(ঙ) _________ কামৰূপ ৰাজ্যৰ আয়ৰ প্ৰধান উৎস আছিল

উত্তৰঃ ভূমি ৰাজহ কামৰূপ ৰাজ্যৰ আয়ৰ প্ৰধান উৎস আছিল।

৪। চমুটোকা লিখা-

(ক) ভাস্কৰ বৰ্মন

উত্তৰঃ বৰ্মন বংশৰ শেষ ৰজা আছিল ভাস্কৰ বৰ্মন। ভাস্কৰ বৰ্মনে বিবাহ কৰোৱা নাছিল। ভাস্কৰ বৰ্মনে এক দীঘলীয়া সময় কামৰূপত শাসন কৰিছিল। ৫৯৪ খ্ৰী:ত ভাস্কৰ বৰ্মনৰ সিংহাসনত আৰোহণৰপৰা এক নতুন যুগৰ সূচনা হৈছিল এই যুগটোক ভাস্কৰাব্দ বা কামৰূপী চন বুলি কোৱা হৈছিল।

(খ) প্ৰাচীন কামৰূপ শিক্ষা ব্যৱস্থাঃ

উত্তৰঃ প্ৰাচীন কামৰূপত প্ৰধানকৈ গুৰুগৃহ, সংস্কৃত টোলসমূহ আৰু গ্ৰাম্য পাঠশালাসমূহত শিক্ষা দিয়া হৈছিল। কামৰূপৰ শাসকসকলে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ৰজা স্থিতা বৰ্মন, ভাস্কৰ বৰ্মন আদি একো একোজন বিদ্বান ব্যক্তি আছিল। শিক্ষা কেন্দ্রসমূহত চাৰিবেদৰ লগতে আয়ুর্বেদ, ধনুর্বেদ, তন্ত্র বেদাংগ, ইতিহাস, পূৰাণ আদি বিষয়ৰ জ্ঞান দিয়া হৈছিল।

(গ) ভগদত্ত

উত্তৰঃ সমলসমূহৰ পৰা জনা যায় যে নৰকৰ মৃত্যুৰ পাছৰ পৰা তেওঁৰ পুত্ৰ ভগদত্ত কামৰূপৰ সিংহাসনত বহিছিল। হৈ যোৱা মহাভাৰতৰ কেইবাটাও অধ্যায়ত ভগদত্তৰ বীৰত্তৰ কাহীনীৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। প্ৰবাদমতে দুৰ্যোধনৰ লগত ভগদত্তৰ জীয়ৰী ভানুমতীৰ বিবাহ হৈছিল। ভগদত্তই গুৱীহাটীৰ দীঘলী পুখুৰী তেওঁৰ জীয়ৰী ভানুমতীৰ সম্বন্ধয়ৰ সময়ত খন্দাইছিল ।

(ঘ) প্ৰাচীন কামৰূপৰ ধৰ্ম

উত্তৰঃ প্ৰাচীন কালৰেপৰা কামৰূপত শৈৱ ধৰ্মৰ প্ৰচলন আছিল। শৈৱ ধৰ্মৰ প্ৰচলনৰ বাহিৰে কামৰূপ শক্তি পূজাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল আৰু কামাখ্যা মন্দিৰ ইয়াৰ অন্যতম গৌৰৱৰ স্থান। কালিকা পূৰাণত শৈৱ উপাসনাৰ পোন্ধৰটা কেন্দ্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বিষ্ণু উপাসনা আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ময়ো কামৰূপত প্ৰসাৰতা লাভ কৰিছিল।

৫। প্রাচীন কামৰূপ ৰাজ্যৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থা সম্পর্কে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ শাসনৰ সুবিধা বাবে যিদৰে আমাৰ দেশক ৰাজ্য, জিলা, মহকুমা, পঞ্চায়ত, গাঁও ইত্যাদি ভাগত ভাগ কৰা হৈছে, এনেদৰেই কামৰূপ ৰাজ্য়খনকো ভুক্তি, মণ্ডল, বিষয়, পুৰ গ্ৰাম আদি ভাগত ভাগ কৰা হৈছিল। আনহাতে কিছুসংখ্য়ক শিলালিপিত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰক উত্তৰ-কুলদেশ আৰু দক্ষিণ পাৰক দক্ষিণ-কুলদেশ হিচাপে নামকৰণ কৰাও পোৱা যায়।

প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্য়ত ৰাজতান্ত্ৰিক শাসন ব্য়ৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল। শাসকসকলে নিজকে ভগৱানৰ অংশ হিচাপে উপস্থাপন কৰিছিল। ৰজাসকলে নিজৰ ক্ষমতাক প্ৰজাৰ ওপৰত সাব্য়স্ত ৰাখিবলৈ পৰমভট্টাৰক, মহাৰাজধিৰাজ, পৰমপৰমেশ্বৰ আদি উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। ৰজাসকলৰ ৰাজ্য়াভিষেক বৈদিক পৰম্পৰা মতে অতি আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানত কৰতলীয়া ৰজা, পুৰোহিত সম্ভ্ৰান্ত লোক আৰু আন ৰাজ্য়ৰ নৃপতিসকলকো নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।

কামৰূপৰ প্ৰশাসনিক ব্য়ৱস্থাত মন্ত্ৰী পৰিষদৰ বিশেষ ভূমিকা আছিল। মন্ত্ৰী আৰু উচ্চ পদস্থ ৰাজ-বিষয়াসকলক অমাত্য়, সচিব, মন্ত্ৰী, মহাপ্ৰতিহাৰী আদি নামেৰে জনা গৈছিল। সেনাবাহিনীৰ মুৰব্বীজনক সেনাধ্যক্ষ আৰু তেওঁৰ তলতীয়া বিষয়াসকলক সেনাপতি, নায়ক ৰণক আদি নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল।

কামৰূপৰ সেনাবাহিনী যুদ্ধৰ ক্ষেত্ৰত পাৰদৰ্শিতা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। মিনহাজ ছিৰাজে কামৰূপৰ চিপাহীসকল বিচক্ষণ যুঁজাৰু আছিল বুলি অভিহিত কৰিছে। প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে দুৰ্গ নিৰ্মণ কৰা হৈছিল। কামৰূপৰ সৈন্য়বাহিনীত অশ্বাৰোহী, নৌবাহিনী, হস্তীবাহিনী আৰু পদাতিক সৈন্য়ৰে সুসজ্জিত আছিল।