গোলকীকৰণ
১. পাঠৰ মূল সাৰাংশ (Key Concepts & Summary)
উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদান (Factors of Production):
ভূমি (Land): প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা সকলো সম্পদ (মাটি, পানী, খনিজ পদাৰ্থ)।
শ্ৰম (Labour): মানুহে উৎপাদনত কৰা শাৰীৰিক আৰু মানসিক কাম।
মূলধন (Capital): উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহৃত যন্ত্ৰ-পাতি, কাৰখানা আৰু অৰ্থ।
সংগঠন (Organization): ভূমি, শ্ৰম আৰু মূলধন একত্ৰিত কৰি উৎপাদন পৰিচালনা কৰা ব্যক্তি বা সংস্থা।
আমদানি আৰু ৰপ্তানি:
আমদানি (Import): নিজ দেশৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী আন দেশৰ পৰা ক্ৰয় কৰি অনা।
ৰপ্তানি (Export): নিজ দেশৰ উৎপাদিত অতিৰিক্ত সামগ্ৰী বিদেশলৈ বিক্ৰী কৰা।
গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়ন (Globalization): বিশ্বৰ দেশসমূহৰ মাজত বাণিজ্য, প্ৰযুক্তি, সংস্কৃতি, যোগাযোগ আৰু অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে গঢ়ি উঠা পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীলতা আৰু সংযোগ প্ৰক্ৰিয়া। ই সমগ্ৰ বিশ্বখনক এখন ক্ষুদ্ৰ গাঁৱৰ দৰে (Global Village) গঢ়ি তুলিছে।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহ:
বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO): ১৯৯৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত স্থাপিত (মুখ্য কাৰ্যালয়: জেনেভা, ছুইজাৰলেণ্ড)। সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত বাণিজ্যৰ বাধা আঁতৰাই নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰে।
ৰাষ্ট্ৰসংঘ (United Nations): আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি, নিৰাপত্তা আৰু উন্নয়নৰ সৰ্বোচ্চ সংস্থা।
বিশ্ব বেংক (World Bank) আৰু IMF: বিশ্বৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ বাবে ঋণ প্ৰদানকাৰী বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান।
বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠান (MNC – Multinational Corporation): যিবোৰ ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নিজ দেশত থাকে যদিও বিশ্বৰ একাধিক দেশত উৎপাদন আৰু বিক্ৰী কেন্দ্ৰ থাকে।
বহিঃউৎস গ্ৰহণ (Outsourcing / BPO): প্ৰতিষ্ঠানে নিজৰ কিছুমান সহযোগী কাম (গ্ৰাহক সেৱা, আইটি সেৱা) বাহিৰৰ বিশেষজ্ঞ সংস্থাৰ জৰিয়তে সম্পন্ন কৰোৱা।
বহনক্ষম উন্নয়ন (Sustainable Development): প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ ধ্বংস নকৰি আৰু সম্পদৰ অপচয় নকৰি বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ সমান্তৰালকৈ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবেও সম্পদ সুৰক্ষিত কৰি ৰখা উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়া। ৰাষ্ট্ৰসংঘই ২০১৫ চনত ১৭ টা বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য (SDGs) গ্ৰহণ কৰে।
কৃটিম বুদ্ধিমত্তা (AI – Artificial Intelligence): কম্পিউটাৰ আৰু যন্ত্ৰক মানুহৰ দৰে চিন্তা কৰা, শিকা আৰু সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা দিয়া আধুনিক প্ৰযুক্তি।
২. পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
অনুশীলনী — ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) এটা উৎপাদন কেন্দ্ৰ বা উদ্যোগৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: চাহ উদ্যোগ (বা বস্ত্ৰ উদ্যোগ / লো-তীখা উদ্যোগ)।
(খ) WTO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো লিখা।
উত্তৰ: World Trade Organization (বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা)।
(গ) গোলকীকৰণ মানে কি?
উত্তৰ: বিশ্বৰ দেশবোৰৰ মাজত বাণিজ্য, প্ৰযুক্তি, সংস্কৃতি, যোগাযোগ আৰু অৰ্থনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে গঢ়ি উঠা পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, নিৰ্ভৰশীলতা আৰু একত্ৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়ন (Globalization) বোলে।
(ঘ) এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘ (United Nations) / বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO) / বিশ্ব বেংক (World Bank)।
২। উৎপাদনৰ উপাদান কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰ: উৎপাদনৰ উপাদান চাৰিটা—
১) ভূমি (Land): প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা সকলো সম্পদ (মাটি, পানী, খনিজ পদাৰ্থ আদি)।
২) শ্ৰম (Labour): মানুহে উৎপাদন কাৰ্যত প্ৰয়োগ কৰা শাৰীৰিক আৰু মানসিক শ্ৰম।
৩) মূলধন (Capital): উৎপাদনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যন্ত্ৰ-পাতি, কাৰখানা, কেঁচামাল আৰু অৰ্থ।
৪) সংগঠন (Organization): ভূমি, শ্ৰম আৰু মূলধন একত্ৰিত কৰি উৎপাদন কাৰ্য পৰিচালনা কৰা ব্যৱস্থা।
৩। আমদানি আৰু ৰপ্তানি কাক বোলে? উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰ:
আমদানি (Import): এখন দেশে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় দ্ৰব্য বা সেৱা আন দেশৰ পৰা ক্ৰয় কৰি অনা প্ৰক্ৰিয়াক আমদানি বোলে।
উদাহৰণ: ভাৰতে বিদেশৰ পৰা খাৰুৱা তেল, ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, মেচিন আদি আমদানি কৰে।
ৰপ্তানি (Export): এখন দেশে নিজৰ দেশত উৎপাদিত অতিৰিক্ত সামগ্ৰী বা সেৱা আন দেশলৈ বিক্ৰী কৰা প্ৰক্ৰিয়াক ৰপ্তানি বোলে।
উদাহৰণ: ভাৰতে বিদেশলৈ চাহপাত, মছলা, ঔষধ, পেট্ৰ’লিয়ামজাত সামগ্ৰী, বস্ত্ৰ আৰু অসমৰ কাজিনেমু ৰপ্তানি কৰে।
অনুশীলনী — ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:
(ক) বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠান মানে কি?
উত্তৰ: যিবোৰ ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নিজ দেশত থাকে যদিও ব্যৱসায়, উৎপাদন আৰু বিক্ৰী কাৰ্য বিশ্বৰ একাধিক দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈ থাকে, তেনে প্ৰতিষ্ঠানক বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠান (Multinational Corporation – MNC) বোলে। যেনে: এপল, কোকাকোলা, চেমচাং আদি।
(খ) কৃটিম বুদ্ধিমত্তা মানে কি?
উত্তৰ: কৃটিম বুদ্ধিমত্তা বা AI (Artificial Intelligence) হৈছে এনে এক উন্নত কম্পিউটাৰ প্ৰযুক্তি যিয়ে যন্ত্ৰ বা কম্পিউটাৰক মানুহৰ দৰে চিন্তা কৰা, শিকা, সমস্যা সমাধান কৰা আৰু স্বতন্ত্ৰভাৱে সঠিক সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।
(গ) বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য কেইটা?
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰসংঘই গ্ৰহণ কৰা বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য (SDGs) মুঠ ১৭ টা।
(ঘ) গোলকীকৰণৰ ফলত তুমি লাভ কৰা কেইটামান সুবিধাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ:
১) বিশ্বৰ উন্নত মানৰ প্ৰযুক্তি, মোবাইল ফোন আৰু কম্পিউটাৰ সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছোঁ।
২) ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তৰ তথ্য, শিক্ষা আৰু জ্ঞান ক্ষন্তেকতে লাভ কৰিব পাৰিছোঁ।
৩) দেশ-বিদেশৰ বিভিন্ন সুস্বাদু খাদ্য আৰু আধুনিক সাজ-পাৰৰ সোৱাদ ল’ব পাৰিছোঁ।
৪) বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ কলা, সংস্কৃতি আৰু সাহিত্য জনাৰ সুযোগ পাইছোঁ।
২। স্থানীয় উৎপাদনকাৰীসকল বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে কিদৰে লাভান্বিত হয়?
উত্তৰ:
১) স্থানীয় উৎপাদনকাৰীসকলে বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে যৌথভাৱে কাম কৰি আধুনিক উন্নত প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা কৌশল আয়ত্ত কৰিবলৈ পায়।
২) তেওঁলোকে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী বিশ্বৰ এখন বিশাল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত বিক্ৰী কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।
৩) বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ বিনিয়োগ আৰু অংশীদাৰিত্বৰ ফলত স্থানীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ব্যৱসায়িক মুনাফা আৰু উৎপাদন ক্ষমতা বহুগুণে বৃদ্ধি পায়।
৩। কেনেধৰণৰ কাম-কাজ কৰিলে বহনক্ষম উন্নয়ন হৈছে বুলি ক’ব পাৰি? উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰ:
যেতিয়া বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তাবোৰ পূৰণ কৰোঁতে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য নষ্ট নকৰি আৰু সম্পদৰ অপচয় নকৰি ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবেও প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হয়, তেনে কাৰ্যক বহনক্ষম উন্নয়ন (Sustainable Development) বোলে।
উদাহৰণসমূহ:
১) কয়লা বা পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে প্ৰদূষণকাৰী ইন্ধনৰ সলনি সৌৰশক্তি আৰু বায়ুশক্তিৰ দৰে নৱীকৰণযোগ্য সেউজ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰা।
২) উদ্যোগ আৰু ঘৰুৱা বৰ্জিত পদাৰ্থ পুনৰাবৰ্তন (Recycle) কৰি ব্যৱহাৰ কৰা।
৩) গছ কটাৰ সমান্তৰালকৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণে নতুন গছপুলি ৰোপণ কৰা।
৪) পানী আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপচয় ৰোধ কৰি মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰ কৰা।
৪। বৰ্তমান যুগটোক কিয় গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়নৰ যুগ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ:
বৰ্তমান যুগত আধুনিক তথ্য প্ৰযুক্তি, ইণ্টাৰনেট, মোবাইল ফোন আৰু ক্ষিপ্ৰ পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ ফলত সমগ্ৰ বিশ্বখন এখন ক্ষুদ্ৰ গাঁৱৰ দৰে (Global Village) পৰস্পৰৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে সংযোজিত হৈ পৰিছে। বিশ্বৰ এঠাইৰ তথ্য, সামগ্ৰী, বাণিজ্য, শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু চিকিৎসা ব্যৱস্থা কেইছেকেণ্ডমানৰ ভিতৰতে আনফালে উপলব্ধ হয়। বিশ্বৰ সকলো দেশ অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে পৰস্পৰ নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিছে। সেয়েহে বৰ্তমান যুগটোক গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়নৰ যুগ (Age of Globalization) বুলি কোৱা হয়।
৫। তুমি ভৱিষ্যতে কোন দেশ বা ৰাজ্যত পঢ়িবলৈ অথবা কৰ্ম সংস্থাপনৰ বাবে যাবলৈ বিচাৰিবা আৰু কিয়?
উত্তৰ:
মই ভৱিষ্যতে উচ্চ শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে জাপান বা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ যাবলৈ বিচাৰিম। কাৰণ এই দেশসমূহত বিশ্বমানৰ আধুনিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা, বিজ্ঞান আৰু গৱেষণাগাৰৰ উৎকৃষ্ট সুবিধা আছে। তাত উন্নত শিক্ষা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতা অৰ্জন কৰি মই নিজকে এজন দক্ষ মানৱ সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰিম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত নিজৰ দেশলৈ ঘূৰি আহি আমাৰ দেশ তথা সমাজৰ উন্নয়নত বৰঙণি যোগাব পাৰিম।
৩. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ
(ক) নাগৰিক হিচাপে আমাৰ মৌলিক কৰ্তব্যসমূহ:
সংবিধান, ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতক শ্ৰদ্ধা কৰা।
স্বাধীনতা আন্দোলনৰ মহান আদৰ্শসমূহ পোষণ আৰু অনুসৰণ কৰা।
ভাৰতৰ সাৰ্বভৌমত্ব, ঐক্য আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰা।
সকলো লোকৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক অনৈক্য পৰিহাৰ কৰি ভাতৃভাৱ বৃদ্ধি কৰা আৰু নাৰীৰ মৰ্যাদা ৰক্ষা কৰা।
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ (বন, হ্ৰদ, নদী, বন্যপ্ৰাণী) ৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণ কৰা।
বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, মানৱতাবোধ আৰু সংস্কাৰৰ মনোভাৱ বিকাশ কৰা।
ৰাজহুৱা সম্পত্তি ৰক্ষা কৰা আৰু হিংসা পৰিহাৰ কৰা।
৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুক অভিভাৱকে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰোৱা।
(খ) আধাৰ পৰিচয় পত্ৰ সম্পৰ্কে প্ৰয়োজনীয় তথ্য:
আধাৰ (Aadhaar): ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা ১২টা অংকবিশিষ্ট এক একক আৰু সাৰ্বজনীন চিনাক্তকৰণ পৰিচয় পত্ৰ।
তথ্য সংগ্ৰহ: ব্যক্তিৰ নাম, ঠিকনা, জন্ম তাৰিখৰ লগতে বায়’মেট্ৰিক তথ্য (দহোটা আঙুলিৰ ছাপ, চকুৰ মণি আৰু ফটো) স্কেন কৰি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
শিশু আৰু কিশোৰৰ আপডেট: ৫ বছৰৰ তলৰ শিশুক ‘বাল আধাৰ’ দিয়া হয়। ৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে আৰু ১৫-১৭ বছৰ বয়সত বায়’মেট্ৰিক তথ্য বাধ্যতামূলকভাৱে আপডেট (MBU) কৰিব লাগে।