পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১) খালী ঠাই পূৰ কৰা: 

(ক) প্ৰাণীসমূহক সিহঁতৰ প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থলীত সংৰক্ষণ কৰি ৰখা ঠাইকে অভয়াৰণ্য / ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান বুলি কোৱা হয়।
(খ) এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত পোৱা প্ৰজাতিক থলুৱা প্ৰজাতি (Endemic Species) বুলি জনা যায়।
(গ) জলবায়ু ৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে পৰিভ্ৰমী চৰাইবোৰে বহু দূৰণিৰ ঠাইলৈ উৰি যায়।

প্ৰশ্ন ২) এটাৰ পৰা আনটোক পৃথক কৰা (পাৰ্থক্য লিখা):

(ক) বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল

• বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য: ই বন্যপ্ৰাণী আৰু সিহঁতৰ বাসস্থানক কোনো ক্ষতি নকৰাকৈ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা এক নিৰ্দিষ্ট সংৰক্ষিত এলেকা।

• জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল: ই এক বৃহৎ সুৰক্ষিত অঞ্চল য’ত বন্যপ্ৰাণী, উদ্ভিদৰ লগতে সেই অঞ্চলত বাস কৰা জনজাতিসকলৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা আৰু সংস্কৃতিও সংৰক্ষণ কৰা হয় (যেনে: পাঁচমাৰী জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল)।

(খ) চিৰিয়াখানা আৰু অভয়াৰণ্য

• চিৰিয়াখানা: প্ৰাণীবোৰক মানুহে কৃটিমভাৱে সজা আৱেষ্টনী বা খাঁচাত ৰাখি জনসাধাৰণৰ দৰ্শনৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰা ঠাই।

• অভয়াৰণ্য: প্ৰাণীবোৰে নিজৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত সম্পূৰ্ণ মুক্ত আৰু নিৰাপদভাৱে বিচৰণ কৰা সংৰক্ষিত এলেকা।

(গ) বিপন্ন আৰু বিলুপ্ত প্ৰজাতি

• বিপন্ন প্ৰজাতি (Endangered species): যিবোৰ প্ৰাণী বা উদ্ভিদৰ সংখ্যা আশংকাজনকভাৱে কমি গৈছে আৰু সংৰক্ষণ নকৰিলে অতি সোনকালে নাইকিয়া হৈ পৰিব (যেনে: বাঘ, এশিঙীয়া গঁড়)।

• বিলুপ্ত প্ৰজাতি (Extinct species): যিবোৰ প্ৰাণী বা উদ্ভিদ ইতিমধ্যে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ পৰা চিৰদিনৰ বাবে নাইকিয়া হৈ গৈছে (যেনে: ডাইন’ছৰ, ড’ড’ চৰাই)।

(ঘ) উদ্ভিদকুল আৰু প্ৰাণীকুল

• উদ্ভিদকুল (Flora): কোনো এক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত পোৱা সকলো ধৰণৰ গছ-গছনি আৰু উদ্ভিদসমূহ (যেনে: শাল, চেগুন, জামু আদি)।

• প্ৰাণীকুল (Fauna): কোনো এক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত বসবাস কৰা সকলো ধৰণৰ প্ৰাণীসমূহ (যেনে: নাহৰফুটুকী বাঘ, হৰিণ, বনৰীয়া ম’হ আদি)।

প্ৰশ্ন ৩) বনাঞ্চল ধ্বংসৰ প্ৰভাৱ তলত দিয়াবোৰত কেনেদৰে পৰে আলোচনা কৰা:

(ক) বন্যপ্ৰাণী: গছ কটাৰ ফলত বন্যপ্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান ধ্বংস হয়, খাদ্যৰ অভাৱ ঘটে আৰু বহু প্ৰাণী বিলুপ্ত হৈ পৰে।
(খ) পৰিৱেশ: বায়ুমণ্ডলত $CO_2$ গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাই গোলকীয় উষ্ণতা (Global Warming) বাঢ়ে, বৰষুণৰ পৰিমাণ কমে আৰু প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য নষ্ট হয়।
(গ) গাঁও (গ্ৰাম্য অঞ্চল): মাটিৰ খহনীয়া বৃদ্ধি পায়, মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু পানী ধাৰণ ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত খেতি-বাতি নষ্ট হয় আৰু খৰাং তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়।
(ঘ) নগৰ (নগৰীয়া অঞ্চল): বায়ুমণ্ডলত ধূলি-ধোঁৱা আৰু প্ৰদূষণ বাঢ়ে, গৰম বৃদ্ধি পায় আৰু বতৰৰ চৰম পৰিৱৰ্তন ঘটে।
(ঙ) পৃথিৱী: সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হয়, হিমবাহ গলি সাগৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পায় আৰু উৰ্বৰ মাটি মৰুভূমিলৈ (মৰুভৱন) ৰূপান্তৰিত হয়।
(চ) উত্তৰ প্ৰজন্ম: আমাৰ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই বিশুদ্ধ বায়ু, পৰ্যাপ্ত পানী, সেউজ প্ৰকৃতি আৰু জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব।

প্ৰশ্ন ৪) কি হ’ব পাৰে যদি—

(ক) আমি গছ কাটি গৈ থাকোঁ:
বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড বাঢ়ি গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পাব, বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি খৰাং হ’ব, মাটিৰ উৰ্বৰতা কমি মৰুভৱন ঘটিব আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ বৃদ্ধি পাব।

(খ) প্ৰাণীৰ আৱাসস্থলী বিঘ্নিত হয়:
প্ৰাণীবোৰে খাদ্য আৰু আশ্ৰয়ৰ অভাৱত ভুগিব, খাদ্য শৃংখল ভাঙি পৰিব, গাঁও-চহৰলৈ বন্যপ্ৰাণী ওলাই আহিব আৰু বহু মূল্যৱান প্ৰজাতি চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হৈ পৰিব।

(গ) মাটিৰ ওপৰৰ স্তৰ মুকলিকৈ থাকে:
বতাহ আৰু পানীয়ে মাটিৰ সাৰুৱা হিউমাছযুক্ত উপৰিভাগ উটুৱাই লৈ যাব (মাটিৰ খহনীয়া), যাৰ ফলত তলৰ কঠিন শিলাময় স্তৰ ওলাই পৰিব আৰু মাটি অনুর্বৰ মৰুভূমিলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব (মৰুভৱন)।

প্ৰশ্ন ৫) চমুকৈ উত্তৰ দিয়া:

(ক) জীৱ বৈচিত্ৰ্যক আমি কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য অটুট ৰাখিবলৈ, খাদ্য শৃংখল ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু মানৱ সমাজৰ অস্তিত্বৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেন, খাদ্য, ঔষধ আৰু অন্যান্য সম্পদ লাভ কৰিবলৈ জীৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ কৰাটো অপৰিহাৰ্য।

(খ) সংৰক্ষিত বনাঞ্চল বন্যপ্ৰাণীৰ বাবে সম্পূৰ্ণভাৱে সুৰক্ষিত নহয়, কিয়?
উত্তৰ: কাৰণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰে-পাজৰে বাস কৰা বহুতো অসাধু মানুহে অবৈধভাৱে বনাঞ্চল বেদখল কৰে, গছ কাটে আৰু চোৰাং চিকাৰীয়ে প্ৰাণীবোৰক নিৰ্মমভাৱে হত্যা কৰে।

(গ) কিছুমান জনজাতি বনাঞ্চলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, কেনেকৈ?
উত্তৰ: জনজাতি লোকসকলে বনাঞ্চলৰ পৰাই খাদ্য (ফল-মূল, শিপা), খৰি, ঔষধি বনৌষধি, আশ্ৰয় আৰু জীৱিকাৰ অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী লাভ কৰে।

(ঘ) বনাঞ্চল ধ্বংসৰ কাৰণ আৰু পৰিণতি কি?
উত্তৰ:

• কাৰণ: খেতিৰ মাটি সম্প্ৰসাৰণ, ঘৰ-কাৰখানা নিৰ্মাণ, খৰি আৰু কাঠৰ ব্যৱহাৰ, বনজুই আৰু খৰাং।

• পৰিণতি: গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি, বৰষুণৰ হ্ৰাস, বানপানী, মাটিৰ খহনীয়া, মৰুভৱন আৰু জীৱ-জন্তুৰ বিলুপ্তি।

(ঙ) ৰেড ডেটা বুক কি?
উত্তৰ: ৰেড ডেটা বুক (Red Data Book) হৈছে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বিলুপ্তিৰ পথত থকা সকলো বিপন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ তালিকা লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা এখন চৰকাৰী তথ্য পুথি।

(চ) পৰিভ্ৰমণ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: প্ৰচণ্ড শীত বা প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ আৰু প্ৰজনন (কণী পৰা) কাৰ্যৰ বাবে চৰাই-চিৰিকটি বা অন্য প্ৰাণীয়ে প্ৰতি বছৰে এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ত নিজ বাসস্থানৰ পৰা বহু দূৰ-দূৰণিৰ অনুকুল ঠাইলৈ যাত্ৰা কৰাকে পৰিভ্ৰমণ (Migration) বোলে।

প্ৰশ্ন ৬) কাৰখানাৰ নিতৌ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰাবলৈ আৰু আৱাসিক অঞ্চল বৃদ্ধিৰ বাবে অবিৰতভাৱে গছ কটা হৈছে। ইয়াৰ বাবে গছ কটাটো উচিতনে? আলোচনা কৰা আৰু এটি চমুটোকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ: ঔদ্যোগিক আৰু আৱাসিক সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে অবিৰতভাৱে গছ কটা কাৰ্য একেবাৰেই অনুচিত আৰু মাৰাত্মক।
গছ কটাৰ ফলত পৰিৱেশৰ অক্সিজেনৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পায়, গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়, প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থলী ধ্বংস হয় আৰু মানৱ জাতিৰ অস্তিত্বলৈ ভাবুকি আহে। উদ্যোগ আৰু বাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰোঁতে যাতে বনাঞ্চল ধ্বংস নহয় তাৰ বাবে বৈজ্ঞানিক পৰিকল্পনা কৰিব লাগে আৰু যদি কোনো প্ৰকল্পৰ বাবে অপৰিহাৰ্যভাৱে গছ কাটিব লগা হয়, তেন্তে তাৰ বিপৰীতে তাতকৈ অধিকসংখ্যক নতুন গছপুলি ৰোপণ কৰা বাধ্যতামূলক হ’ব লাগে।

প্ৰশ্ন ৭) নিজৰ অঞ্চলৰ সেউজ সম্পদক প্ৰতিপালন কৰাৰ বাবে তোমালোকে কেনেধৰণৰ বৰঙণি আগবঢ়াবা? তোমালোকে গ্ৰহণ কৰা কাৰ্যৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ:
১) ঘৰৰ চৌহদ, বিদ্যালয় আৰু পথৰ কাষত নতুন গছপুলি ৰোপণ কৰিম।
২) ৰোপণ কৰা গছপুলিত নিয়মিত পানী দিম আৰু গৰু-ছাগলীৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ বেৰা দিম।
৩) জন্মদিন বা বিশেষ উৎসৱত বন্ধুবৰ্গক গছপুলি উপহাৰ দিম।
৪) কোনো ব্যক্তিয়ে যাতে অনাহকত গছ নাকাটে তাৰ বাবে মানুহৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰিম।
৫) কাগজৰ অপচয় ৰোধ কৰিম যাতে কাগজৰ বাবে গছ কটা কমি যায়।

প্ৰশ্ন ৮) বনাঞ্চল ধ্বংসই কেনেদৰে বৰষুণৰ পৰিমাণ হ্ৰাস কৰে, বুজাই লিখা।

উত্তৰ: উদ্ভিদে সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত বায়ুমণ্ডলৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ শোষণ কৰে আৰু প্ৰস্বেদন (Transpiration) প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে প্ৰচুৰ পৰিমাণে জলীয় বাষ্প বায়ুমণ্ডললৈ এৰি দিয়ে। এই জলীয় বাষ্পই মেঘ সৃষ্টি কৰি বৰষুণ হোৱাত মূল ভূমিকা পালন কৰে। বনাঞ্চল ধ্বংস হ’লে বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড বাঢ়ি গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পায় আৰু জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ কমি যায়। ইয়াৰ ফলত স্বাভাৱিক জলচক্ৰ বিঘ্নিত হৈ বৰষুণৰ পৰিমাণ লক্ষণীয়ভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু খৰাং পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়।

প্ৰশ্ন ৯) তোমাৰ ৰাজ্যত থকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানবোৰ বিচাৰি উলিওৱা।

উত্তৰ: অসমৰ ৭ খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ নাম হ’ল:
১. কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (গোলাঘাট, নগাঁও, শোণিতপুৰ)
২. মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (বাক্স আৰু চিৰাং)
৩. ডিব্ৰু-চৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া)
৪. নামেৰি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (শোণিতপুৰ)
৫. ৰাজীৱ গান্ধী ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (ওদালগুৰি আৰু শোণিতপুৰ)
৬. দিহিং পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া)
৭. ৰাইমনা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (কোকৰাঝাৰ)

প্ৰশ্ন ১০) কাগজ কিয় বচাব লাগে? কাগজ বচোৱাৰ বিভিন্ন উপায়ৰ তালিকা এখন প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ:

• কাগজ বচোৱাৰ কাৰণ: ১ টন কাগজ তৈয়াৰ কৰিবলৈ প্ৰায় ১৭ জোপা পূৰ্ণবয়স্ক গছ কাটিব লগা হয়। তদুপৰি কাগজ কাৰখানাত প্ৰচুৰ পানী, বিদ্যুৎ শক্তি আৰু বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ হয়। কাগজ বচালে গছ ৰক্ষা পৰে আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষণ ৰোধ হয়।

• কাগজ বচোৱাৰ উপায়সমূহ:
  ১) কাগজৰ দুয়োপিঠি লিখাৰ অভ্যাস কৰা।
  ২) পুৰণি বহীৰ ব্যৱহাৰ নোহোৱা খালী পৃষ্ঠাৰে ৰাফ বহী তৈয়াৰ কৰা।
  ৩) কাগজ পেলাই নিদি পুনৰাবৰ্তন (Recycle) কৰা।
  ৪) চিঠি আৰু নথি-পত্ৰৰ বাবে সম্ভৱপৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যম (কম্পিউটাৰ/ইণ্টাৰনেট) ব্যৱহাৰ কৰা।