পাঠৰ মূল সাৰাংশ আৰু নীতিশিক্ষা

‘এটা ফুটা কলহ’ লোককথাৰ আলমত ৰচিত এক অতি সুন্দৰ আৰু শিক্ষণীয় সাধু। পাহাৰপুৰ গাঁৱৰ এজন পানীভাৰীয়ে এডাল বাঁওকাৰ দুয়োমূৰে দুটা মাটিৰ কলহ শিকিয়াৰে ওলোমাই নিতৌ নদীৰ পৰা বজাৰলৈ পানী কঢ়িয়াই পৰিয়াল পোহ-পাল দিছিল। 

এদিন তাৰে এটা কলহ গছৰ ডালত লাগি ফুটা হোৱাত বজাৰ পাওঁতে আধামান পানী নিগৰি পৰি যায়। নিজকে অলাগতিয়াল আৰু পানীভাৰীৰ কষ্টৰ কাৰণ বুলি ভাবি ফুটা কলহটোৱে কান্দিবলৈ ধৰে। তেতিয়া পানীভাৰীজনে বাটটোলৈ লৈ গৈ দেখুৱাই দিলে যে সেই ফুটাটোৰে নিগৰি পৰা পানীৰ বাবেই বাটৰ এটা কাষ জাতিষ্কাৰ হৈ ফুলবোৰ ফুলি উঠিছে।

মূল নীতিশিক্ষা: প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিটো সৃষ্টি আৰু মানুহৰেই একোটা নিজস্ব মূল্য আৰু উপকাৰিতা আছে। নিজকে কেতিয়াও অলাগতিয়াল বা মূল্যহীন বুলি ভাবিব নালাগে।

শব্দাৰ্থ আৰু পৰম্পৰাগত সঁজুলি (জানি থওঁ আহা)

শব্দাৰ্থ

• নিতৌ: সদায়।

• আহুকাল: বিপদ-বিঘিনি, জঞ্জাল বা অসুবিধা।

• অলাগতিয়াল: কামত নহা বা অপ্ৰয়োজনীয়।

• জাতিষ্কাৰ: সুশোভিত, উজ্জ্বল হৈ পৰা।

পৰম্পৰাগত শব্দৰ অৰ্থ

• বাঁওকা: ভাৰ কঢ়িয়াবৰ নিমিত্তে ব্যৱহাৰ কৰা দুয়োমূৰে খাঁজ কটা এফলীয়া বাঁহৰ যতন।

• শিকিয়া: বাঁওকাৰ দুইমূৰে ওলোমাই ভাৰ নিয়া জৰীৰ যতন।

• পানীভাৰী: ভাৰেৰে কঢ়িয়াই পানী বিক্ৰী কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰা লোক।

কুমাৰ আৰু মাটিৰ পাত্ৰ শিল্প

মাটিৰে পাত্ৰ গঢ়া শিল্পীক কুমাৰ বোলে। তেওঁলোকে আলতীয়া মাটি পানীৰে খচি ‘চাক’ (ঘূৰণীয়া সঁজুলি)ত ঘূৰাই বিভিন্ন পাত্ৰ (কলহ, চাকি, চৰু, টাব) গঢ়ে আৰু শুকাই জুইত পুৰি মজবুত কৰে।

পাঠভিত্তিক অনুশীলনীসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান

১। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি সঠিক বৃত্ত পূৰ কৰা (MCQs):

• পানীভাৰীজনে কান্ধত কলহযোৰ ভাৰ বান্ধি লৈ বাটটোৰ কোনফালেদি অহা-যোৱা কৰিছিল?

  • (ক) বাটটোৰ মাজেৰে

  • (খ) বাটটোৰ সোঁফালে [✔]

  • (গ) বাটটোৰ বাঁওফালে

  • (ঘ) বাটটোৰে একা-বেঁকাকৈ

• “বন্ধু, এতিয়াহে মনটো ভাল লাগিছে।”— নুফুটা কলহটোৰ মনটো কেতিয়া ভাল লাগিছিল?

  • (ক) লগৰ কলহটোৰ গাত ফুটা হৈছিল।

  • (খ) ফুটা কলহটো অলাগতিয়াল নহয় বুলি জানিব পাৰিছিল। [✔]

  • (গ) পানীভাৰীজনে নৈৰ কাষৰ বাটটো দেখুৱাবলৈ লৈ গৈছিল।

  • (ঘ) বজাৰ পায়গৈ মানে ভৰ্তি কলহটো আধা খালী হৈ পৰিছিল।

২। তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ কোৱা আৰু লিখা:

(ক) পানীভাৰীজনৰ ঘৰ ক’ত আছিল?
উত্তৰ: পানীভাৰীজনৰ ঘৰ পাহাৰপুৰ নামৰ গাঁওখনত আছিল।

(খ) পানীভাৰীজনৰ ঘৰৰপৰা নৈ ঘাটৰ দূৰত্ব কিমান আছিল?
উত্তৰ: পানীভাৰীজনৰ ঘৰৰপৰা নৈৰ ঘাটটো প্ৰায় এমাইলমান দূৰৈত আছিল।

(গ) ফুটা কলহটোৱে কিয় কান্দিছিল?
উত্তৰ: তাৰ গাত হোৱা ফুটাটোৰে বাটত সদায় পানী নিগৰি পৰি আধা খালী হৈ যোৱাত পানীভাৰীজনৰ কষ্ট অথলে যোৱা দেখি আৰু নিজকে দিনক দিনে অলাগতিয়াল হৈ পৰা বুলি ভাবি দুখতে ফুটা কলহটোৱে কান্দিছিল।

(ঘ) নুফুটা কলহটোৰ কিয় ভয় লাগিছিল?
উত্তৰ: ফুটা কলহটোৰ পৰা সদায় পানী নিগৰি পৰি থকা দেখি পানীভাৰী খুৰাদেৱে কোনোবা এদিন তাক পেলাই দিয়ে আৰু সি অকলশৰীয়া হৈ পৰে বুলি নুফুটা কলহটোৰ বৰ ভয় লাগিছিল।

(ঙ) পানীভাৰীজনে কলহযোৰক বাটটোৰ কাষলৈ কিয় লৈ গৈছিল?
উত্তৰ: ফুটা কলহটো অলাগতিয়াল নহয়, বৰঞ্চ তাৰ নিগৰি পৰা পানীৰ বাবেই বাটৰ কাষত সুন্দৰ ফুল ফুলি বাটটো জাতিষ্কাৰ হৈ পৰিছে— সেই সত্যটো বুজাই তাৰ মনৰ দুখ আঁতৰাবলৈ পানীভাৰীজনে কলহযোৰক বাটটোৰ কাষলৈ লৈ গৈছিল।

(চ) বাটটোৰ একাষেহে কিয় ফুল ফুলিছিল?
উত্তৰ: কাৰণ পানীভাৰীজনে পানী লৈ যাওঁতে বাটটোৰ যিটো কাষেৰে ফুটা কলহটো আছিল, সেইটো কাষেৰেহে সদায় পানী পৰিছিল আৰু সেই পানী পাই বাটৰ কাষৰ ফুলগছবোৰ সজীৱ হৈ ফুলি উঠিছিল।

৩। দলত আলোচনা কৰি উত্তৰ কোৱা:

(ক) পানীভাৰীজন, ফুটা কলহটো আৰু নুফুটা কলহটোৰ ভিতৰত কোনটো চৰিত্ৰ তোমাৰ আটাইতকৈ ভাল লাগিল আৰু কিয়?
উত্তৰ: মোৰ পানীভাৰীজনৰ চৰিত্ৰটো আটাইতকৈ ভাল লাগিল। কাৰণ তেওঁ এগৰাকী অতি জ্ঞানী, মৰমিয়াল আৰু ইতিবাচক মনৰ ব্যক্তি আছিল। কলহটো ফুটা হোৱাৰ পিছতো তাক পেলাই নিদি তাৰ জৰিয়তে বাটৰ ফুলগছক পানী যোগান ধৰিছিল আৰু কলহটোকো তাৰ মহত্ব বুজাই দিছিল।

(খ) “ফুটা কলহটো নুফুটা কলহটোৰ এজন ভাল বন্ধু আছিল।”— এই কথাষাৰ সাধুটোৰ কোনখিনি কথাৰপৰা বুজি পালা?
উত্তৰ: যেতিয়া নুফুটা কলহটোৱে ফুটা কলহটোক পেলাই দিলে সি অকলশৰীয়া হৈ পৰিব বুলি দুখ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু শেষত ফুটা কলহটোৰ মনটো ভাল লগা দেখি সি আনন্দেৰে কৈছিল— “বন্ধু, এতিয়াহে মনটো ভাল লাগিছে। আমি সদায় একেলগে থাকিব পাৰিম।”— এই কথাখিনিৰ পৰাই বুজা যায় যে সিহঁত দুয়ো প্ৰকৃত বন্ধু আছিল।

৪। শব্দাৰ্থ মিলোৱা:

৫। ভাষা-অধ্যয়ন আৰু ব্যাকৰণ:

(ক) বাক্যটোৰ পদসমূহ বেলেগ বেলেগকৈ লিখা:

• “বহুদিনৰ আগৰ কথা।” → পদসমূহ: বহুদিনৰ, আগৰ, কথা।

• “কলহটোৰ গাত সৰু ফুটা এটা হ’ল।” → পদসমূহ: কলহটোৰ, গাত, সৰু, ফুটা, এটা, হ’ল।

(খ) পদসমূহ সঠিক স্থানত বহুৱাই শুদ্ধ বাক্য গঠন কৰা:

• (১) ভাল এজন ল’ৰা ৰাম। → ৰাম এজন ভাল ল’ৰা।

• (২) শ্ৰেণীত চতুৰ্থ তেওঁ পঢ়ে। → তেওঁ চতুৰ্থ শ্ৰেণীত পঢ়ে। 

৬। আলোচনা কৰি কোৱা:

• (ক) পানী অনাৰ বাহিৰে কলহ আন কি কি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
  উত্তৰ: পানী শীতল কৰি ৰাখিবলৈ, গাখীৰ-দৈ থ’বলৈ আৰু পূজা-উৎসৱত মঙ্গলকলহ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• (খ) কলহৰ বাহিৰে মাটিৰে গঢ়া আন কি কি পাত্ৰ আমি ব্যৱহাৰ কৰোঁ?
  উত্তৰ: চাকি, মাটিৰ চৰু, বাটি, ফুলৰ টাব, কলহ আৰু সুৰাহী।