পাঠৰ মূল সাৰাংশ আৰু নীতিশিক্ষা 

‘পানী আৰু জুইৰ আখ্যান’ হ’ল অৰুণাচলৰ আদি জনজাতিৰ মাজত প্ৰচলিত এক অতি মনোৰম আৰু শিক্ষাপ্ৰদ লোককথা। এবাৰ নিজৰ নিজৰ শক্তি আৰু অহংকাৰক লৈ জুই আৰু পানীৰ মাজত ভীষণ কাজিয়া লাগিল। দুয়োৰে তয়াময়া যুঁজত পৃথিৱীৰ বহু ঠাই পানীত বুৰ গ’ল আৰু বহু জীৱ জুইত জাহ গ’ল।

মানুহে বুজি পালে যে এই দুই শক্তি মানৱ জীৱনৰ বাবে অপৰিহাৰ্য; সেয়েহে দেশ-বিদেশৰ প্ৰাণীক লৈ এখন বিচাৰ সভা বা মেল পাতি দুয়োৰে পৰীক্ষা ল’লে। পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ফেনে-ফোটোকাৰে পানী নামি অহা দেখি জুই ভয়ত বিষণ্ণমনে পিছুৱাই গৈ শিলৰ ভিতৰত আশ্ৰয় ল’লে। আনহাতে চাৰিওফালে জীৱ-জন্তুৰ দুৰ্দশা দেখি পানীয়েও নিজৰ ভুল বুজি পাই অনুতপ্ত হ’ল। অৱশেষত দুয়ো অহংকাৰ পৰিহাৰ কৰি আৰু কেতিয়াও কাজিয়া নকৰে বুলি শপত ল’লে।

মূল নীতিশিক্ষা: অহংকাৰ আৰু বিবাদে কেৱল ধ্বংস মাতি আনে; সমাজ আৰু প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্যৰ বাবে সকলোৰে মাজত একতা, মিলা-প্ৰীতি আৰু সহযোগিতা অপৰিহাৰ্য।

শব্দাৰ্থ আৰু শব্দজাল (জানি থওঁ আহা)

পাঠভিত্তিক অনুশীলনীসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান (Exercises)

১। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি সঠিক বৃত্ত পূৰ কৰা (MCQs)

• “ইঃ, তোৰ আৰু এইসোপাহে কথা। তই কিমান শক্তিশালী, জানো নহয়!”— এই কথাষাৰ কোনে কাক কৈছিল?

  • (ক) জুয়ে মানুহক কৈছিল।

  • (খ) পানীয়ে জুইক কৈছিল। [✔]

  • (গ) মানুহে জুইক কৈছিল।

  • (ঘ) সভাসদে পানীক কৈছিল।

• ‘তাৰ মনত বৰ বেজাৰ লাগিল।’— ইয়াত ‘তাৰ’ বুলি কাৰ কথা কোৱা হৈছে?

  • (ক) সভাসদৰ

  • (খ) পানীৰ

  • (গ) মানুহৰ

  • (ঘ) জুইৰ [✔]

২। তলত দিয়া প্ৰশ্নকেইটাৰ উত্তৰ কোৱা আৰু লিখা

(ক) পানী আৰু জুইৰ মাজত কিয় কাজিয়া লাগিছিল?
উত্তৰ: পানী আৰু জুইৰ মাজত নিজৰ নিজৰ শক্তি আৰু অহংকাৰক লৈ কাজিয়া লাগিছিল। দুয়ো নিজকে আনটোতকৈ বেছি শক্তিশালী বুলি প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ অহংকাৰ কৰাৰ বাবেই এই বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল।

(খ) সভাসদে কাক পাহাৰৰ ওপৰত থাকিবলৈ কৈছিল?
উত্তৰ: সভাসদে পানীক পাহাৰৰ ওপৰত গোট খাই ৰাইজৰ সংকেতলৈ বাট চাই থাকিবলৈ কৈছিল।

(গ) “গোটেই পৃথিৱী জুৰি আছোঁ” বুলি কোনে কৈছিল?
উত্তৰ: “গোটেই পৃথিৱীখনকে আৱৰি আছোঁ” বুলি পানীয়ে জুইক কৈছিল।

(ঘ) দেশ-বিদেশৰ সকলো প্ৰাণী কিয় গোট খাইছিল?
উত্তৰ: পানী আৰু জুইৰ তয়াময়া যুঁজৰ ফলত পৃথিৱী ধ্বংসৰ দিশে গতি কৰা দেখি জুই আৰু পানীৰ বিবাদ মীমাংসা কৰি পৃথিৱীত শান্তি স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে মানুহে পতা মেলত দেশ-বিদেশৰ সকলো প্ৰাণী গোট খাইছিল।

৩। কোনে, কাক, কিয় কৈছিল লিখা

(ক) “এই দুই শক্তি আমাৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। গতিকে সোনকালে এই কাজিয়াখনৰ কিবা এটা মীমাংসা কৰিব লাগিব।”

• কোনে কাক কৈছিল: পৃথিৱীৰ মানুহবোৰে নিজৰ মাজত আলোচনা কৰি এই কথা কৈছিল।

• কিয় কৈছিল: কাৰণ জুই আৰু পানীৰ যুদ্ধৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধ্বংসলীলাত পৃথিৱী নিঃশেষ হৈ যাব আৰু যিকোনো এটা পক্ষ পৰাস্ত হ’লে মানুহে মানৱ জীৱনৰ বাবে অপৰিহাৰ্য জুই বা পানী চিৰদিনৰ বাবে হেৰুৱাব লাগিব।

(খ) “আহ পানী, তোক এতিয়াই উতলাই ভাপ কৰি দিম।” 

• কোনে কাক কৈছিল: জুয়ে পানীক কৈছিল।

• কিয় কৈছিল: পানীৰ আত্মগৌৰৱ আৰু অহংকাৰী কথা শুনি জুই খঙত টিঙিৰি-তুলা হৈ পানীক পৰাস্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যে চোঁচা মাৰি আহি এই কথা কৈছিল।

৪। পানী আৰু জুইৰ আখ্যানটোৰ চমু সাৰাংশ

উত্তৰ: জুই আৰু পানীয়ে নিজৰ শক্তিক লৈ অহংকাৰ কৰি ভীষণ যুদ্ধত লিপ্ত হয়। জুইৰ দাবানল আৰু পানীৰ প্লাৱনত পৃথিৱীত হাহাকাৰ লাগে। মানুহে দেশ-বিদেশৰ প্ৰাণীক লৈ এখন মেল পাতি দুয়োৰে পৰীক্ষা লয়। পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ফেনে-ফোটোকাৰে পানী নামি অহা দেখি জুই ভয়ত পিছুৱাই গৈ শিলৰ ভিতৰত সোমাই প্ৰাণ ৰক্ষা কৰে। আনহাতে চাৰিওফাল জলমগ্ন হৈ জীৱ-জন্তুৰ দুৰ্দশা দেখি পানীয়েও নিজৰ ভুল বুজি পাই অনুতপ্ত হয়। অৱশেষত দুয়ো অহংকাৰ ত্যাগ কৰি সদায় মিলাপ্ৰীতিৰে থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।

৫। শব্দাৰ্থ আৰু শব্দজালৰ মিলোৱা অংশ

• গিলা কাৰ্য, আগুৰি ধৰা কাৰ্য → গ্ৰাস

• বিষাদে আৱৰি ধৰা, বেজাৰমুৱা → বিষণ্ণমনে

• পানীত ডুবি থকা → জলমগ্ন

• সভাত উপস্থিত থকা লোক → সভাসদ

• অহংকাৰ বা দম্ভালি → বৰাই

• কোনো গোচৰ আদি বিচাৰ কৰিবলৈ লগ হোৱা সমাজ → মেল

৬। ভাষা-অধ্যয়ন আৰু ব্যাকৰণ (বিশেষণ পদ)

(খ) বাক্যকেইটাত থকা বিশেষণ পদবোৰ:

1. ফাতেমা এজনী শান্ত ছোৱালী। → শান্ত

2. আজি ডাৱৰীয়া বতৰ। → ডাৱৰীয়া

3. জিৰাফৰ ডিঙি বৰ দীঘল। → দীঘল

4. মনোযোগেৰে কিতাপ পঢ়িবা। → মনোযোগেৰে

(গ) দফাটোত থকা বিশেষণ পদসমূহ:
বিশেষণ পদসমূহ: পোহনীয়া, কুহুমীয়া, গৰম, শান্ত, অচিনাকি, ডাঙৰকৈ, নোদোকা, দুষ্ট।

৭। ‘ঞ্ছ’ (ঞ্ + ছ) যুক্তাক্ষৰ থকা শব্দ গঠন

• বা + ঞ্ছ = বাঞ্ছা

• লা + ঞ্ছ + না = লাঞ্ছনা

• বা + ঞ্ছ + নী + য় = বাঞ্ছনীয়

৮। ‘-তকৈ’ ব্যৱহাৰ কৰি বাক্য ৰূপান্তৰ

1. পুঠিৰ তুলনাত বৰালি মাছ ডাঙৰ। → পুঠিতকৈ বৰালি মাছ ডাঙৰ।

2. ক্ৰিকেট বলৰ তুলনাত ফুটবল ডাঙৰ। → ক্ৰিকেট বলতকৈ ফুটবল ডাঙৰ।

3. তুলসী গছৰ তুলনাত আম গছ ওখ। → তুলসী গছতকৈ আম গছ ওখ।

4. জিৰাফৰ তুলনাত হৰিণ চাপৰ। → জিৰাফতকৈ হৰিণ চাপৰ।

৯। আলোচনাভিত্তিক প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন কালত শিলৰ উপৰি আৰু কিহৰ সহায়ত ফিৰিঙতি সৃষ্টি কৰিছিল?
উত্তৰ: দুটুকুৰা শুকান কাঠ বা শুকান বাঁহৰ ঘঁহনিৰ (ঘৰ্ষণৰ) সহায়ত।

১০। পানী আৰু জুই নাথাকিলে কি অৱস্থা হ’ব পাৰে?

উত্তৰ: পানী নহ’লে পিয়াহত সমগ্ৰ প্ৰাণীকুল আৰু উদ্ভিদ ধ্বংস হ’ব। জুই নহ’লে মানুহে খাদ্য ৰান্ধিব নোৱাৰিব, জাৰৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা কঠিন হ’ব আৰু কাৰখানা-উদ্যোগ স্তব্ধ হৈ মানৱ সভ্যতা নিঃশেষ হৈ পৰিব।

১১। গল্পৰ ক্ৰম সজোৱা আৰু কাহিনী লিখন

শুদ্ধ ক্ৰমিক সজ্জা:

1. এখন গাঁৱত শ্যাম নামৰ এজন ল’ৰা আছিল। এদিন সি বৰশী বাবলৈ গ’ল।

2. সি ৰ’দত ঘামি-জামি বহুসময় বৰশী বাই থাকিল। কিন্তু এটাও মাছ তাৰ বৰশীত নালাগিল। ইপিনে টোপ শেষ হৈ আহিল। সি বৰ অধৈৰ্য হ’ল।

3. অলপ দূৰৈত কানাই নামৰ ল’ৰা এজনে বৰশী বাই আছিল।

4. শ্যামৰ অৱস্থা দেখি কানাই তাৰ ওচৰলৈ আহিল। সি শ্যামক ক’লে- “অলপ সময় ধৈৰ্য ধৰচোন।”

5. কানায়ে শ্যামক কেইটামান টোপ দিলে। কিছুপৰৰ পাছত শ্যামে বৰশীত এটা ডাঙৰ চেঙা মাছ পালে।

কাহিনীৰ নাম: “ধৈৰ্যৰ ফল”।