বিশ্বাসত আস্থা ৰখা কাৰণে
প্ৰশ্ন ৩: শুদ্ধটো বাছি উলিওৱা (Page 96)
(ক) জৈন ধৰ্মৰ প্ৰথম তীৰ্থংকৰজনৰ নাম মহাবীৰ / ঋষভনাথ আছিল।
(খ) বৰ্ধমান মহাবীৰক জ্ঞান লাভ কৰাৰ পাছত জিন / জয় বুলি সম্বোধন কৰা হৈছিল।
(গ) বুদ্ধদেৱে তেওঁৰ মতবাদসমূহ সাধাৰণ মানুহে বুজিব পৰাকৈ পালি / প্ৰাকৃত ভাষাত প্ৰচাৰ কৰিছিল।
(ঘ) চন্দ্ৰগুপ্তই / অশোকে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪: ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা (Page 97)
‘ক’ অংশ | ‘খ’ অংশ (শুদ্ধ মিল) |
|---|---|
মহাবীৰ | চৌব্বিশ সংখ্যক তীৰ্থংকৰ |
চৈত | প্ৰাৰ্থনা গৃহ |
কনফুছিয়াছ | চীন দেশ |
বুদ্ধ | বোধিদ্ৰুম |
চাৰ্বাক | জড়বাদ |
প্ৰশ্ন ৫: শব্দ-জালিকাৰ পৰা নিৰ্দিষ্ট শব্দ চিনাক্তকৰণ (Word Puzzle – Page 97)
(ক) ভাৰতৰ এজন স্থানীয় দেৱতাৰ নাম: বিদ্যাধৰ (বা গন্ধৰ্ব / নাগ)
(খ) মহাবীৰৰ জন্ম হোৱা গণৰাজ্যখনৰ নাম: লিচ্ছভি (বা লিচ্চভি)
(গ) জৈন ধৰ্মত ব্যৱহাৰ হোৱা ভাষা: প্ৰাকৃত
(ঘ) বুদ্ধৰ পিতৃ প্ৰদত্ত নাম: সিদ্ধাৰ্থ
(ঙ) জড়বাদৰ আন এটা নাম: লোকায়ত
প্ৰশ্ন ৬: বাক্যবোৰৰ শুদ্ধটো নিৰ্বাচন কৰা (Page 97)
(ক) পাৰস্য দেশৰ প্ৰাচীন ধৰ্ম হ’ল হিব্ৰু। $\rightarrow$ অশুদ্ধ (পাৰস্যৰ ধৰ্ম আছিল জোৰোৱাষ্ট্ৰিয়ান/পাৰ্চী; হিব্ৰু ইহুদীসকলৰ)
(খ) ১২ বছৰ কাল তপস্যা কৰি মহাবীৰে কৈৱল্য লাভ কৰিছিল। $\rightarrow$ শুদ্ধ ✔
(গ) বুদ্ধদেৱে বলি বিধানত বেছি গুৰুত্ব দিছিল। $\rightarrow$ অশুদ্ধ (বুদ্ধদেৱে বলি-বিধানৰ ঘোৰ বিৰোধিতা কৰিছিল)
(ঘ) বুদ্ধ ধৰ্ম পিছলৈ হীনযান আৰু মহাযান এই দুটা ভাগত বিভক্ত হৈছিল। $\rightarrow$ শুদ্ধ ✔
(ঙ) দাৰ্শনিক বৃহস্পতিয়ে প্ৰথম জড়বাদৰ ধাৰণা প্ৰকাশ কৰিছিল। $\rightarrow$ শুদ্ধ ✔
প্ৰশ্ন ৭: অসমত বাস কৰা জনজাতিসমূহৰ উপাস্য দেৱতাৰ তালিকা (Page 98)
জনজাতি (Tribe) | প্ৰধান উপাস্য দেৱতা / উপাসনা পদ্ধতি (Deity / Ritual) |
|---|---|
১. বড়ো (Bodo) | বাথৌবৌৰাই / শিৱ (বাথৌ পূজা) |
২. মিচিং (Mising) | ড’নি-প’ল’ (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ), চেদী-মেলো |
৩. কাৰ্বি (Karbi) | হেমফু-মুক্ৰাং, আৰ্ণাম কিকাৰ |
৪. ৰাভা (Rabha) | বাইখো দেৱী, ঋষি (ৰুন্টুক) |
৫. ডিমাচা (Dimasa) | ব্ৰাই শিব্ৰাই (শিৱ) আৰু বাৰ’নি মাদাই |
৬. তিৱা (Tiwa / Lalung) | ফাদো দেও, মহাদেউ আৰু গণেশ |
৭. সোণোৱাল কছাৰী (Sonowal Kachari) | বাইথ’ দেৱতা (শিৱ) আৰু খ্ৰীং খ্ৰীং বৈথ’ |
৮. গাৰো (Garo – অসম আৰু মেঘালয়) | তাতাৰা ৰাবুগা, ছালজং (সূৰ্য দেৱতা) |
৪. চিন্তনমূলক প্ৰশ্ন আৰু অতিৰিক্ত কাৰ্যকলাপ (Higher Order Thinking – Page 92)
(ক) জৈন ধৰ্ম ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত কিয় অধিক জনপ্ৰিয় হৈছিল ভাবি উলিওৱা।
উত্তৰ: জৈন ধৰ্মৰ প্ৰধান নীতি আছিল চৰম ‘অহিংসা’। এই নীতি অনুসৰি কোনো ধৰণৰ প্ৰাণীক অনিষ্ট কৰা নিষেধ আছিল। কৃষকসকলে খেতি কৰোঁতে মাটি চহ কৰাৰ সময়ত কীট-পতংগ অনিচ্ছাকৃতভাৱে মৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে, সেয়ে কৃষকসকলৰ বাবে কঠোৰ জৈন ব্ৰত পালন কৰা কঠিন আছিল। আনহাতে, ব্যৱসায়-বাণিজ্যত এনে জীৱহত্যাৰ প্ৰয়োজন নহৈছিল। লগতে জৈন ধৰ্মৰ সততা, মিতব্যয়িতা আৰু সত্যবাদিতাৰ নীতি ব্যৱসায়িক নীতিৰ সৈতে মিলি পৰিছিল। সেয়েহে প্ৰাচীন কালৰ ব্যৱসায়ী আৰু বণিক সমাজৰ মাজত জৈন ধৰ্ম অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।
(খ) জৈন ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ নীতিসমূহৰ তুলনা আৰু মানৱ জীৱনত প্ৰয়োগ:
উত্তৰ: দুয়োটা ধৰ্মৰ উমৈহতীয়া নীতিসমূহ হ’ল— অহিংসা, সত্যবাদিতা, অপৰাধ বা চুৰি নকৰা, লোভ ত্যাগ কৰা, আনৰ প্ৰতি দয়া আৰু সহানুভূতিশীল হোৱা, আৰু সৎ কৰ্ম কৰা।
ব্যক্তিগত জীৱনত পালনীয় নীতি: আমি সকলোৱে জীৱনত সদায় সঁচা কথা কোৱা, কোনো জীৱ-জন্তুক কষ্ট নিদিয়া, আনৰ বস্তুৰ প্ৰতি লোভ নকৰা, আৰু সকলোৰে লগত সৎ আচৰণ কৰা উচিত। ই সমাজত শান্তি আৰু ভাতৃত্ববোধ গঢ়ি তোলে।